Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 24 lutego 2006 r.
III SA/Wa 1937/05

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jarecka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2006 r. sprawy ze skargi B. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) czerwca 2005 r. Nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych

1)

stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji;

2)

stwierdza, że decyzja wymieniona w pkt 1 nie podlega wykonaniu w całości.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) kwietnia 2005 r. znak: DR (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) - dalej powoływana jako "u.s.u.s.", odmówił B. D. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s., w myśl którego umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika może nastąpić w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. W opinii organu, w przedmiotowej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, wymienionych w art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy. Zebrany materiał dowodowy w sprawie nie przemawiał także za umorzeniem należności w trybie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s.

Ponadto, organ zwrócił uwagę na fakt, że skarżący jedynie zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, bez jednoczesnego jej wykreślenia z ewidencji, co pozwalało przyjąć, że wznowi działalność i z uzyskanego dochodu spłaci zadłużenie lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie mógł prowadzić skuteczną egzekucję.

Pismem z dnia 10 maja 2005 r. B. D. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o umorzenie istniejących zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu wskazał na swoją trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem pracy.

Decyzją z dnia (...) czerwca 2005 r., znak: (...), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowił utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały nowe okoliczności pozwalające na zmianę rozstrzygnięcia.

Powyższa decyzja z dnia (...) czerwca 2005 r. stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący powołał się na argumenty przytoczone wcześniej we wniosku z dnia 10 maja 2005 r. i stwierdził, iż rozstrzygnięcie organu jest dla niego krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę z dnia 12 lipca 2005 r. organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako p.p.s.a.) - zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej powoływany jako "k.p.a.", jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. k.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 k.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność.

Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji - zdaniem Sądu - doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów.

Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.

Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego.

Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy k.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się także art. 15 oraz art. 127 wyżej powołanej ustawy. Z tych względów przyjąć należy, iż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest dwuinstancyjne. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z art. 127 § 2 k.p.a.

W świetle art. 17 k.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu. W myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

A zatem, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej.

W niniejszej sprawie, na skutek błędnego pouczenia, odwołanie od decyzji ZUS rozstrzygnął organ niewłaściwy - Prezes ZUS.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, że w sprawie zachodzą przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Stosownie do art. 152 wyżej cytowanej ustawy stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.