Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1745819

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 23 kwietnia 2015 r.
III SA/Wa 3002/14
Umowa o wspólne zarządzanie płynnością podatkową.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek.

Sędziowie WSA: Anna Sękowska, Waldemar Śledzik (sprawozdawca).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 5 czerwca 2014 r. nr IPPB5/423-287/14-2/JC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych

1)

uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną,

2)

stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości,

3)

zasądza od Ministra Finansów na rzecz A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka" lub "Skarżąca") w dniu 24 marca 2014 r. zwróciła się do Ministra Finansów z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie zastosowania przepisów art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. - o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 74, poz. 397 z późn. zm.; dalej: "u.p.d.o.p.") o niedostatecznej kapitalizacji w związku z zawarciem umowy cash poolingu.

Z przedstawionego opisu zdarzenia przyszłego wynika, że Spółka będąca polskim rezydentem podatkowym, w celu optymalnego zarządzania środkami pieniężnymi, polepszenia płynności finansowej oraz zmniejszenia kosztów finansowania zewnętrznego, planuje przystąpienie do systemu zarządzania płynnością finansową poprzez zawarcie nienazwanej umowy typu cash pooling (dalej: Umowa). W Umowie tej uregulowane będą zasady dokonywania konsolidacji środków finansowych w ramach planowanej struktury (usługa cash-pooling'u, struktura cash-pooling'u (dalej: Struktura)) z rachunków bankowych: Wnioskodawcy, A. AG (spółki kapitałowej z siedzibą w Niemczech, niemieckiego rezydenta podatkowego) i A.S.A. (spółki kapitałowej z siedzibą w Polsce, polskiego rezydenta podatkowego) oraz ewentualnie przyszłych uczestników Struktury (dalej: Uczestnicy). Umowa zostanie zawarta przez Uczestników z (...) S.A. z siedzibą w Polsce (dalej: Bank). W ramach planowanej Struktury, Uczestnicy, w tym także A. AG, posiadać będą rachunki bankowe w PLN prowadzone przez Bank w Polsce. W ramach Struktury, Uczestnicy posiadać będą także rachunki w EUR w banku zagranicznym. W ramach planowanej Struktury A. AG będzie pełnił rolę agenta (dalej: Agent), Oznacza to, że dodatkowo A. AG posiadać będzie rachunek pełniący rolę rachunku konsolidacyjnego dla operacji objętych Umową, tj. rachunek, na którym dochodzić będzie do centralizacji ujemnych i dodatnich sald na rachunkach bankowych wszystkich Uczestników Struktury (dalej: Rachunek Konsolidacyjny), Agent będzie także upoważniony przez Uczestników Struktury do reprezentowania każdego z nich samodzielnie, w zakresie uregulowanym w Umowie oraz do dodawania nowych podmiotów z grupy do Struktury bądź wyłączania z niej istniejących Uczestników.

Na podstawie Umowy z Bankiem Uczestnicy wydadzą Bankowi polecenie automatycznego zerowania sald na wszystkich rachunkach objętych przedmiotową Strukturą, co powodować będzie dokonywanie przelewów z Rachunku Konsolidacyjnego i na ten Rachunek, w odniesieniu do którego prawo składania dyspozycji przysługuje A. AG. Następować to będzie zgodnie z poniższymi zasadami i kolejnością:

a)

w przypadku, gdy na koniec danego dnia roboczego saldo środków zgromadzonych na rachunku któregokolwiek z Uczestników Struktury będzie dodatnie, Agent przejmie od Banku zobowiązanie wobec tych Uczestników do zwrotu salda dodatniego zapisanego na ich rachunkach. Z tytułu przejęcia sald dodatnich, Bank uzna rachunek Agenta kwotą równą ich wartości nominalnej. W związku z uznaniem Rachunku Konsolidacyjnego, Agent wstąpi w miejsce Banku, jako dłużnika, a Bank zostanie zwolniony z długu (na podstawie art. 519 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm. (dalej: Kodeks cywilny));

b) W przypadku, gdy na koniec danego dnia roboczego na rachunku bankowym któregokolwiek z Uczestników Struktury wystąpi saldo ujemne, Agent, działając w oparciu o ich zgodę, spłaci wierzytelności Banku w stosunku do poszczególnych Uczestników Struktury, wynikające z powstania ujemnego salda na ich rachunkach. Spłata zostanie dokonana poprzez obciążenie Rachunku Konsolidacyjnego przez Bank. W związku ze spłatą, Agent wstąpi w prawa zaspokojonego Banku jako wierzyciela w stosunku do poszczególnych Uczestników Struktury (subrogacja na podstawie art. 518 § 1 pkt 3 Kodeksu cywilnego).

Bank przeprowadzać będzie rozliczenie Struktury (poprzez odwrócenie sald) raz w roku. Odwrócenie sald może być także dokonywane w chwili wyłączenia danego Uczestnika (innego niż Agent) ze Struktury albo w chwili rozwiązania Umowy. Rozliczenie Struktury odbywać się będzie w kwotach netto wynikających z transakcji przejęcia wierzytelności i przejęcia sald dodatnich. Odwrócenie sald nastąpi każdorazowo, wyłącznie na zlecenie Agenta oraz jedynie w oparciu o jego instrukcje płatnicze.

Wynagrodzenie Banku z tytułu dokonywania przelewów opisanych powyżej będzie określone w załączniku do Umowy. Kwotą tego wynagrodzenia Bank obciąży Uczestników Struktury. Salda na rachunkach Uczestników Struktury będą oprocentowane w wysokości ustalonej zgodnie z postanowieniami odrębnych umów, na podstawie których prowadzone są te rachunki.

W wyniku opisanych powyżej (w pkt a) i b)) operacji, na koniec dnia roboczego będą istniały: wierzytelności Agenta od pozostałych Uczestników, wierzytelności pozostałych Uczestników wobec Agenta.

Bank będzie świadczył usługę polegającą na alokowaniu odsetek pomiędzy Uczestnikami w odniesieniu do środków, co do których Bank realizował usługę na ich rzecz na podstawie Umowy. W odniesieniu do każdego rachunku Uczestnika Struktury, Bank na bazie dziennej, dokona wyliczenia odsetek należnych od Uczestnika Struktury z tytułu salda netto środków przekazanych Agentowi i przyjętych od Agenta. Uczestnik Struktury, którego saldo ustalone w ten sposób jest ujemne, zostanie obciążony odsetkami według stopy procentowej określonej odrębnie w Umowie dla tych operacji. Natomiast Uczestnik Struktury, którego saldo będzie dodatnie, będzie uprawniony do otrzymania odsetek naliczonych według stopy procentowej również określonej w Umowie dla tych operacji. W ustalonym przez strony umowy okresie rozliczeniowym (dziennie, tygodniowo, miesięcznie, kwartalnie lub rocznie), Bank odpowiednio pomniejszy lub powiększy saldo rachunku każdego Uczestnika Struktury i Rachunek Konsolidacyjny Agenta kwotą należną do albo winną przez danego Uczestnika Struktury lub Agenta za dany okres rozliczeniowy. Odsetki nie będą przelewane lecz w zależności od salda, zwiększą należność lub zobowiązanie Uczestnika Struktury wobec Agenta. Każdy Uczestnik otrzyma od Banku zestawienie odzwierciedlające operacje dokonane na jego rachunku za dany okres rozliczeniowy oraz odpowiednią alokację odsetek. Agent jest upoważniony do dokonywania zmian ustawień dotyczących alokacji odsetek uzgodnionych uprzednio ze wszystkimi Uczestnikami oraz-z Bankiem. A. AG jest bezpośrednim udziałowcem Spółki, posiadającym bezpośrednio ponad 25% udziałów w jej kapitale przez nieprzerwany okres ponad 2 lat. A. AG nie posiada w Polsce zakładu w rozumieniu Umowy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku, podpisanej w Berlinie dnia 14 maja 2003 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 12, poz. 90) (dalej: DTT),

W przedmiotowej sprawie spełnione są również przesłanki określone w art. 21 ust. 3 pkt 1 lit. a, pkt 2, pkt 3 lit. b, pkt 4 lit. a oraz ust. 3b, 3c i 4 u.p.d.o.p.

Skarżąca wyjaśniła również, że Bank nie jest dla Spółki podmiotem powiązanym w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.

W związku z tak przedstawionym opisem zdarzenia przyszłego Spółka zapytała:

1. Czy skapitalizowane odsetki tj. doliczone do salda debetowego na rachunku Spółki będącej Uczestnikiem Struktury podlegają ograniczeniom wynikającej z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.?

2. Czy skapitalizowane odsetki od ujemnego salda na rachunku Spółki z tytułu Umowy podlegają w Polsce podatkowi u źródła zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. z uwzględnieniem postanowień właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, a od 1 lipca 2013 r. są zwolnione od opodatkowania w Polce na mocy art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p.?

Spółka odnosząc się do pytania nr 1 stwierdziła, że nie ma podstaw do zastosowania ograniczeń wynikających z przepisów dotyczących niedostatecznej kapitalizacji do skapitalizowanych odsetek w ramach opisanej Struktury cash-pooling'u. Uzasadniając powyższe wskazała, że Umowa cash pooling'u stanowi formę zarządzania finansami stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej (holdingu) lub podmioty powiązane ekonomicznie w inny sposób, istotą tej umowy jest koncentrowanie środków z jednostkowych rachunków (sald) poszczególnych podmiotów (rachunki uczestników) na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Wyjaśniła, że podstawową cechą struktury cash-pooling'u jest możliwość koncentracji środków kilku podmiotów oraz kompensowania przejściowych nadwyżek wykazywanych przez poszczególne podmioty z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki takiej konstrukcji następuje minimalizowanie kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy. Skarżąca powołała się na art. 16 ust. 1 pkt 60, art. 16 ust. 1 pkt 61 oraz art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. i stwierdziła, ustawodawca jednoznacznie wskazuje co należy rozumieć pod pojęciem pożyczki dla celów niedostatecznej kapitalizacji.

W opinii Spółki, Uczestnicy Struktury określonej w Umowie (w tym Spółka) nie będą zawierać ze sobą umów pożyczek, o których mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W konsekwencji w analizowanym przypadku nie mogą znaleźć zastosowania przepisy art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz 61 u.p.d.o.p. wskazujące na ograniczenie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odsetek w związku z udzieleniem pożyczki przez udziałowca.

Skarżąca podkreśliła, że transakcja opisana w zdarzeniu przyszłym nie wyczerpuje istotnych znamion pożyczki określonych w definicji zawartej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Żadna ze stron Struktury nie zobowiązuje bowiem do przeniesienia na własność drugiej strony określonej ilości pieniędzy oraz żadna ze stron nie zobowiązuje się do ich zwrotu. Podmioty biorące udział w strukturze wyrażają jedynie zgodę na wstąpienie Agenta w miejsce dłużnika zamiast Banku bądź wstąpienie Agenta w miejsce Banku w prawa zaspokojonego wierzyciela.

Wszystkie operacje w ramach Umowy, które będą dokonywane na rzecz Uczestników Struktury (w tym na rzecz Spółki) będą następować za pośrednictwem Banku. W konsekwencji jedynie Bank będzie w stanie wskazać, że przejęcie wierzytelności w obrębie grupy rachunków jest konieczne do zoptymalizowania wysokości kapitalizowanych przez grupę odsetek. Bank będzie realizował każdą operację w ramach Struktury cash-pooling'u i to Bank będzie określał kwoty konieczne do wyrównania sald na rachunkach poszczególnych Uczestników Struktury z Rachunkiem Konsolidacyjnym. Nie będzie przy tym konieczna każdorazowa zgoda Uczestników Struktury na dokonanie ww. operacji. Jednocześnie Bank w żaden sposób nie będzie podmiotem powiązanym, w rozumieniu art. 11 u.p.d.o.p., z. Uczestnikami Struktury.

W konsekwencji, w opinii Spółki, w ramach usługi zarządzania płynnością finansową nie będzie można w ogóle mówić o "pożyczkach (kredytach) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza)". Dla klasyfikacji transakcji nie ma również znaczenia częstotliwość kapitalizacji odsetek. Sam bowiem fakt, że kapitalizacja odsetek będzie miała miejsce dziennie, miesięcznie, kwartalnie czy rocznie nie przesądza za uznaniem danej transakcji za umowę pożyczki. W konsekwencji więc, w Strukturze zarządzania płynnością finansową brak będzie płatności stanowiących odsetki, o których mowa w przepisach dotyczących niedostatecznej kapitalizacji. Zatem kapitalizowane odsetki, tj. doliczone do salda debetowego na rachunku bankowym Spółki prowadzonym dla potrzeb Struktury cash-pooling'u będą w całości kosztem uzyskania przychodu z chwilą ich kapitalizacji.

Minister Finansów w interpretacji indywidualnej z dnia 5 czerwca 2014 r. stanowisko Skarżącej odnośnie pytania nr 1 uznał za nieprawidłowe. Organ wyjaśnił, że wniosek Spółki w zakresie pytania 2 został rozpatrzony odrębną interpretacją.

W uzasadnieniu organ odniósł się do pojęcia umowy cash poolingu oraz powołał się na przepisy art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 10 lit. a, pkt 11 u.p.d.o.p. i wskazał, że w świetle ww. przepisów naliczone a niezapłacone odsetki nie stanowią kosztu uzyskania przychodu. A contrario - zapłacone odsetki są uznawane za koszt uzyskania przychodów. Ponadto, z powyższych przepisów wynika, że za koszty uzyskania przychodów uważa się również odsetki skapitalizowane.

Organ wskazał, że kapitalizacja odsetek nie jest zdefiniowana w u.p.d.o.p. Zakresu znaczeniowego tego terminu nie definiują również inne ustawy. W praktyce wskazuje się, że kapitalizacja odsetek to operacja doliczenia naliczonych i niezapłaconych odsetek do kwoty głównej pożyczki. W rezultacie zobowiązanie z tytułu spłaty odsetek "przekształca się" w zobowiązanie z tytułu spłaty części kapitałowej pożyczki. Po dokonaniu kapitalizacji oprocentowanie liczone jest od nowej, wyższej podstawy, na którą składa się pożyczony kapitał oraz doliczone do tego kapitału odsetki. Odsetki od pożyczki mogą więc zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów dopiero w momencie ich faktycznej zapłaty lub kapitalizacji, jednak pod warunkiem, że nie zachodzą m.in. okoliczności, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.

Minister Finansów wskazał, powołując art. 16 ust. 1 pkt 60, art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p., że ograniczeniom przewidzianym w powyższej regulacji podlegają odsetki od pożyczek udzielanych spółce (pożyczkobiorcy) przez określoną grupę podmiotów (pożyczkodawców), tj.: 1. wspólnika posiadającego nie mniej niż 25% udziałów w kapitale zakładowym spółki, 2. wspólników posiadających łącznie co najmniej 25% udziałów w kapitale zakładowym spółki, 3. "spółkę - siostrę", jeżeli w obydwu spółkach (pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy) ten sam wspólnik posiada co najmniej 25% udziałów. W przypadku przekroczenia przez spółkę (pożyczkobiorcę) wskaźnika zadłużenia, ustalonego jako trzykrotność wartości jej kapitału zakładowego, odsetki od pożyczek zaciągniętych od podmiotów wskazanych powyżej nie będą stanowiły kosztów uzyskania przychodów w części, w jakiej kwota pożyczki przekracza ten wskaźnik. Wysokość zadłużenia, decydującą o wystąpieniu ograniczeń w zaliczeniu odsetek od pożyczki do kosztów uzyskania przychodów, ustala się natomiast biorąc pod uwagę: zadłużenie spółki wobec jej wspólników posiadających bezpośrednio co najmniej 25% udziałów spółki, zadłużenie spółki wobec podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych wspólników (tekst jedn.: pośrednich wspólników spółki).

Minister Finansów wskazał również, że przepis art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., definiuje pojęcie pożyczki, dla potrzeb stosowania normy wynikającej z brzmienia art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, szerzej niż wynika to z definicji zawartej w Kodeksie cywilnym (art. 720 § 1 ustawy-z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz. U. z 2014 r. poz. 121)).

Minister Finansów odnosząc powołane wcześniej normy prawne do przedstawionego zdarzenia przyszłego stwierdził, że uprawnienie Spółki do korzystania ze środków finansowych w ramach opisanej struktury cash poolingu upoważnia do stwierdzenia, że w przedstawionym zdarzeniu przyszłym będziemy mieli do czynienia z pożyczką w rozumieniu definicji zawartej w art. 16 ust. 7b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Zdaniem organu, opisana we wniosku umowa cash poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. W sprawie mamy bowiem do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami, przy jednoczesnej - wynikającej z logiki systemu zarządzania płynnością finansową - konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Tym samym, w sytuacji gdy Spółka będzie wykazywała saldo debetowe, a także łączna wartość zadłużenia wobec podmiotów wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. przekroczy trzykrotność wartości kapitału zakładowego Spółki, wówczas w odniesieniu do odsetek kapitalizowanych w związku z uczestnictwem w strukturze cash poolingu znajdą zastosowania ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji. Jeżeli natomiast w momencie kapitalizacji odsetek Spółka będzie wykazywała saldo dodatnie (kredytowe) oraz nie będzie zadłużona - powyżej określonego w ww. przepisach pułapu - wobec podmiotów powiązanych, bowiem zadłużenie wobec tych podmiotów już spłaciła, przepisy o niedostatecznej kapitalizacji nie będą miały zastosowania. 

Minister Finansów w odpowiedzi na wezwanie Spółki do usunięcia naruszenia prawa stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji indywidualnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji, zarzucając naruszenie. art. 16 ust. 7b w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. poprzez uznanie, że w przedstawionym we wniosku zdarzeniu przyszłym, skapitalizowane odsetki tj. doliczone do salda debetowego na rachunku Spółki będącej uczestnikiem struktury cash poolingu podlegają ograniczeniom wynikającej z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.

W uzasadnieniu Skarżąca powtórzyła stanowisko, że w sprawie nie mogą znaleźć zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz 61 u.p.d.o.p. wskazujące na ograniczenie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odsetek w związku z udzieleniem pożyczki przez podmiot powiązany. W Strukturze zarządzania płynnością finansową brak będzie bowiem płatności stanowiących odsetki od pożyczki, o których mowa w przepisach dotyczących niedostatecznej kapitalizacji. Zatem kapitalizowane odsetki, tj. doliczone do salda debetowego na rachunku bankowym Spółki prowadzonym dla potrzeb Struktury cash poolingu będą w całości kosztem uzyskania przychodu z chwilą ich kapitalizacji.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując zaprezentowane wcześniej stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach, których katalog został wymieniony w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. - dalej: "p.p.s.a.").

Stosownie zaś do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi.

W określonych przez ten przepis przedmiotowych granicach kognicji sądów administracyjnych mieści się m.in. orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego, wydane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.).

Jak stanowi art. 14c § 1 Ordynacji podatkowej interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. Negatywna ocena stanowiska wnioskodawcy obliguje organ do wskazania stanowiska prawidłowego wraz z uzasadnieniem prawnym (art. 14c § 2).

Istotą interpretacji indywidualnej jest zatem rozstrzygnięcie, czy wnioskodawca prawidłowo postrzega, jakie skutki prawne na gruncie określonych przepisów prawa podatkowego wywołuje przedstawiony przez niego stan faktyczny albo zdarzenie przyszłe. Organ wydający interpretację "porusza się" niejako tylko i wyłącznie w ramach stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę oraz wyrażonej przez niego oceny prawnej (stanowiska). W stosunku do przedstawionych we wniosku okoliczności wyraża następnie swoje stanowisko, które jest ustosunkowaniem się do poglądu (stanowiska) prezentowanego w danej sprawie przez wnioskodawcę. Powyższe oznacza, że organ podatkowy nie tyle przeprowadza "własną" wykładnię norm prawnych, co dokonuje oceny, czy interpretacja przepisów prawa przedstawiona przez podatnika jest prawidłowa, mając na względzie konkretny, zaprezentowany we wniosku stan faktyczny.

Przepisy ordynacji podatkowej nie określają sposobu, w jaki organ powinien sformułować sentencję swojego rozstrzygnięcia. Treść art. 14c Ordynacji podatkowej stanowi bowiem dla organu podatkowego jedynie wskazówkę co do kierunków postępowania w zależności od tego, jak ocenione zostanie przez ten organ stanowisko podatnika zaprezentowane we wniosku. I tak, jeśli ocena stanowiska wnioskodawcy jest pozytywna, to interpretacja może ograniczyć się do stwierdzenia, że stanowisko wnioskodawcy ocenia się jako prawidłowe. Wiele zależy przy tym od tego, czy ocenę prawidłowości odnosi się do pełnego zakresu stanowiska wnioskodawcy, czy też tylko do jego części. Jeśli zatem organ wydający interpretację indywidualną uzna, że stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie, to wówczas może odstąpić od uzasadnienia prawnego wydanej interpretacji indywidualnej. Gdy zaś uzna, że stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe tylko w pewnym zakresie, to wówczas powinien określić, w jakim zakresie i wskazać dlaczego w pozostałej części nie podziela jego zapatrywań. Oznacza to, że w tym wypadku konieczne jest już zamieszczenie w interpretacji jej uzasadnienia prawnego. Istotne natomiast znaczenie ma uzasadnienie prawne interpretacji indywidualnej, w razie negatywnej oceny stanowiska strony. W takim bowiem przypadku konieczne jest przedstawienie w interpretacji stanowiska, które według organu jest prawidłowe oraz dokonanie wykładni przepisów prawa podatkowego, które będzie wyczerpująco uzasadniało po względem prawnym to stanowisko, negując tym samym zdanie podatnika.

Badając skargę w świetle wskazanych kryteriów Sąd uznał, iż zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona interpretacja, poprzez uznanie, że w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, skapitalizowane odsetki tj. doliczone do salda debetowego na rachunku Spółki, będącej uczestnikiem struktury Cash poolingu, podlegają ograniczeniom wynikającej z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., narusza przepisy prawa materialnego tj. art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. w zw. z wymienionym przepisem art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 tejże ustawy.

Na wstępie wskazać należy, że przedmiotem badanej przez Sąd sprawy jest stanowisko prawne Organu interpretacyjnego w zakresie pytania 1 Wnioskodawcy (wniosek Spółki w zakresie pytania 2 został rozpatrzony odrębną interpretacją indywidualną).

Istota sporu między stronami dotyczy kwestii czy w ramach systemu zarządzania płynnością finansową przedstawioną we wniosku, w ramach usługi cash poolingu, w sytuacji gdy Spółka będzie wykazywała saldo debetowe, a także łączna wartość zadłużenia wobec podmiotów wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przekroczy trzykrotność wartości kapitału zakładowego Spółki, w odniesieniu do odsetek kapitalizowanych w związku z uczestnictwem w strukturze cash poolingu znajdą zastosowanie ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji.

Zdaniem Organu, uprawnienie Spółki do korzystania ze środków finansowych w ramach opisanej we wniosku struktury cash poolingu upoważnia do stwierdzenia, że w przedstawionym zdarzeniu przyszłym będziemy mieli do czynienia z pożyczka w rozumieniu definicji zawartej w art. 16 ust. 7b ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, gdyż "mamy do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami, przy jednoczesnej - wynikającej z logiki systemu zarządzania płynnością finansową - konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek". Tym samym, w sytuacji gdy Spółka będzie wykazywała saldo debetowe, a także łączna wartość zadłużenia wobec podmiotów wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych przekroczy trzykrotność wartości kapitału zakładowego Spółki, wówczas w odniesieniu do odsetek kapitalizowanych w związku z uczestnictwem w strukturze cash poolingu znajdą zastosowania ograniczenia w zakresie niedostatecznej kapitalizacji". Jeżeli natomiast w momencie kapitalizacji odsetek Skarżąca będzie wykazywała saldo dodatnie (kredytowe) oraz nie będzie zadłużona (powyżej określonego w ww. przepisach pułapu) wobec podmiotów powiązanych, bowiem zadłużenie wobec tych podmiotów już spłaciła, przepisy o niedostatecznej kapitalizacji nie będą miały zastosowanie.

Zdaniem Spółki, umowa cash poolingu nie stanowi pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., a tym samym odsetki nie podlegają limitom określonym w przepisach o niedostatecznej kapitalizacji. Zatem, w konsekwencji, przedstawione przez Ministra stanowisko jest nieprawidłowe, a wydana Interpretacja jest niezgodna z art. 16 ust. 7b w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.

Dodać można, że na poparcie swoich stanowisk strony przedstawiły korzystne dla nich wyroki sądów administracyjnych, zaś Skarżąca dodatkowo wskazała Interpretacje Ministra Finansów wskazujące, że - co do zasady - istota usługi cash poolingu nie może być utożsamiana z umową pożyczki, które Organ, w odpowiedzi na skargę, uznał jednak za błędne i w związku z tym nie mogące stanowić podstawy uznania stanowiska Skarżącej za prawidłowe (por. str. 30 odpowiedzi na skargę).

W tak zakreślonych granicach sporu Sąd przyznał rację Skarżącej.

Odnosząc się do spornej problematyk na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Stosownie do art. 16 ust. 1 pkt 60 u.p.d.o.p. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych spółce przez jej udziałowca (akcjonariusza) posiadającego nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki albo udziałowców (akcjonariuszy) posiadających łącznie nie mniej niż 25% udziałów (akcji) tej spółki, jeżeli wartość zadłużenia spółki wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale takiego udziałowca (akcjonariusza) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni. Natomiast na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielonych przez spółkę innej spółce, jeżeli w obu tych podmiotach ten sam udziałowiec (akcjonariusz) posiada nie mniej niż po 25% udziałów (akcji), a wartość zadłużenia spółki otrzymującej pożyczkę (kredyt) wobec udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki posiadających co najmniej 25% jej udziałów (akcji) i wobec innych podmiotów posiadających co najmniej 25% udziałów w kapitale tych udziałowców (akcjonariuszy) oraz wobec spółki udzielającej pożyczki (kredytu) osiągnie łącznie trzykrotność wartości kapitału zakładowego spółki - w części, w jakiej pożyczka (kredyt) przekracza tę wartość zadłużenia, określoną na dzień zapłaty odsetek; przepisy te stosuje się odpowiednio do spółdzielni, członków spółdzielni oraz funduszu udziałowego takiej spółdzielni.

Z kolei w myśl postanowień art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. przez pożyczkę, o której mowa w ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 7, rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Oznacza to, że przy zastosowaniu przepisów ograniczających niedostateczną kapitalizację, nie zostaną uznane za koszty uzyskania przychodów przede wszystkim odsetki od pożyczki sensu stricte, odsetki od należności wekslowych, odsetki od obligacji, odsetki od wkładów oszczędnościowych, odsetki od innych lokat bankowych, odsetki od depozytu nieprawidłowego (por. A. Gomułowicz (w:) S. Babiarz, L. Błystak, B. Dauter, A. Gomułowicz, R. Pęk, K. Winiarski, Podatek dochodowy od osób fizycznych, Komentarz 2010, s. 713).

Powyższe ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów odsetek od pożyczek (kredytów) udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane mają na celu zapobieżenie nadmiernemu finansowaniu działalności m.in. spółek kapitałowych przez ich właścicieli, tzn. inaczej niż przez neutralne podatkowo kapitały własne, co powoduje obniżenie podstawy opodatkowania w związku z zaliczeniem do kosztów podatkowych odsetek od pożyczek lub kredytów. Przepisy o niedostatecznej kapitalizacji spółek mają za zadanie ograniczenie fiskalnych skutków "pożyczkowego" finansowania działalności spółek przez ich dominujących wspólników. O zjawisku niedostatecznej kapitalizacji spółki można mówić wtedy, gdy zakres prowadzonej działalności spółki jest niewspółmiernie większy od jej możliwości finansowych (kapitałów własnych) i spółka taka jest dofinansowywana pożyczkami udzielanymi jej przez udziałowców. Ten sposób finansowania spółek kapitałowych skutkuje m.in. zaniżaniem ich dochodu na skutek zaliczania zapłaconych odsetek od tych pożyczek (kredytów) do kosztów działalności tych spółek. W przeciwieństwie bowiem do wkładów na kapitał zakładowy, od których wspólnik nie może pobierać odsetek, a spółka odsetek tych zaliczać do kosztów, od udzielonych spółce pożyczek (kredytów) wspólnik może pobierać odsetki, a spółka mogłaby takie odsetki zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Celem wprowadzenia przepisów dotyczących cienkiej kapitalizacji jest więc ograniczenie wielkości pożyczek (kredytów) udzielanych spółkom przez ich udziałowców. Przy określaniu niedostatecznej kapitalizacji określa się wskaźnik, który wyznacza dopuszczalne granice wewnętrznego zadłużenia spółki wobec jej udziałowców (akcjonariuszy) w stosunku do wartości kapitału zakładowego. Niedostateczna kapitalizacja występuje wówczas, gdy wartość zadłużenia spółki z tytułu pożyczek (kredytów) wobec określonej grupy jej udziałowców lub akcjonariuszy osiąga trzykrotną wartość kapitału zakładowego.

Oceniając na powyższym tle umowę cash poolingu wyjaśnić trzeba, że jest to forma zarządzania finansami stosowana przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej (holdingu) lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Istota tej umowy sprowadza się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy (rachunek główny) i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu "korzyści skali". Podstawowym walorem cash poolingu jest możliwość koncentracji środków kilku podmiotów oraz kompensowania przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki takiej konstrukcji następuje minimalizowanie kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy przez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. Umowa cash poolingu może przyjąć dwie podstawowe formy: zero - balancing cash pooling, w którym dokonywany jest fizyczny transfer środków pomiędzy rachunkami uczestników i rachunkiem głównym grupy oraz notional cash pooling, który dokonywany jest bez fizycznego transferu środków - fundusze są przekazywane wyłącznie "na papierze". Salda podlegające potrąceniu fizycznie są pozostawiane na własnych rachunkach uczestników sytemu, zaś odsetki naliczane są od kwoty netto zgromadzonych sald (M. Zwyrtek, Cash pooling po polsku, Monitor Podatkowy nr 8/2006, s. 25). W rzeczywistości mimo dodatnich i ujemnych sald na rachunkach uczestników nie dochodzi do rzeczywistego przepływu środków pieniężnych.

Należy zauważyć, że ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów przewidziane w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. dotyczą odsetek od pożyczek (kredytów) udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane. Natomiast w przypadku cash poolingu, przedstawionego w zdarzeniu przyszłym opisanym przez Stronę, nie dochodzi do zawierania pomiędzy uczestnikami systemu zarządzania środkami pieniężnymi umowy pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., mimo że umowy te zawierają element kredytowania jednych podmiotów przez inne podmioty.

Przede wszystkim, jak słusznie wskazała Skarżąca, podatnicy przystępujący do umowy cash poolingu nie zobowiązują się do przeniesienia własności określonej z góry ilości pieniędzy na inny określony w umowie podmiot. Uczestnicy tego rodzaju porozumienia nie wiedzą, kiedy ich środki zostaną wykorzystane, w jakiej wysokości i przez którego z uczestników. Nie jest więc skonkretyzowana druga strona transakcji i wysokość pożyczki, co oznacza, że podmioty porozumienia nie są w tym zakresie wobec siebie stronami stosunków zobowiązaniowych. Uczestnicząc w umowie, spółka jedynie udostępnia lub otrzymuje środki w zależności od swojej sytuacji finansowej. Innymi słowy, istotą umowy cash poolingu nie jest przenoszenie na własność biorącego określonej ilości pieniędzy i późniejszy ich zwrot, ale zarządzanie płynnością finansową poszczególnych podmiotów wchodzących w skład grupy, co pozwala na kompensowanie przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne podmioty, z przejściowymi niedoborami powstałymi u innych podmiotów.

Jak bowiem podkreśla Spółka, wszystkie operacje w ramach Umowy, które będą dokonywane na rzecz Uczestników Struktury (w tym na rzecz Spółki) będą następować za pośrednictwem Banku. W konsekwencji jedynie Bank będzie w stanie wskazać, iż przejęcie wierzytelności w obrębie grupy rachunków jest konieczne do zoptymalizowania wysokości kapitalizowanych przez grupę odsetek. Bank będzie realizował każdą operację w ramach Struktury cash poolingu i to Bank będzie określał kwoty konieczne do wyrównania sald na rachunkach poszczególnych Uczestników Struktury z Rachunkiem Konsolidacyjnym. Nie będzie przy tym konieczna każdorazowa zgoda Uczestników Struktury na dokonanie ww. operacji (jednocześnie Bank w żaden sposób nie będzie podmiotem powiązanym, w rozumieniu art. 11 ustawy o p.d.o.p., z Uczestnikami Struktury).

Zatem na podstawie Umowy, w przeciwieństwie do umowy pożyczki, podmioty biorące udział w cash poolingu wyrażą jedynie zgodę na zerowanie ich sald na rachunkach bankowych objętych Strukturą z Rachunkiem Konsolidacyjnym. Istotą umowy cash poolingu nie jest bowiem, jak już wskazano wcześniej, przenoszenie na własność biorącego określonej ilości pieniędzy i późniejszy ich zwrot, ale zarządzanie płynnością finansową poszczególnych podmiotów wchodzących w skład grupy. Brak jest również możliwości swobodnego dysponowania środkami przez uczestników Struktury - co warunkuje zakwalifikowanie umowy jako pożyczki. Dla klasyfikacji transakcji nie ma przy tym znaczenia częstotliwość kapitalizacji odsetek. Sam bowiem fakt, że kapitalizacja odsetek będzie miała miejsce dziennie, miesięcznie, kwartalnie czy rocznie nie przesądza za uznaniem danej transakcji za umowę pożyczki.

W konsekwencji, w przedmiotowej sprawie nie mogą znaleźć zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz 61 u.p.d.o.p. wskazujące na ograniczenie możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów odsetek w związku z udzieleniem pożyczki przez podmiot powiązany. W Strukturze zarządzania płynnością finansową brak będzie bowiem płatności stanowiących odsetki od pożyczki, o których mowa w przepisach dotyczących niedostatecznej kapitalizacji. Zatem kapitalizowane odsetki, tj. doliczone do salda debetowego na rachunku bankowym Spółki prowadzonym dla potrzeb Struktury cash poolingu będą w całości kosztem uzyskania przychodu z chwilą ich kapitalizacji.

Reasumując dotychczasowe rozważania, tym samym kapitalizowane odsetki, tj. doliczone do salda debetowego na rachunku bankowym Spółki prowadzonym dla potrzeb Struktury cash poolingu nie podlegają ograniczeniom, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. i mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów Spółki. Zaskarżona Interpretacja została zatem wydana z naruszeniem przepisów art. 16 ust. 7b w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., co uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 146 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną, określając, w oparciu o art. 152 p.p.s.a., że nie podlega ona wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku.

Rozpoznając ponownie sprawę organ udzielający interpretacji dokona oceny stanowiska wnioskodawcy z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 tej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.