Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2569521

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 26 czerwca 2018 r.
III SA/Wa 3098/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Skarbowej w W. z dnia (...) kwietnia 2014 r., nr (...) w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego za 2007 r. w podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia - przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić Skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie powyżej 10.000 zł.

Uzasadnienie faktyczne

M. M. (dalej: "Strona", "Skarżący") wnioskiem zawartym na formularzu PPF (załącznik do pisma z dnia 13 listopada 2017 r.), a potem w piśmie uzupełniającym z 14 grudnia 2017 r. zwrócił się o przyznanie "prawa ubogiego" w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej powyżej 10.000 zł. Wskazał, że posiada dom o wartości ok. 1.000.000 zł, oszczędności w wysokości 5.000 zł, miesięczny dochód w wysokości 5.000 zł. Stałe opłaty wynoszą ok. 4.000 zł, ma na utrzymaniu dwóch synów.

W piśmie z 14 grudnia 2017 r. dodatkowo wskazał, że postanowienie referendarza sądowego z 20 listopada 2017 r. nie zostało zakwestionowane, ponieważ NSA w postanowieniu z 25 października 2017 r. II FZ 561/17 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - orzeczenia.nsa.gov.pl) z uwagi na specyfikę obiegu dokumentów, ustosunkował się do argumentów Strony podniesionych w ponownym wniosku. Skarżący powołał się na pogorszenie sytuacji życiowej, w szczególności na konieczność poddania kompleksowemu badaniu lekarskiemu. Załączył zeznanie podatkowe PIT-36L za 2016 r., z którego wynika uzyskanie przychodu, przy znaczących kosztach, w kwocie 4.180.232,70 zł. Nie załączył, mimo doręczonego wezwania, wyciągów z rachunków bankowych. Nie wskazał również, pomimo wezwania, niezbędnych wydatków na poratowanie zdrowia.

Postanowieniem z 27 grudnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu ww. postanowienia referendarz wskazał, że Skarżący ograniczył się do deklaracji dotyczących przebytych badań lekarskich, bez wykazania tego faktu, jak też bez wykazania zmian w sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżący nie w pełni wykazał swoją sytuacje finansową także dlatego, że, pomimo wezwania, nie złożył wyciągu z rachunku bankowego ani szczegółowych informacji o podejmowanych pracach dorywczych i dochodach wynikających z tego tytułu. W ocenie referendarza sądowego Skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów oraz nie złożył dodatkowych wyjaśnień, z których można wnioskować o niemożności zgromadzenia środków na poczet wymagalnych kosztów postępowania w sprawie.

Pismem z 12 stycznia 2018 r. Skarżący wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie. Uzasadniając swoje stanowisko, Skarżący stwierdził, że pozycja przychodu w zeznaniu podatkowym, wzięta pod uwagę przez referendarza, nie jest reprezentatywna dla oceny faktycznego rzędu uzyskiwanych przez Stronę środków finansowych. Podstawą oceny, zdaniem Skarżącego miałaby być pozycja dochodu. Przychody Skarżącego miały się wiązać z wysokimi kosztami ich uzyskania. Do sprzeciwu Skarżący dołączył potwierdzenie uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej w kwocie 10.000 zł (k.553 akt sądowych).

Zdaniem Skarżącego, ocena zdolności płatniczych wnioskującego winna być dokonywana na chwilę składania wniosku, ponieważ jest to moment decydujący z uwagi na sytuację procesową Strony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 stycznia 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 27 grudnia 2017 r.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 208/18, po rozpoznaniu zażalenia Skarżącego na ww. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, uchylił je i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten Sąd. W uzasadnieniu NSA wskazał, że Skarżący wniósł skargę przed dniem wejścia w życie nowelizacji p.p.s.a., tj. przed 15 sierpnia 2015 r., wobec czego w sprawie należało zastosować art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji. Tym samym stwierdzono, iż postanowienie referendarza sądowego - stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r. - utraciło moc na skutek czynności procesowej strony, tj. wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 27 grudnia 2017 r. Jest ono traktowane - pod względem skutków prawnych - jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658) do postępowań sądowych zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą.

Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi - komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo..., s. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej.

Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 10.000 zł z tytułu uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi kasacyjnej w wysokości 17.834 zł.

Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym.

Wskazać przy tym należy, iż Skarżący obecnie nie jest pozbawiony źródeł utrzymania. Ze złożonego zeznania podatkowego PIT-36L za 2016 rok wynika, że dochód Skarżącego do opodatkowania (poz. 37) wyniósł 96.675,47 zł, obliczony podatek (poz. 39) wyniósł 18.368,25 zł, zaś podatek należny (poz. 47) wyniósł 15.391 zł. Dochód Skarżącego po opodatkowaniu wyniósł zatem 81.284,47 zł w skali roku, co stanowi średnio 6.773,71 zł miesięcznie. Wskazać w tym miejscu należy, że Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym przy piśmie z dnia 13 listopada 2017 r. wskazał na posiadanie oszczędności w wysokości 5.000 zł i określił łączny dochód miesięczny netto w wysokości 5.000 zł. Określił wysokość zobowiązań i stałych wydatków na 4.000 zł miesięcznie. Tym samym, przedstawione przez Skarżącego wydatki pochłaniają większość uzyskiwanych dochodów. Skarżący wskazał na posiadane oszczędności i dobrowolnie uiścił również kwotę 10.000 zł tytułem opłaty sądowej.

Mając na względzie sytuację finansową Skarżącego, jego dochody i wielkość wydatków stwierdzić należało, iż jest on w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania kasacyjnego do wysokości 10.000 zł. Sąd wziął również pod rozwagę, iż Skarżący nie posiada przedmiotów wartościowych, które mógłby zbyć aby uzyskać środki na prowadzenie postępowania sądowego. Nie posiada również papierów wartościowych i innym praw majątkowych, w tym wierzytelności z których mógłby uiścić wpis w pełnej wysokości.

Opisana sytuacja uzasadnia zatem wniosek, że Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.

Z tych względów Sąd stwierdził, że na gruncie niniejszej sprawy zachodzi przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.