Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 20 lutego 2008 r.
III SA/Wa 35/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia Anna Kocewiak (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi PHUP "P" na decyzję Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia (...) października 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznych wydanych w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2000 r. postanawia: - odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w całości.

Uzasadnienie faktyczne

K. K. (dalej "skarżący" lub "strona") w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału w sprawie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 200 zł zwrócił się do Sądu o zwolnienie od zapłaty wpisu sądowego. Skarżący pozostaje pod stałą opieką żony, która jest na wcześniejszej emeryturze i utrzymuje skarżącego. Z powodu stanu zdrowia ((...)) nie może podjąć zatrudnienia. Do pisma załączył odcinek emerytury i zaznaczył, że część tego świadczenia zajmuje komornik.

Ponieważ wniosek o przyznanie prawa pomocy należy złożyć na urzędowym formularzu PPF, skarżącego wezwano do nadesłania wypełnionego formularza oraz do przedstawienia informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Skarżący w terminie wypełnił formularz PPF wnosząc w nim o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W ocenie skarżącego wniosek jest zasadny z powodu jego stanu zdrowia oraz faktu, że pozostaje na utrzymaniu żony. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a cały majątek pozostaje "w gestii komornika". Z oświadczenia wynika także, iż jego żona uzyskuje świadczenie emerytalne w wysokości 824 złotych.

Do formularza skarżący załączył kopie postanowienia Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. uznającego się niewłaściwym do wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, kopie zaświadczenia lekarskiego, odcinek emerytury za luty 2008 r. oraz kopie pierwszej strony zaskarżonej decyzji Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej. Ponadto skarżący wyjaśnił, że firma, którą prowadził zbankrutowała, gdy skarżący oraz jego żona przebywali w (...) (od sierpnia 2002 r. do lutego 2003 r.). W tym czasie komornik rozpoczął egzekucję należności, a na skutek włamania do siedziby firmy zaginęła dokumentacja dotycząca 2000 r. Po wyjściu z aresztu skarżący nie mógł prowadzić działalności, ponieważ jego syn przebywał szpitalu. Skarżący stwierdził też, iż nie złożył zeznania podatkowego za 2007 rok, a w roku 2006 nie uzyskał żadnych dochodów, nie posiada rachunków bankowych, dochód z emerytury nie wystarcza na pokrycie bieżących kosztów utrzymania (energia, gaz, telefon, leki). Skarżącemu pomagają znajomi oraz rodzina, aktualnie przebywa pod opieką lekarza i czeka na przyznanie zasiłku z MOPS-u.

Uzasadnienie prawne

Mając na względzie powyższe zważono, co następuje.

Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 p.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl art. 245 § 2 i § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, a w zakresie częściowym - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

W niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).

Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz stan faktyczny sprawy, brak uzasadnienia dla przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ocena taka jest konsekwencją postępowania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Skarżący na podstawie art. 255 p.p.s.a. został wezwany do przedstawienia dodatkowych informacji oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów i stanu rodzinnego. Odpowiedział na wezwanie, nie przedstawił jednak dokumentów, o które był wzywany. Nie można więc uznać, że skarżący wykonał obowiązek udokumentowania swojej sytuacji majątkowej, a powyższe działanie nie może pozostać bez wpływu na ocenę zasadności wniosku o zwolnienie z kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Informacje zawarte w formularzu oraz złożone oświadczenia nie wystarczyły bowiem do oceny przesłanek przyznania prawa pomocy.

W ocenie skarżącego jego stan zdrowia oraz fakt, że utrzymuje go żona wypełniają przesłanki przyznania prawa pomocy. Nie negując prezentowanego toku myślenia skarżącego, podkreślić należy, iż okoliczności te w istocie mogłyby uzasadniać zwolnienie skarżącego w obowiązku pokrycia kosztów postępowania, o ile zostałyby uwiarygodnione. Tymczasem przedstawiając odcinek emerytury żony, z którego wynika, że otrzymuje ona świadczenie w wysokości 825,26 złotych, nie uprawdopodobnił, że sam jest pozbawiony jakichkolwiek dochodów. Pomimo wezwania do przedstawienia zeznań podatkowych lub zaświadczeń o wysokości dochodów skarżący oświadczył jedynie, że w 2006 r. jego dochód wyniósł "0", a za 2007 rok zeznania jeszcze nie złożył. Podkreślić jednak należy, że mógł udokumentować wysokość uzyskiwanych dochodów przedstawiając zaświadczenie wystawione przez właściwy urząd skarbowy. Również fakt stanu zdrowia, który uniemożliwia w jego ocenie podjęcie zatrudnienia nie został uwiarygodniony. Przedstawione kopie dokumentów stwierdzają, że skarżący dopiero w 2008 r. złożył wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a przedstawione zaświadczenie lekarskie stwierdza, iż ze względu na stan zdrowia (rwa kulszowa) nie może on odbywać podróży. Skarżący nie przedstawił informacji na temat kosztów bieżącego utrzymania oraz nie uwiarygodnił w żaden sposób, że korzysta z pomocy finansowej rodziny i znajomych. Ponadto oświadczenia złożone na formularzu PPF są enigmatyczne i niepełne. Skarżący obowiązany był do wskazania swojego majątku i nie można stwierdzić, że wykonał ten obowiązek wyjaśniając, że majątek znajduje się "w gestii komornika". Okoliczność ta jest istotna i skarżący powinien się na nią powołać wnioskując o zwolnienie od kosztów postępowania, ale nie został zwolniony z obowiązku opisania majątku oraz udokumentowania, że został on zajęty przez komornika.

Powtórzyć więc należy, że skarżący uniemożliwił pełną ocenę sytuacji majątkowej w kontekście przesłanek wskazanych w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. W postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która - poddana ocenie Sądu - może być, przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Skarżący nie może jednak - tak jak to uczynił w niniejszej sprawie - uchylać się od składania dokładnych oświadczeń i nadesłania materiałów przedstawiających sytuację majątkową, w jakiej się znajduje. To w interesie skarżącego leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Nie przedstawiając pełnej i wyczerpującej informacji na temat sytuacji majątkowej i rodzinnej, skarżący utrudnił dokonanie jej pełnej analizy, uniemożliwiając tym samym ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 stwierdził: "skoro na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, musi on przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Udowodnienia wymaga podjęcie starań ku uzyskaniu środków finansowych, niezależnie od ich efektu".

Przyznanie prawa pomocy jest wyjątkiem i dlatego to skarżący musi wykazać brak środków na pokrycie kosztów postępowania. Sąd natomiast ocenia powołane informacje i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.).

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.