Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2759664

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 5 grudnia 2017 r.
III SA/Wa 133/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa.

Sędziowie WSA: Artur Kuś, Radosław Teresiak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi M. A. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia (...) października 2016 r. nr (...) w przedmiocie odmowy udzielenia ulgi w spłacie zaległości z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okresy rozliczeniowe od stycznia 2003 r. do lutego 2004 r.

1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia (...) lipca 2015 r. nr (...)

2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz M.

A. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

M.A. (zwana dalej: "Skarżąca") wystąpiła w piśmie z dnia 27 kwietnia 2015 r. do Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji (dalej: "Prezes PFRON") z wnioskiem o umorzenie odsetek od zaległych wpłat na PFRON za okres od stycznia 2003 r. do lutego 2004 r. Z kolei wnioskiem z dnia 18 maja 2015 r. Skarżąca zwróciła się o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty zapłaty zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za ww. okres.

W uzasadnieniu złożonych wniosków Spółka wskazała na problemy finansowe i brak dochodów, co skutkować miało zawieszeniem prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca wyjaśniła, iż od 10 lat otrzymuje świadczenie emerytalne, którego wysokości określiła jako 1830,53 zł. Część z otrzymywanych środków przekazywana jest na spłatę zadłużenia.

Do ww. wniosku strona dołączyła kopię decyzji ZUS o waloryzacji emerytury, kopię wyciągu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz kopie potwierdzeń wykonanych przelewów.

Następnie przy piśmie z dnia 18 maja 2015 r. przekazała kopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za 2014 r. i 2013 r. (PIT 36L) wraz z informacjami o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2014 r. i 2013 r. (PIT/B) oraz kopię decyzji ZUS.

Prezes PFRON decyzją z dnia (...) lipca 2015 r. odmówił stronie umorzenia odsetek w kwocie 33.641 zł za okres od stycznia 2003 r. do lutego 2004 r. z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON oraz odmówił stronie odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON w kwocie 23.724,98 zł za okres od stycznia 2003 r. do lutego 2004 r.

Uzasadniając organ wskazał, że na dzień 31 grudnia 2013 r. Skarżąca osiągnęła dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 9.533,17 zł oraz ze stosunku pracy w wysokości 21.477,84 zł.

Zdaniem organu, zastosowanie ulgi w postaci rozłożenia na raty zaległości, musi być spowodowane przyczynami, które mają charakter wyjątkowy oraz w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika oraz ważnym interesem publicznym. W ocenie organu wskazane przez stronę okoliczności nie stanowią nadzwyczajnego zdarzenia. Organ uznał je jako "problem" związany z prowadzeniem działalności gospodarczej, który wynika z ryzyka związanego z tą działalnością. W ocenie organu nie wystąpiły przesłanki "ważnego interesu publicznego", jakim jest gromadzenie środków finansowych na rzecz osób niepełnosprawnych, mających problemy z uzyskaniem zatrudnienia i stałego źródła utrzymania.

Prezes PFRON wskazał, iż wziął również pod uwagę okoliczność wydania decyzji z dnia (...) lipca 2013 r., w której rozłożył Skarżącej na 36 miesięcznych rat zapłatę zaległości w kwocie 61.580,28 zł wraz z odsetkami w kwocie 70.441 zł za okres od września 2002 r. do października 2005 r., płatne od sierpnia 2013 r. do lipca 2016 r. Wyjaśnił, że rata nr 1 została spłacona nieterminowo, raty nr 2 i 3 zostały wpłacone w niepełnej wysokości, a raty nr 4-23 zostały wygaszone z powodu braku wpłat.

W ocenie organu nie zachodziły podstawy do udzielenia ponownej ulgi z tytułu wpłat na PFRON na podstawie art. 49 ust. 5c pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721 z późn. zm., dalej: "ustawa o rehabilitacji") przez odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty płatności zaległości wraz z odsetkami.

Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej decyzji organu pierwszej instancji, w którym zarzuciła naruszenie:

- art. 49 ust. 5a, 5b ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613 z późn. zm., dalej: "O.p.") przez uznanie, na skutek błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności Skarżącej względem PFRON,

- art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 O.p. przez uznanie, na skutek błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, iż nie zachodzą przesłanki do odroczenia terminu lub rozłożenia na raty należności względem PFRON.

Ponadto Skarżąca podniosła, na podstawie art. 70 § 1 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, zarzut przedawnienia zaległości, wskazanych w ww. decyzji.

Argumentowała również, iż w 88% uregulowała swoją należność względem PFRON wraz z odsetkami oraz, że wpłacona kwota przewyższyła pierwotną wysokość należnych wpłat na PFRON. W przypadku gdyby odsetki nie były naliczane obowiązek zostałby już wykonany.

Skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji i umorzenie odsetek w kwocie 33.641 zł za okres od stycznia 2003 r. do lutego 2004 r. z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON, a także odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty zapłaty z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON w kwocie 23.724,98 zł za okres od stycznia 2003 r. do lutego 2004 r.

Minister Rodziny, Pracy i polityki Społecznej (zwany dalej: "organem odwoławczym") decyzją z dnia (...) października 2016 r. utrzymał w mocy ww. decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy odwołując się do treści art. 49 ust. 5a-5b ustawy o rehabilitacji oraz art. 67d § 1 O.p. uznał, że argumenty Skarżącej o jej sytuacji finansowej, stanie zdrowia oraz zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej nie przesądzają o powinności organu do zastosowania ulgi.

Zdaniem Ministra, rozłożenie zaległości na raty opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że Prezes Zarządu PFRON może, ale nie musi skorzystać z uprawnienia określonego w art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji. Tym samym stwierdzono, że Prezes Zarządu PFRON podejmuje decyzję o ewentualnym rozłożeniu na raty w zakresie swobodnego uznania, przy czym przy udzielaniu ulgi uwzględnia nie tylko "ważny interes" pracodawcy, ale także zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy.

Organ odowławczy argumentował, że terminowość wpływów należności budżetowych jest również wartością istotną, mogącą mieć wpływ na płynność finansową PFRON, a tym samym na możliwość zaspokajania potrzeb osób niepełnosprawnych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 49 ust. 5a, 5b ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 O.p., wskazał, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności. Z kolei z przedłożonych dowodów wynika, iż osiąga dochody.

Mając na uwadze zarzut naruszenia art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 O.p. Minister podkreślił, że rozłożenie zaległości na raty opiera się na uznaniu administracyjnym. Odnosząc się do podnoszonego przez stronę zarzutu o przedawnieniu zaległości wobec PFRON wskazał, iż jest on bezzasadny. Zobowiązania za okres od stycznia 2003 r. do lutego 2014 r. zostały zabezpieczone tytułem wykonawczym Prezesa Zarządu PFRON z dnia 4 stycznia 2007 r. Pismami z dnia 27 lutego 2008 r. i 11 października 2013 r. Naczelnik (...) Urzędu Skarbowego L. poinformował organ I instancji, iż na podstawie ww. tytułu wykonawczego dokonał czynności skutecznie przerywających bieg terminu przedawnienia zgodnie z art. 70 § 4 O.p. Ponadto decyzją z dnia (...) lipca 2013 r. Prezes Zarządu PFRON rozłożył stronie na 36 miesięcznych rat zapłatę zaległości w kwocie 61.580,28 zł wraz z odsetkami w kwocie 70.441 zł za okres od września 2002 r. do października 2005 r., płatne od sierpnia 2013 r. do lipca 2016 r. co w ocenie organu odwoławczego spowodowało zawieszenie biegu przedawnienia zgodnie z art. 70 § 2 pkt 1 ustawy O.p.

Końcowo odnosząc się do argumentów strony dotyczących uregulowania należności względem PFRON wraz z odsetkami w 88% oraz dokonanie wpłat przewyższajacych pierwotną wysokość należnych wpłat na PFRON, stwierdzono, że nie mają one wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż naliczanie odsetek jest obowiązkiem ustawowym organu.

Skarżąca zaskarżyła następnie powyższą decyzję organu odwoławczego wnosząc skargę w piśmie z dnia 14 grudnia 2016 r., w której wniosła między innymi o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła w skardze naruszenie:

1) prawa materialnego tj.:

- art. 49 ust. 5a i 5b ustawy o rehabilitacji w zw. z art. 67a § 3 O.p. przez przyjęcie, iż w stosunku do Skarżącej nie zachodzi przesłanka do umorzenia zaległości względem PFRON w postaci całkowitej nieściągalności;

- art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji przez przyjęcie, iż w stosunku do Skarżącej nie zachodzą przesłanki do odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności względem PFRON

2) przepisów postępowania, których naruszenie miało wpływ na rozstrzygniecie sprawy:

- art. 122 w zw. z art. 187 § 1 i art. 191 O.p. przez brak wyjaśnienia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii w zakresie sytuacji materialnej Skarżącej oraz ważnego interesu pracodawcy oraz interesu publicznego, jak również niewłaściwą ocenę zgromadzonych w sprawie dowodów dotyczących sytuacji majątkowej Skarżącej, co w konsekwencji skutkowało przekroczeniem zasad swobodnej oceny dowodów i dokonaniem przez organ dowolnych ustaleń w zakresie nieistnienia podstaw do umorzenia odsetek oraz odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON.

W ocenie Skarżącej dostarczone dokumenty wykazały sytuację całkowitej nieściągalności należności zgodnie z art. 49 ust. 5a-5b ustawy o rehabilitacji. Ponadto wskazała na brak majątku z którego można prowadzić egzekucję. Ponownie wskazała, że otrzymuje jedynie świadczenie od organu rentowego w wysokości 1830, 53 zł. Podkreśliła, że organ pominął okoliczność zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej oraz brak majątku firmy. Zaznaczyła, iż dalszą spłatę zaległości uniemożliwia jej sytuacja finansowa. W ocenie Skarżącej organy zaniechały oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje wcześniejsze stanowisko w sprawie oraz uznając zarzuty skargi za niezasadne.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania Sądu są dwie kwestie wynikające ze złożonych przez Skarżącą wniosków. Pierwszą jest kwestia odmowy umorzenia odsetek z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON. Drugą kwestią jest odmowa odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty należności względem PFRON.

Przechodząc do rozstrzygnięcia pierwszej kwestii należy wskazać, że w świetle art. 49 ust. 5a ustawy o rehabilitacji umorzenie odsetek za zwłokę z tytułu wpłat na PFRON następuje wyłącznie w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi z kolei w przypadkach określonych w art. 67d O.p. (poprzez odesłanie zawarte w ustawie o rehabilitacji). Analiza powyższych norm prawnych wskazuje zatem, że w przypadku żądania umorzenia odsetek z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON Skarżąca powinna wykazać ich całkowitą nieściągalność. Biorąc pod uwagę wskazane w art. 67d O.p. przesłanki, należy zgodzić się z organem drugiej instancji, że Skarżąca ich nie wykazała. W szczególności mając na uwadze, że Skarżąca osiąga dochody nie ziściła się przesłanka wskazana w art. 67d § 1 pkt 1 O.p. a z kolei biorąc pod uwagę kwotę wnioskowanych o umorzenie odsetek nie ziściła się przesłanka wskazana w art. 67d § 1 pkt 2 O.p a tylko te przesłanki mogły mieć zastosowanie do Skarżącej. Organy więc zasadnie odmówiły umorzenia odsetek z tytułu wpłat na PFRON.

W tym miejscu należy zauważyć, że przepisy ustawy o rehabilitacji odmiennie niż przepisy Ordynacji podatkowej (art. 67a § 1 pkt 3) nie wiążą możliwości umorzenia należności względem PFRON przez właściwy organ z przesłanką ważnego interesu pracodawcy lub interesu publicznego. Powyższe przesłanki są badane jedynie w przypadku wniosku pracodawcy o odroczenie terminu płatności zaległości z tytułu wpłat, odsetek za zwłokę lub rozłożenie ich zapłaty na raty.

Skarżąca złożyła wniosek również w tym zakresie, który został rozpatrzony przez organy w ramach jednej decyzji. Zdaniem Sądu Organ zawęził znaczenie przesłanek ważnego interesu pracodawcy oraz interesu publicznego w konsekwencji nie rozpatrzył wszystkich okoliczności sprawy wynikających z zebranego materiału dowodowego.

Wskazać należy, że jak przyjmuje się powszechnie w orzecznictwie sądów administracyjnych, przez ważny interes wnioskodawcy należy rozumieć m.in. nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Organ pierwszej instancji określił sytuację finansową Skarżącej w roku 2013 z kolei organ odwoławczy dysponował bardziej aktualnymi danymi dotyczącymi sytuacji finansowej Skarżącej. Jednakże organ odwoławczy nie ustalił skutków ekonomicznych dla Skarżącej, jakie powstaną w wyniku realizacji całego zobowiązania wobec PFRON. Skarżąca wskazuje na zły stan zdrowie (okoliczność losowa), który doprowadził do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w związku z powyższym Skarżąca utrzymuje się wyłącznie ze świadczenia rentowego. Organ zatem powinien ocenić, czy przychody Skarżącej pozwalają na realizację całego zobowiązania i nie wpłyną np. pogorszenie stanu zdrowia Skarżącej poprzez brak możliwości zakupu koniecznych leków bądź w inny sposób zagrozi egzystencji Skarżącej. Zwrócić należy również uwagę, że konieczność uwzględnienia możliwości płatniczych wnioskodawczyni wynika wprost z treści art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji. Oczywiście dokonana ocena organu odwoławczego powinna opierać się na zobiektywizowanych kryteriach.

Tymczasem organ odwoławczy stwierdza, że "argumenty skarżącej o jej sytuacji finansowej, stanie zdrowia oraz zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej nie przesądzają o powinności organu zastosowania ulgi. Należy zauważyć, że rozłożenie zaległości na raty opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że Prezes Zarządu PFRON może, ale nie musi skorzystać z uprawnienia określonego w art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji".

Odnosząc się do zaprezentowanego stanowiska Organu Sąd wskazuje, że tylko w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek bądź obie określone w art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji - organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać ulgę w spłacie zobowiązań na rzecz PFRON, czy też nie. Zatem w pierwszej kolejności organ powinien rzetelnie zbadać okoliczność wystąpienia przesłanki ważnego interesu wnioskodawczyni. Dla oceny wystąpienia powyższej przesłanki ważnego interesu nie ma znaczenia prawnego uznaniowy charakter decyzji organu. Wadliwy jest pogląd organu odwoławczego, że badanie wystąpienia przesłanki ważnego interesu wnioskodawczyni nie ma w istocie znaczenia, gdyż decyzja i tak ma charakter uznaniowy. W tym miejscu należy wskazać, że uznaniowy charakter decyzji organu nie oznacza, że decyzja może być dowolna. Podejmując rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego organ odwoławczy musi kierować się chociażby zasadami konstytucyjnymi tj. zasadą równości obywatela wobec prawa, zasadą państwa prawnego. Obywatele znajdujący się w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej mają prawo oczekiwać tożsamych rozstrzygnięć nawet, gdy decyzja administracyjna jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego. Odmienne rozstrzygnięcie naruszałoby konstytucyjną zasadę równości obywatela wobec prawa. Płynące z zasad konstytucyjnych dyrektywy wyboru ograniczają więc uznanie administracyjne.

Przechodząc do oceny wystąpienia drugiej przesłanki warunkującej w świetle art. 49 ust. 5c ustawy o rehabilitacji odroczenie terminu płatności zaległości z tytułu wpłat, odsetek za zwłokę lub rozłożenie ich zapłaty na raty tj. interesu społecznego, Sąd wskazuje, że interesu społecznego nie można utożsamiać wyłącznie z interesem finansowym PFRON. Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku z dnia 17 października 2017 r. (II FSK 2656/15), że ustalenie kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia relacji w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez np. zwolnionych pracowników podatnika do środków pomocy państwa (zasiłki dla bezrobotnych, pomoc społeczna) nie jest zgodna z interesem publicznym. Ochrona interesu publicznego to nie tylko dbałość o priorytetowe regulowanie należności na rzecz Skarbu Państwa lecz również minimalizowanie wydatków z budżetu państwa, pojawiających się w następstwie konieczności uregulowania przez zobowiązanego należności podatkowych.

Mając zatem na uwadze powyższe stanowisko organ odwoławczy powinien rozważyć, czy jednorazowa realizacji zobowiązania wobec PFRON nie spowoduje konieczności korzystania przez Skarżącą z zasiłków pochodzących z pomocy społecznej. Organ dokonując zatem ustalenia Interesu społecznego w przedmiotowej sprawie nie dostrzegł wszystkich okoliczności wynikających z materiału dowodowego.

W ponownym postępowaniu Organ, uwzględni stanowisko wynikające z niniejszego wyroku w szczególności w zakresie oceny przesłanek warunkujących możliwość zastosowania z ulgi w realizacji zobowiązań na rzecz PFRON

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach oparto o art. 200 p.p.s.a. przy czym na koszty te złożył się wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.