Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1682394

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 5 czerwca 2013 r.
III SA/Wa 3254/12

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca).

Sędziowie WSA: Marek Krawczak, Jarosław Trelka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2013 r. sprawy ze skargi K. P. i A. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia (...) września 2012 r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z (...) września 2012 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z (...) lutego 2012 r. wydane wobec K. P. i A. C. Postanowieniem tym organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w kwocie 67.990 zł w związku ze zwrotem zawyżonego odszkodowania w wysokości 139.306,83 zł oraz kosztów sądowych w kwocie 30.665,60 zł w imieniu zmarłej w dniu (...) listopada 2010 r. M.C.

Z akt sprawy wynika, że Skarżący jako spadkobiercy po zmarłej M. C. wystąpili z wnioskiem z 16 grudnia 2011 r. o stwierdzenie wspomnianej nadpłaty. Nadpłata ta miała powstać wskutek zwrotu w imieniu zmarłej M. C., odszkodowania w wysokości 139.306,83 zł oraz kosztów sądowych w kwocie 30.665,60 zł. Skarżący wskazali, że w dniu (...) lipca 2008 r., w związku z wyrokiem Sądu M.C. otrzymała odszkodowanie za utracone korzyści w kwocie 279.833,49 zł i taka też kwota została wykazana w PIT-36 za 2008 r. Należne zobowiązanie podatkowe uregulowano wraz z odsetkami 14 kwietnia 2010 r. Wspomniany wyrok został następnie uchylony przez Sąd Najwyższy, co oznaczało że rozstrzygnięcie w sprawie wysokości zobowiązania zapadnie w terminie późniejszym. W międzyczasie Dyrektor Izby Skarbowej w W. wydał decyzję z (...) sierpnia 2010 r. w której określił przychód do opodatkowania z tytułu otrzymanego odszkodowania na kwotę 273.121,49 zł oraz zobowiązanie podatkowe w kwocie 107.712 zł. W dniu (...) października 2010 r. Sąd Apelacyjny w W. zmienił wcześniejszy wyrok m.in. w części dotyczącej wysokości odszkodowania. W efekcie Skarżący zostali wezwani do zapłaty kwoty 139.306,83 zł i kwota ta została przez nich uregulowana. Dodatkowo Skarżący uregulował opłaty sądowe w wysokości 30.665,60 zł. W wyniku powyższych zwrotów wysokość odszkodowania do opodatkowania zmniejszyła się do kwoty 103.149,05 zł.

Postanowieniem z (...) lutego 2012 r. organ I instancji odmówił wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie. Wskazując na treść art. 97 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) stwierdził, iż o sukcesji prawa majątkowego w rozumieniu tego przepisu można mówić jedynie wówczas, gdy prawo to istniało za życia spadkodawcy. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Decyzją z (...) sierpnia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej określił spadkodawcy - M.C. zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. w prawidłowej wysokości, tj. uwzględniając odszkodowanie w faktycznie otrzymanej kwocie. Nie ma więc - zdaniem organu I instancji - podstaw aby wszcząć postępowanie podatkowe w celu określenia spadkodawcy prawidłowej wysokości tego zobowiązania za 2008 r., a tym samym aby stwierdzić ewentualną nadpłatę. Na koniec organ I instancji zauważył, że kwoty wydatkowane przez spadkobierców w związku ze zwrotem zawyżonego odszkodowania oraz kosztów sądowych w imieniu zmarłej M. C. stanowić będą długi i ciężary spadku.

Skarżący nie zgodzili się z tym rozstrzygnięciem i wnieśli zażalenie.

Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Odwołując się do treści art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej oraz orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że na spadkobierców przechodzą tylko te prawa, które spadkodawca nabył za życia. Tymczasem w niniejszej sprawie nadpłata w podatku dochodowym za 2008 r. M. C. nie wystąpiła. Z akt sprawy wynika, że decyzją z (...) sierpnia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej określił jej zobowiązanie podatkowe w tym podatku w wysokości 107.712 zł, uwzględniając odszkodowanie w faktycznie otrzymanej przez nią w 2008 r. wysokości. Organ ten stwierdził wówczas, iż kwota odszkodowania stanowi przychód 2008 r. ponieważ została otrzymana w tym właśnie roku. Na fakt otrzymania świadczenia z tytułu odszkodowania nie ma wpływu to, że zostało ono wypłacone na podstawie orzeczenia, które następnie w wyniku wniesienia kasacji zostało uchylone. Ewentualna zmiana wysokości należnego odszkodowania i związane z nim ewentualne wypłaty lub zwroty świadczenia, będą miały wpływ na wysokość zobowiązania podatkowego za rok podatkowy, w którym wystąpią. Do dnia śmierci M. C., tj. (...) listopada 2010 r. nie wystąpiła okoliczność zwrotu świadczenia, mogąca mieć wpływ na wysokość spornego zobowiązania. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej skoro zwrot części odszkodowania przez spadkobierców nastąpił w 2011 r., brak jest podstaw do rozważania kwestii nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych M.C. za 2008 r. Powtórzył za organem I instancji, że kwoty zapłacone przez spadkobierców w imieniu zmarłej M. C. stanowić będą długi i ciężary spadku.

W skardze na powyższe postanowienie Skarżący zarzucili naruszenie art. 121 § 1 i art. 122 § 1 Ordynacji podatkowej przez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych i wydanie decyzji z naruszeniem prawdy obiektywnej. Zarzucili nadto naruszenie art. 97 § 1 i 4 w zw. z art. 102 § Ordynacji podatkowej przez odmowę wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wywiedli, że na podstawie art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej dziedziczący spadkobierca podatnika przejmuje jego, to jest spadkodawcy, obowiązek podatkowy, który uzasadnia ustalenie wysokości zobowiązania podatkowego zgodnie z ustawą z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 z późn. zm.). Przywołali uchwałę Sądu Najwyższego z 21 marca 1996 r. w myśl której prawo podatnika do zwrotu nadpłaty podatku dochodowego przechodzi na jego spadkobierców.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

W niniejszej sprawie organy podatkowe odmówiły wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty, a to tylko z tego względu, że na spadkobierców przechodzą tylko te prawa, które spadkodawca nabył za życia. Do dnia śmierci spadkodawcy, tj. (...) listopada 2010 r. nie wystąpiła okoliczność zwrotu świadczenia, mogąca mieć wpływ na wysokość spornego zobowiązania. Skoro zwrot części odszkodowania przez spadkobierców nastąpił w 2011 r., brak jest podstaw do rozważania kwestii nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych M.C. za 2008 r.

Podstawą prawną postanowienia organu pierwszej instancji był art. 165a § 1 O.p., zgodnie z którym, gdy żądanie o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną, lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak wynika z cytowanego przepisu, przesłankami wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania są między innymi inne przyczyny. Podkreślenia wymaga, iż zwrot "nie może być wszczęte" zawarty w art. 165a O.p podatkowej należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny. Chodzi zatem o takie sytuacje, gdy w sprawie toczy się już postępowanie podatkowe lub o stwierdzenie nadpłaty, zapadła już decyzja ostateczna lub nieostateczna, w przepisach ustaw podatkowych nie istnieje podstawa do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania podatkowego lub o stwierdzenie nadpłaty.

Na wstępie Sąd zaznacza, że zgadza się z rozstrzygnięciem organu odwoławczego, przede wszystkim z powodu istnienia decyzji ostatecznej określającej wysokość podatku. Należało zauważyć, że decyzją z 20 sierpnia 2010 r. Dyrektor Izby Skarbowej określił spadkodawczyni zobowiązanie podatkowe w tym podatku w wysokości 107.712 zł, uwzględniając odszkodowanie w faktycznie otrzymanej przez nią w 2008 r. wysokości. Skoro tak, to nie można było procedować w niniejszej sprawie w kwestii nadpłaty. Wydanie decyzji ostatecznej powoduje, w ocenie Sądu, że nie można procedować w przedmiocie nadpłaty bez wzruszenia decyzji ostatecznej. Jak podkreśla się w piśmiennictwie, instytucja stwierdzenia nadpłaty nie może być wykorzystywana do wzruszania ostatecznych decyzji wymiarowych wydanych na podstawie art. 21 § 3 ordynacji podatkowej. Tryb postępowania podatkowego zmierzający do stwierdzenia nadpłaty nie jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, dzięki któremu można wzruszyć ostateczne decyzje podatkowe, gdyż środki te określone zostały enumeratywnie w przepisach rozdziałów 17, 18 i 19 ordynacji podatkowej" (wyrok NSA z dnia 3 lutego 2006 r., II FSK 206/05, LEX nr 193354). Podobnie rzecz się ma przy zobowiązaniach wynikających z decyzji określających. Nieskuteczne jest złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty, w sytuacji gdy kwota zobowiązania wynika z takiej decyzji. Wniosek nie wszczyna postępowania w sprawie stwierdzenia nadpłaty (art. 165a O.p). Podatnik może uzyskać zwrot podatku określonego w takiej decyzji jedynie wówczas, gdy doprowadzi do jej uchylenia lub zmiany w drodze odwołania lub wskazanych wyżej trybach nadzwyczajnych (art. 240, 247, 254 o.p.).

Reasumując, w niniejszej sprawie należało odmówić wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty przede wszystkim ze względu na istnienie ostatecznej decyzji określającej wysokość tego podatku.

Nie mniej jednak skarżący powinni rozważyć kwestię złożenia wniosku o wznowienie postępowania w celu zmiany ostatecznej decyzji z (...) sierpnia 2010 r., opartej na wyroku, który został następnie zmieniony Wyrokiem Sądu Apelacyjnego w W. (...) Wydział Cywilny z dnia (...) października 2010 r. Wyrokiem tym zmniejszono odszkodowanie z kwoty 279.833,49 na kwotę 126.301,54 zł. Zgodnie bowiem z art. 240. § 1 pkt 7 O.p. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana na podstawie innej decyzji lub orzeczenia sądu, które zostały następnie uchylone lub zmienione w sposób mogący mieć wpływ na treść wydanej decyzji. Nie mniej jednak o tym czy będą materialnoprawne i procesowe podstawy do wznowienia postępowania zdecyduje organ podatkowy, jeżeli taki wniosek wpłynie do niego. Sąd w tym postępowaniu nie może tego przesądzać, bowiem wykraczałoby to poza granice zaskarżonego aktu.

Odnośnie tego czy nadpłata powstała za życia spadkodawcy, zdaniem Sądu, zgromadzony w sprawie materiał nie pozwala na ustalenie tego faktu. Nie mniej jednak, jeżeli wyrok Sądu Apelacyjnego w W. (...) Wydział Cywilny z dnia (...) października 2010 r. zmniejszający odszkodowanie stał się prawomocny (...) listopada 2010 r., to w chwili uprawomocnienia się tego wyroku (Sądowi nie jest znany fakt wnoszenia kasacji od tego wyroku) nadpłata istniała. Istniał już wówczas nienależnie uiszczony podatek. W tej dacie spadkodawczyni żyła. I pewnie gdyby nie śmierć, która nastąpiła (...) listopada 2010 r., spadkodawczyni ubiegałaby się o odzyskanie zapłaconego podatku od dochodu, którego nie osiągnęła, tyle że mogłaby żądać wznowienia postępowania w celu zmiany decyzji ostatecznej określającej podatek dochodowy za 2008 r. W wyniku zmiany tej decyzji następnie mogłaby żądać stwierdzenia nadpłaty, jeżeli organ by tego nie uczynił w decyzji określającej podatek na nowo w prawidłowej wysokości, uwzględniając zwrot części odszkodowania.

Mając powyższe na uwadze, skoro zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa, z mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), skargę należało oddalić.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.