Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 18 kwietnia 2008 r.
III SA/Wa 406/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Anna Kocewiak (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku PHU L. sp. z o.o. z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PHU L. sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) grudnia 2007 r., nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: - odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym.

Uzasadnienie faktyczne

PHU L. sp. z o.o. z siedzibą w B. dalej "skarżąca" lub "spółka", złożyła na urzędowym formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wskazała, że obecnie nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Uzasadniając wniosek stwierdziła, że nie posiada środków finansowych wystarczających na pokrycie w całości wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Spółka zakończyła działalność gospodarczą w 2005 r. Konto bankowe zostało zajęte i brak na nim jakichkolwiek środków finansowych. O niewypłacalności wnioskodawcy świadczy przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe na członków zarządu. Zaległości podatkowe skarżącej wynoszą około 30 mln złotych. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca wskazała kapitał zakładowy w wysokości 100.000,00 zł Oświadczyła również, że nie posiada środków trwałych i środków na rachunku bankowym.

Pismem z dnia 19 marca 2008 r., referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez jego podpisanie przez osoby uprawnione do reprezentowania spółki oraz do przedstawienia dodatkowych informacji i nadesłania dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Odpowiadając na wezwanie skarżąca uzupełniła brak formalny i złożyła poprawnie wypełniony formularz. Stwierdziła również, że nie jest w stanie wykonać wezwania w zakresie punktów od 1 do 9. Powtórzyła, że od 2005 r. z powodu braku środków finansowych nie prowadzi działalności gospodarczej, nie składa deklaracji, nie dokonuje żadnych czynności gospodarczych i nie prowadzi księgowości. Nie posiada majątku w postaci nieruchomości, ruchomości, akcji, obligacji.

Skarżąca oświadczyła również, że nie posiada środków na rachunku bankowym, wszelkie środki wpływające na konto zajmuje urząd skarbowy, a bank przesyła do spółki informacje o zajęciu. Skarżąca posiada jedynie zobowiązania wobec Skarbu Państwa, ale zaznaczyła, że wszystkie rozstrzygnięcia organów podatkowych zostały przez nią zaskarżone. Oświadczyła również, że wyciągi z rachunków bankowych przedstawi w terminie kolejnych czternastu dni, ponieważ z powodu połączenia dwóch banków, jej rachunki "zaginęły" w systemie bankowym.

Uzasadnienie prawne

Mając na względzie powyższe zważono, co następuje.

Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływanej jako p.p.s.a) właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Zgodnie z art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a może zostać przyznane, gdy osoba prawna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Prawo pomocy w zakresie częściowym stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Sąd może zwolnić osobę prawną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na pełne ich poniesienie (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od zapłaty kosztów sądowych. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy zasadę, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, co oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 i art. 199 p.p.s.a.). Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej przez stronę tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. To zatem w interesie skarżącej leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.).

Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżąca na podstawie art. 255 p.p.s.a. została wezwana do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów.

Podkreślić należy, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. O ile zatem nie przeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA w Warszawie z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.).

W niniejszej sprawie w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia dokumentów źródłowych strona wyjaśniła, że nie może takich dokumentów przedstawić, ponieważ nie prowadzi działalności od 2005 r. W konsekwencji od tego czasu nie składa zeznań i deklaracji podatkowych oraz nie prowadzi dokumentacji księgowej. Zaznaczyć jednak należy, że w aktach znajdujących się w Sądzie brak informacji o zamiarze zakończenia działalności przez spółkę (brak informacji o postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym). Skarżąca nie udokumentowała również faktu nieskładania zeznań podatkowych (brak zaświadczenia urzędu skarbowego).

Istotne jest natomiast, że spółka jest podmiotem gospodarczym, na którym ciążą określone obowiązki - również w zakresie prowadzenia dokumentacji księgowej. Zasady prowadzenia dokumentacji finansowej reguluje ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694 z późn. zm.). Obowiązki sprawozdawcze wynikają również z ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 z późn. zm.). O ile bowiem - zgodnie z jej art. 25 - skarżąca nie złożyła właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego stosownego oświadczenia - obowiązana jest składać deklaracje o wysokości dochodu (straty) osiągniętego od początku roku podatkowego. Poza tym ciążą na niej obowiązki wynikający z art. 27 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Prowadzenie rzetelnej dokumentacji finansowej jest więc obowiązkiem występującego w obrocie gospodarczym profesjonalisty, jakim jest skarżąca. Obowiązek ten spoczywa na niej niezależnie od sytuacji majątkowej i finansowej, w której się znajduje. Podkreślenia wymaga, iż na konieczność wywiązania się z powyższego obowiązku nie ma żadnego wpływu to, czy spółka osiągnęła w danym roku jakiekolwiek dochody.

W konsekwencji stwierdzić należy, że nieprowadzenie - wbrew powołanym wyżej przepisom - stosownej dokumentacji uniemożliwia weryfikację złożonych oświadczeń.

Podkreślić ponadto należy, że skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów, stwierdzających jej sytuację finansową.

Do Sądu nie wpłynęły również wyciągi z rachunku bankowego, które skarżąca zadeklarowała nadesłać. Nie złożyła też zawiadomienia o zajęciu środków na rachunku, które przesłał jej bank.

Zauważyć należy, że spółka twierdząc, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej uniemożliwiającej prowadzenia księgowości, jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego, co wzbudza wątpliwości co do prawdziwości oświadczeń o braku środków finansowych.

Mając na uwadze powyższe okoliczności, nie można uznać, że skarżąca wykonała nałożony na nią na podstawie art. 255 p.p.s.a. obowiązek przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych, a opisane postępowanie nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Informacje zawarte we wniosku oraz nie potwierdzone jakimikolwiek dokumentami oświadczenia złożone w odpowiedzi na wezwanie nie wystarczają do oceny przesłanek przyznania prawa pomocy.

Rozstrzygając w przedmiocie prawa pomocy nie można opierać się na domniemaniach, a ciężar dowodu w zakresie ustalenia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na spółce, która wnioskując o przyznanie prawa pomocy miała obowiązek wykazać fakty, na których opierała swój wniosek.

Uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą przyznanie prawa pomocy w żądanym przez spółkę zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu".

Zaniechanie strony w zakresie wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. ma ten skutek, iż wszelkie wątpliwości dotyczące jej stanu majątkowego sąd rozstrzyga na jej niekorzyść.

Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.