III SA/Wa 1505/19 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3078862

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2020 r. III SA/Wa 1505/19

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Zaorska (spr.).

Sędziowie WSA: Katarzyna Owsiak, Aneta Trochim-Tuchorska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) maja 2019 r. nr (...) w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności byłego prezesa zarządu za zaległości spółdzielni z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za grudzień 2011 r.

1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu PFRON z (...) czerwca 2017 r., nr (...) w zaskarżonej części, tj. w części orzekającej o odpowiedzialności skarżącej z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2011 r. (należność główna i odsetki)

2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz A.

J. kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

1. Decyzją z (...) czerwca 2017 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "Prezes Zarządu PFRON") ustalił, że odpowiedzialność za zaległości Spółdzielni (...) (dalej: "Spółdzielnia") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "PFRON") za: grudzień 2011 r. i wrzesień 2012 r. ponosi A.J. (dalej: "Skarżąca"), jako były prezes zarządu.

2. Od ww. decyzji Skarżąca złożyła odwołanie zarzucając jej naruszenie art. 107 § 1 i § 2, art. 116 § 1 i § 2, art. 120, art. 121, art. 122, art. 125, art. 187 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm., dalej: "O.p.").

Skarżąca argumentowała m.in., że kłopoty finansowe Spółdzielni rozpoczęły się od wydania przez PFRON decyzji z (...) grudnia 2011 r. za okres: 2010/09 na kwotę 167.460 zł w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Wobec złożenia odwołania wierzytelność ta była uznana w kategorii wierzytelności spornych, jednak mimo to, od stycznia 2012 r. PFRON zaprzestał udzielania pomocy finansowej przez wstrzymanie wypłat dofinansowania do zatrudnienia osób niepełnosprawnych. W opinii Skarżącej, wstrzymanie dofinansowania naruszało art. 26a ust. 8 ustawy o rehabilitacji oraz doprowadziło do zapaści finansowej Spółdzielni, która nie była w stanie obsługiwać swych wierzycieli, w tym PFRON. Wobec powyższego Skarżąca w dniu 27 stycznia 2012 r. złożyła do Sądu Rejonowego G. wniosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt tej sprawy, w tym wniosku o ogłoszenie upadłości i kopii postanowienia. Jednocześnie Skarżąca poinformowała, że wniosek został oddalony z uwagi na fakt, że PFRON na dzień jego sporządzenia tj. 27 stycznia 2012 r. był jedynym wierzycielem Spółdzielni. Warunek posiadania kilku wierzycieli został spełniony dopiero w miesiącach luty-maj 2012 r.

W ocenie Skarżącej, dochowała ona staranności wymaganej prawem co do czasu w jakim winna była zgłosić w sądzie wniosek o upadłości. Pierwszy wniosek zgłosiła już w styczniu 2012 r., a drugi w dniu 12 czerwca 2012 r., po analizie bilansu sporządzonego na dzień 31 maja 2012 r.

Skarżąca podniosła również, że o ile zobowiązanie wynikające z deklaracji złożonej dnia 8 marca 2012 r. było płatne do dnia 20 kwietnia 2012 r., to zobowiązanie z deklaracji złożonej przez syndyka w dniu 8 listopada 2012 r., było płatne do dnia 20 grudnia 2012 r., a więc nie istniało przed ogłoszeniem upadłości. Skarżąca wskazała, że z dniem ogłoszenia upadłości, tj. od 14 września 2012 r., to syndyk objął zarząd masą upadłości na podstawie art. 57 i nast. Prawa upadłościowego, zatem przypisywanie jej odpowiedzialności za wszelkie wierzytelności obciążające Spółdzielnię, także po ogłoszeniu jej upadłości jest rażącym naruszeniem prawa.

3. Decyzją z (...) maja 2019 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "MRPiPS"):

1. uchylił decyzję Prezesa Zarządu PFRON w części dotyczącej ustalenia odpowiedzialności Skarżącej jako byłej prezes zarządu za zaległości Spółdzielni z tytułu wpłat na PFRON za okres 2012/09 w kwocie głównej 227.716 zł oraz odsetki w wysokości 98.055 zł i umorzył postępowanie za ten okres,

2. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON w pozostałej części, tj. dotyczącej ustalenia odpowiedzialności Skarżącej za okres 12/2011 w kwocie głównej 189 061 zł oraz odsetki w wysokości 101 855 zł naliczonych na dzień wydania decyzji.

Organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione pozytywne przesłanki odpowiedzialności prezesa zarządu za zobowiązania Spółdzielni, zgodnie z art. 116a § 1 w zw. z art. 116 § 1 i 2 O.p., tj. pełnienie przez Skarżącą funkcji w okresie, w którym powstały zobowiązania oraz bezskuteczność egzekucji w stosunku do Spółdzielni.

Na podstawie odpisu KRS nr (...), protokołu nr (...) z posiedzenia Rady Nadzorczej Spółdzielni z 26 maja 2003 r. w sprawie powołania na prezesa zarządu Spółdzielni, rozwiązania umowy o pracę ze Skarżącą z 25 września 2012 r., świadectwa pracy z dnia 31 października 2012 r. ustalono, że Skarżąca w okresie od 26 maja 2003 r. do 31 października 2012 r. pełniła funkcję prezesa zarządu Spółdzielni. Zobowiązanie za grudzień 2011 r. powstało zatem w okresie sprawowania funkcji w zarządzie przez Skarżącą.

Odnosząc się do przesłanki bezskuteczności egzekucji przeciwko Spółdzielni organ odwoławczy wskazał, że Sąd Rejonowy G. w G. postanowieniem z (...) września 2012 r. sygn. akt (...) ogłosił upadłość Spółdzielni obejmującą likwidację majątku upadłego. Prezes Zarządu PFRON pismem z 30 listopada 2012 r. zgłosił w stosunku do Spółdzielni wierzytelność z tytułu wpłat na PFRON w kwocie głównej w wysokości 598.357 zł oraz w odsetkach od tej kwoty w wysokości 63.766 zł. Wierzytelność obejmowała zaległość wynikającą z decyzji. PFRON nie uzyskał jednak żadnych kwot zaspakajających zgłoszoną wierzytelność. Z postanowienia Sądu z (...) lipca 2015 r. umarzającego postępowanie upadłościowe wynika, że majątek masy upadłości okazał się niewystarczający nawet na pokrycie kosztów postępowania.

W związku z powyższym, zdaniem MRPiPS, bezskuteczność egzekucji w myśl art. 116 § 1 O.p. została wykazana.

W zakresie przesłanek wyłączających solidarną odpowiedzialność członka zarządu, organ odwoławczy zauważył, że Skarżąca nie wykazała, że we "właściwym czasie" złożono wniosek o ogłoszenie upadłości.

MRPiPS zwrócił uwagę, że jeżeli ze sprawozdania finansowego wynika, że ogólna wartość aktywów spółdzielni nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich zobowiązań, to - w świetle art. 130 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2016 r. poz. 21, z późn. zm., dalej: "Prawo spółdzielcze") - obowiązkiem członka zarządu spółdzielni jest doprowadzenie do zwołania walnego zgromadzenia, w którego porządku obrad winna być zamieszczona sprawa dalszego istnienia spółdzielni, a decyzja o zwołaniu tego zgromadzenia powinna być podjęta niezwłoczne, tj. nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia sporządzenia sprawozdania finansowego.

Organ odwoławczy wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sytuacja finansowa, w ocenie Skarżącej, uzasadniała złożenie wniosku o upadłość już w 27 stycznia 2012 r. Sąd wówczas stwierdził jednak, że brak innych wierzycieli niż PFRON uzasadnia oddalenie wniosku. Pierwsze niezapłacone należności Spółdzielni wobec wielu wierzycieli pojawiły się w marcu 2012 r. Dlatego też, MRPiPS wskazał, że wniosek o ogłoszenie upadłości winien zostać złożony znacznie wcześniej niż w czerwcu 2012 r. W marcu 2012 r. pojawili się inni wierzyciele niż PFRON, czyli ustała przeszkoda wskazana przez Sąd w postanowieniu z 1 lutego 2012 r. oddalającym wniosek o upadłość z dnia 27 stycznia 2012 r. Zdaniem organu odwoławczego, Skarżąca wniosek taki mogła zgłosić już po upływie dwóch tygodni od dnia 20 marca 2012 r., czyli dnia, w którym upływał termin dokonania wpłat na PFRON za luty 2012 r. i istniała również zaległość wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej Spółdzielni został złożony dopiero w dniu 12 czerwca 2012 r., gdy majątek masy upadłości okazał się niewystarczający dla pokrycia nawet kosztów postępowania. W związku z powyższym, zdaniem MRPiPS, Skarżąca nie wykazała wystąpienia którejkolwiek z przesłanek, o których mowa w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i b O.p., które uwalniałyby ją od odpowiedzialności za zaległości Spółdzielni z tytułu wpłat na PFRON.

Organ odwoławczy zauważył również, że Skarżąca nie wskazał mienia Spółdzielni, z którego byłaby możliwa skuteczna egzekucja wierzytelności PFRON.

Jednocześnie MRPiPS wskazał, że zobowiązanie Spółdzielni za okres grudzień 2011 r. nie uległo przedawnieniu, gdyż zgodnie z art. 70 § 3 O.p., bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu lub umorzeniu postępowania upadłościowego - w rozpoznawanej sprawie od 15 sierpnia 2015 r.

Odnosząc się do ustalenia odpowiedzialności Skrzącej jako byłej prezes zarządu za zaległości Spółdzielni z tytułu wpłat na PFRON za okres wrzesień 2012 r. MRPiPS wskazał, że Spółdzielnia, w związku z ogłoszeniem upadłości złożyła deklarację DEK-II-A za ten okres na kwotę 229.419 zł. Zobowiązanie za ten okres powstało zatem przed rozwiązaniem umowy o pracę z członkiem zarządu - Skarżącą, ale po ogłoszeniu upadłości Spółdzielni w dniu 14 września 2012 r.

Jak argumentował MRPiPS odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu i odwołuje się do przesłanki "pełnienia obowiązków członka zarządu". Zgodnie natomiast z 75 ust. 1 Prawa upadłościowego, z dniem ogłoszenia upadłości, upadły traci - zachowując zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych - prawo zarządu oraz możliwość korzystania i rozporządzania mieniem wchodzącym do masy upadłości.

Zdaniem organu odwoławczego, ponieważ nie została spełniona przesłanka dotycząca "pełnienia obowiązków" przez Skarżącą w okresie, w którym upływał termin płatności zobowiązania za wrzesień 2012 r. decyzję Prezesa Zarządu PFRON należało w tej części uchylić i umorzyć postępowanie dotyczące tego okresu.

4. Od powyżej decyzji w części dotyczącej jej pkt 2, tj. utrzymującej w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON Skarżąca wniosła skargę do tutejszego Sądu.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: art. 107 § 1 i § 2, art. 116 § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2, art. 120, art. 121, art. 122, art. 125, art. 180 § 1 i art. 187 O.p.

Skarżąca argumentowała że Spółdzielnia niemal do końca 2011 r. funkcjonowała bez zadłużenia. Stan ten uległ zmianie na skutek decyzji Prezesa Zarządu PFRON z (...) grudnia 2011 r. orzekającej o zobowiązaniu zwrotu na rzecz PFRON kwoty 167.460 zł.

Skarżąca w dniu 27 stycznia 2012 r. złożyła wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego z możliwością zawarcia układu z wierzycielami. W dacie składania wniosku jednym dużym wierzycielem, ale ze znaczną kwotą był Prezes Zarządu PFRON. Sąd gospodarczy oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości postanowieniem z 1 lutego 2012 r., z na uwagi wskazanie we wniosku tylko jednego wierzyciela. Od tego orzeczenia zostało wniesione zażalenie, które postanowieniem z 21 marca 2012 r. Sąd oddalił.

Skarżąca wskazała również, że przed uprawomocnieniem się orzeczenia sądu - 2 kwietnia 2012 r. złożyła wniosek modyfikujący pierwotny wniosek o upadłość i złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej.

Skarżąca podniosła, że okoliczności te nie zostały przez organy wzięte pod uwagę. Zdaniem Skarżącej, złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości 27 stycznia 2012 r. oraz jego modyfikacja z 2 kwietnia 2012 r. wypełniają przesłankę z artykułu 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p.

Ponadto Skarżąca argumentowała, że organy uznały, że niewypłacalność Spółdzielni powstała przed 12 czerwca 2012 r., jednak nie powiązały tego z konkretną datą, albo powiązały z datą błędną. Nie przeprowadziły badania, aby ustalić czy stan niewypłacalności miał miejsce w styczniu 2012 r. Skarżąca wskazała, że w trakcie postępowania już jako osoba trzecia nie miała możliwości wykazania się treścią dokumentów dotyczących stanu niewypłacalności Spółdzielni. Obowiązek ten spoczywał na organie.

Argumentowała, że w związku z pogarszającą się sytuacją finansową Spółdzielni, brakiem rozstrzygnięcia odwołania od decyzji PFRON, w maju z 2012 r. w oparciu o art. 130 § 2 Prawa spółdzielczego, sporządziła cząstkowe sprawozdanie finansowe na dzień 31 maja 2012 r. Sprawozdanie wykazało gwałtowny narastanie straty i Skarżąca 12 czerwca 2012 r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości likwidacyjnej. Upadłość została ogłoszona 14 września 2012 r.

Skarżący zauważyła również, że organy zignorował stan majątku Spółdzielni z chwili składania wniosku o upadłość zarówno tego z 27 stycznia 2012 r. jaki i z 12 czerwca 2012 r.

Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w jej punkcie 2 oraz poprzedzającej jej decyzji Prezesa Zarządu PFRON.

5. W odpowiedzi na skargę MRPiPS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

6.1. Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

6.2. W niniejszej sprawie przedmiot zaskarżenia stanowiła decyzja MRPiPS jedynie w jej pkt 2, tj. w część utrzymującej w mocy decyzje Prezesa Zarządu PFRON z (...) czerwca 2017 r.

Tym samym przedmiot zaskarżenia i jednocześnie istotę sporu stanowiła zasadność orzeczenia, na podstawie art. 116a w zw. art. 116 O.p., o solidarnej odpowiedzialności Skarżącej za zaległości Spółdzielni z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2011 r.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Decyzja MRPiPS z (...) maja 2019 r. jest decyzją o charakterze podzielnym, zawierającym dwa odrębne rozstrzygnięcia.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 30 czerwca 2014 r., III SA/Wa 2724/13 " (...) można rozróżnić decyzje o charakterze jednolitym (niepodzielnym) oraz decyzje o charakterze podzielnym. Decyzje o charakterze podzielnym zawierają kilka (więcej niż jedno) odrębnych rozstrzygnięć, które to rozstrzygnięcia mogą być przedmiotem odrębnych decyzji. W tym przypadku niejako w jednym dokumencie zawartych jest w istocie kilka decyzji administracyjnych rozstrzygających kilka odrębnych spraw. Inaczej rzecz ujmując, w jednym orzeczeniu (decyzji w ujęciu formalnym) może być zawartych kilka rozstrzygnięć w sprawach indywidualnych (decyzji ujmowanych materialnoprawnie). Z kolei decyzje o charakterze jednolitym i niepodzielnym, to takie, w treści których nie ma możliwości wyodrębnienia kilku rozstrzygnięć, a tym samym poszczególnych "części" (por. wyrok NSA z 2 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 1248/08; CBOSA)."

Skoro decyzja MRPiPS jest decyzją o charakterze podzielnym, zawierającą dwa odrębne rozstrzygnięcia, które to rozstrzygnięcia mogły być przedmiotem odrębnych decyzji, to możliwe było zaskarżenie decyzji MRPiPS jedynie w części. Jak wynika jednoznacznie z treści skargi Skarżąca zaskarżyła decyzję MRPiPS jedynie w części obejmującej rozstrzygnięcie w sprawie orzeczenia o jej odpowiedzialności za zaległości Spółdzielni z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2011 r.

W konsekwencji kontroli sądowoadministracyjnej poddana została decyzja MRPiPS wyłącznie w tej części (pkt 2 decyzji).

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że w pozostałym zakresie (pkt 1), decyzja ta jest korzystna dla Skarżącej, bowiem uchyla decyzję Prezesa Zarządu PFRON i umarza postępowanie za ten okres.

6.3. Przypomnieć w pierwszej kolejności należy, że przepisy Ordynacji podatkowej mają w niniejszym postępowaniu zastosowanie na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 z późn. zm.). Stosownie do tego przepisu do wpłat na PFRON stosuje się odpowiednio, z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym, że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi PFRON.

Jak stanowi art. 116a § 1 O.p., za zaległości podatkowe innych osób prawnych niż wymienione w art. 116 odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie organów zarządzających tymi osobami. Przepis art. 116 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie natomiast z art. 116 O.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy,

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W myśl art. 116 § 2 O.p. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 O.p. powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Dla oceny legalności zaskarżonej decyzji istotne jest, że jak wynika z art. 116a O.p., przepis art. 116 O.p. może być w niniejszej sprawie stosowany jedynie odpowiednio, a nie wprost, tak jak uczynił to organ, co odnosi się zwłaszcza do kwestii związanej z ustaleniem czasu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (wszczęciu postępowania jej zapobiegającemu). Konieczne są bowiem pewne modyfikacje zawartej w art. 116 § 1 pkt 1 O.p. normy prawnej, z uwagi na szczegółowe regulacje zawarte w ustawie Prawo spółdzielcze, które traktować należy jako lex specialis w stosunku do rozwiązań przyjętych w Ordynacji podatkowej, a także w przepisach prawa upadłościowego.

Zasadniczo wymogi związane ze zgłoszeniem upadłości zostały skonkretyzowane w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, obowiązującej w okresie, w którym Skarżąca pełniła funkcję prezesa zarządu Spółdzielni. W myśl art. 21 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości (ust. 1). Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami (ust. 2). Upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny (art. 10 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze). Stosownie do regulacji zawartej w art. 11 tej ustawy, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (ust. 1). Dłużnika, będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (ust. 2).

Wskazane wyżej regulacje należy zaliczyć do rozwiązań ogólnych, mających zastosowanie do podmiotów, w przypadku których inne ustawy nie zawierają odmiennych wymogów. Od wyrażonych w powyższych regulacjach zasad przewidziano wyjątek m.in. w ustawie Prawo spółdzielcze. Wskazuje na to chociażby treść art. 137 Prawa spółdzielczego, w świetle którego w odniesieniu do spółdzielni przepisy prawa upadłościowego mają zastosowanie, w sprawach prawem spółdzielczym nieuregulowanych.

Zgodnie z art. 130 Prawa spółdzielczego, ogłoszenie upadłości spółdzielni następuje w razie jej niewypłacalności (§ 1). Jeżeli według sprawozdania finansowego spółdzielni ogólna wartość jej aktywów nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich zobowiązań, zarząd powinien niezwłocznie zwołać walne zgromadzenie, na którego porządku obrad zamieszcza sprawę dalszego istnienia spółdzielni (§ 2). Pomimo niewypłacalności spółdzielni walne zgromadzenie może podjąć uchwałę o dalszym istnieniu spółdzielni, jeżeli wskaże środki umożliwiające wyjście jej ze stanu niewypłacalności (§ 3). W razie podjęcia przez walne zgromadzenie uchwały o postawieniu spółdzielni w stan upadłości, zarząd spółdzielni obowiązany jest niezwłocznie zgłosić do sądu wniosek o ogłoszenie upadłości (§ 4). Niewypłacalność spółdzielni występuje wtedy (art. 87 Prawa spółdzielczego), gdy ogólna wartość aktywów tej spółdzielni nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich jej zobowiązań.

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 31 października 2012 r., sygn. akt II FSK 550/11, że znaczenia użytego w art. 130 § 2 Prawa spółdzielczego określenia "niezwłocznie zwołać" należy doszukiwać się w powiązaniu z treścią art. 21 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, w świetle którego dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości, przy czym w przypadku spółdzielni obowiązek "zgłoszenia w sądzie wniosku" zastępowany jest przez obowiązek zwołania walnego zgromadzenia z postawieniem w porządku dziennym sprawy dalszego istnienia spółdzielni. Istotne znaczenie ma zatem ustalenie, kiedy w przypadku spółdzielni wystąpiła sytuacja niewypłacalności, od tego momentu rozpoczyna się bowiem bieg terminu do zgłoszenia upadłości, o którym mowa w art. 21 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. W przypadku spółdzielni wymóg ten należy uznać za spełniony (art. 21 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w związku z art. 130 § 2 Prawa spółdzielczego), jeżeli w ww. wskazanym terminie, liczonym od momentu pojawienia się sytuacji, w której ogólna wartość aktywów spółdzielni nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich jej zobowiązań, zarząd tej spółdzielni zwoła walne zgromadzenie, na którego porządku obrad zamieści sprawę dalszego istnienia spółdzielni (art. 130 § 2 Prawa spółdzielczego). Niezwołanie zgromadzenia w tym czasie, trybie i z takim przedmiotem obrad przesądza o winie członków zarządu w niezgłoszeniu upadłości "we właściwym czasie" (tak: Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 września 2011 r., sygn. akt I UK 61/11).

6.4. Odnosząc powyższe rozważania prawne do stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy wskazać należy, że organy orzekające w sprawie, z jednej strony, dostrzegają przepisy Prawa spółdzielczego, które jako przepisy szczególne, odmienne od ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze określają przesłankę niewypłacalności w przypadku spółdzielni. Z drugiej strony, określając "czas właściwy" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości odwołują się do przesłanki nieregulowania zobowiązań, która to przesłanka nie jest wskazana w artykule 130 § 1 Prawa spółdzielczego.

Tym samym organy obu instancji nie ustaliły w sposób prawidłowy "czasu właściwego" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a właściwe "czasu właściwego" na zwołanie przez zarząd walnego zgromadzenia, na którego porządku obrad zamieszczona zostanie sprawa dalszego istnienia spółdzielni.

Obowiązek ten ciążył na organach orzekających w sprawie.

Z powodu niezbadania tych aspektów nie wiadomo czy zachodzi przesłanka wyłączająca odpowiedzialność Skarżącej z art. 116 § 1 pkt 1 O.p., ponieważ organy podatkowe nie podjęły czynności w celu ustalenia stanu finansów spółdzielni, o którym mowa w art. 130 § 1 i § 2 Prawa spółdzielczego.

Jak już wskazywano, zarówno Prezes Zarządu PFRON, jaki MRPiPS powiązali "czas właściwy" z nieregulowaniem zobowiązań. Przy czym sam Prezes Zarządu PFRON w decyzjach wydanych w stosunku do Skarżącej (z 22 czerwca i z 29 czerwca 2017 r.) raz ten "czas właściwy" określił na 3 kwietnia 2012 r., drugi raz na 3 lutego 2012 r. Organ ten odniósł się wprawdzie do sprawozdań finansowych Spółdzielni, ale jedynie w kontekście wskaźników płynności finansowej i osiąganej straty. Nie dokonał natomiast porównania aktywów ze zobowiązaniami Spółdzielni.

Również MRPiPS nie określił prawidłowo "czasu właściwego" na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółdzielni. Organ ten w tym zakresie również odniósł się do przesłanki nieregulowania zobowiązań i jedynie w sposób przybliżony wskazał, że złożenie wniosku o upadłość powinno nastąpić niewątpliwie wcześniej niż w czerwcu 2012 r., wskazując, że przed tą datą Spółdzielnia nie regulowała zobowiązań już w stosunku od dwóch wierzycieli.

Tym samym nie sposób ocenić, czy wniosek o ogłoszenie upadłości złożony w dniu 27 stycznia 2012 r., zmodyfikowany w 2 kwietnia 2012 r., a następnie kolejny złożony w dniu 12 czerwca 2012 r. uwolnił Skarżącą od odpowiedzialności.

Ponownie należy wskazać, że obowiązki zarządu spółdzielni sprowadzają się do zwołania we właściwym czasie walnego zgromadzenia (po stwierdzeniu za pomocą sporządzonego według zasad prawidłowej rachunkowości - art. 87 i nast. Prawa spółdzielczego - sprawozdania finansowego, że ogólna wartość aktywów tej spółdzielni nie wystarcza na zaspokojenie wszystkich jej zobowiązań) oraz do niezwłocznego zgłoszenia wniosku do sądu o ogłoszenie upadłości po podjęciu uchwały przez walne zgromadzenie o postawieniu spółdzielni w stan upadłości. Dopiero uchybienie tym obowiązkom przez zarząd może prowadzić do przyjęcia, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło z winy jego członków (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a O.p.).

Pominięcie w procesie rozważań powyższych kwestii związanych z podstawami ogłoszenia opadłości w rozumieniu Prawa spółdzielczego oraz przesłanek odpowiedzialności członków zarządu oraz nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie powoduje, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa Zarządu PFRON naruszają przepisy postępowania, tj. art. 122 i art. 187 § 1 i art. 197 § 1 O.p. w sposób mający istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Z art. 122 O.p. wynika, że w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Z kolei art. 187 § 1 O.p. stanowi, że organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Niezależnie od powyższego zasadnie Skarżąca wskazuje na naruszenie w sprawie art. 125 O.p. MRPiPS rozpoznawał odwołanie Skarżącej prawie dwa lata, nie przeprowadzając w istocie żadnego dodatkowego postępowania dowodowego i nie informując Skarżącej o takim stanie rzeczy. Powyższe niewątpliwie stanowi również o naruszeniu zasady zaufania wynikającej z art. 121 § 1 O.p.

6.5. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Przy czym ponownie rozpoznając sprawę organ w pierwszej kolejności oceni możliwość orzekania w sprawie, z uwagi na treść art. 118 § 1 O.p.

6.6. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu PFRON z (...) czerwca 2017 r. w zaskarżonej części, tj. w części orzekającej o odpowiedzialności Skarżącej z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2011 r. (pkt 1 sentencji). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.