Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 31 października 2006 r.
III SA/Po 205/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek.

Sędziowie WSA: Maria Kwiecińska As. sąd. Małgorzata Bejgerowska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi Spółki "A" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) roku, Nr (...), Starosta O., na podstawie art. 12. ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) odrzucił zgłoszenie Spółki "A". o zanieczyszczeniu ziemi na terenie stacji paliw, na działkach oznaczonych nr ewidencyjnym (...),(...), (...), (...), (...), (...) i (...), położonych w O., przy ulicy (...), stanowiących własność Spółki "A".

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że pismem z dnia 29 czerwca 2004 r. pełnomocnik Spółki "A" dokonał zgłoszenia zanieczyszczenia przedmiotowych działek z zastrzeżeniem, że sprawcą zanieczyszczenia była Spółka "B" wykreślona z rejestru handlowego z dniem 7 września 1999 r.. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji na podstawie uzyskanych dokumentów ustalił, że Spółka "A" jest następcą prawnym Spółki "B" (wyjaśnienie Ministra Środowiska z dnia 13 grudnia 2004 r. PEpn 0 - 78/2004/jk) i wskazał, że przedstawione przez spółkę sprawozdanie z badań gruntów na zwartość zanieczyszczeń związkami ropopochodnymi i węglowodorami aromatycznymi na terenie stacji paliw Spółki "A" nr (...) w O., przy ulicy (...), potwierdza przekroczenie dopuszczalnych stężeń substancji szkodliwych, ale w próbach gleby pobranych w 2004 r..

W odwołaniu od powyższej decyzji Spółka "A" wskazała, że nie zgadza się z wyjaśnieniem Ministra Środowiska z dnia 13 grudnia 2004 r., stwierdzającym, że Spółka "A" jest następcą prawnym Spółki "B" w zakresie administracyjno - prawnym. Zaznaczył przy tym, że do połączenia spółek doszło na podstawie art. 465 § 3 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeksu handlowego (Dz. U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), który stanowił jedynie o przejściu na spółkę przejmującą wszelkich praw i obowiązków spółki przejętej w zakresie stosunków cywilno - prawnych. Natomiast następstwo prawne w zakresie prawa administracyjnego regulowały przepisy materialnego prawa administracyjnego, podczas gdy sukcesja administracyjno - prawna w procesie łączenia spółek została wprowadzona dopiero w art. 494 § 2 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) i zaczęła obowiązywać z dniem 1 stycznia 2001 r.. Spółka zaznaczyła również, że art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.) stanowi lex specialis w stosunku do innych przepisów dotyczących następstwa prawnego i wyłącza dopuszczalność sukcesji obowiązku rekultywacji zanieczyszczeń powstałych przed wejściem w życie tej ustawy.

Strona odwołująca się podniosła również, że przedstawione wcześniej wyniki badań próbek gruntu pobranych na stacji paliw nr (...) w O. przy ulicy (...) były pobierane z warstwy przypowierzchniowej i nie dają poglądu na zanieczyszczenie środowiska gruntowo - wodnego. Zaznaczyła, iż w chwili połączenia spółek ustawodawca nie nakładał na Spółkę "A" (Spółki "C") obowiązku dokonywania badań przejmowanych gruntów i obowiązku takiego nie miała również CPN i dlatego Spółka "A" stąd nie dysponuje wynikami badań z 1999 r.

Decyzją z dnia (...) roku, Nr (...), Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie m.in. art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w przypadku zaistnienia następstwa prawnego o charakterze sukcesji generalnej, następuje przejęcie przez spółkę przejmującą ogółu obowiązków w tym również obowiązków o charakterze publicznoprawnym, podczas gdy interpretacja przepisów dokonana przez odwołującą się stronę zmierza do obejścia prawa i uniknięcia odpowiedzialności w sferze ochrony środowiska, co stoi w oczywistej sprzeczności z interpretacją celowościową omawianego przepisu. Organ zwrócił także uwagę, że dołączone do wniosku wyniki badań nie potwierdziły kiedy nastąpiło zanieczyszczenie ziemi lub gleby na przedmiotowej stacji paliw w O. natomiast oparcie zgłoszenia na wewnętrznym przekonaniu odwołującej się spółki o dokonaniu takich zanieczyszczeń przez Spółkę "B" jest mało wiarygodne i nie może stanowić bezpośredniego dowodu wskazanego zanieczyszczenia tym bardziej, że skarżąca spółka nie dostarczyła aktualnych badań dotyczących przedmiotowej stacji paliw, pomimo wezwania jej do takiego uzupełnienia.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Spółka "A". wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym decyzjom spółka zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez obrazę zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku zebrania całego materiału dowodowego, a także naruszenie art. 12. ust. 2 ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw, poprzez jego błędną wykładnię i nietrafne przyjęcie, że Spółka "B". nie jest "innym podmiotem", który spowodował zanieczyszczenie gleby.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się nieuzasadniona.

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), a także art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności czy przy jej wydawaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, dającego podstawę do jego wznowienia, względnie mającego istotny wpływ na wynik tego postępowania (art. 145 powyższej ustawy). Jednocześnie przepis art. 134 § 1 powyższej ustawy stanowi, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Do takich naruszeń prawa materialnego, względnie procesowego w niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło.

W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że w dniu 19 maja 1999 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki "A" podjęło uchwałę nr (...) o połączeniu spółki z Spółką "C". Tego samego dnia Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki "C" podjęło uchwałę nr (...) o połączeniu z Spółką "B". Na mocy uchwał siedemnaście oddziałów Spółka "B" stało się oddziałami Spółki "C" w zamian za akcje przejmującej spółki wydane akcjonariuszom przejmowanej Spółki "B" Jednocześnie spółka przejmująca Spółka "C", na mocy uchwały nr (...) podjętej na tym samym zgromadzeniu, zmieniła nazwę na Spółkę "A"

W dacie połączenia wskazanych spółek obowiązywała ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (tekst jednolity: Dz. U. z 1994 r. Nr 49, poz. 196 ze zm.), która ukształtowała m.in. odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji. W tym zakresie zgodnie z art. 82 wskazanej ustawy jednostki organizacyjne oraz osoby fizyczne wykonujące działalność gospodarczą wpływającą szkodliwie na środowisko były obowiązane podejmować działania mające na celu usunięcie przyczyn szkodliwego oddziaływania na środowisko i przywrócić je do stanu właściwego. Obowiązki w tej mierze mogły być natomiast egzekwowane zarówno w drodze administracyjnoprawnej, jak i cywilnoprawnej w przypadku wyrządzenia szkody osobom trzecim. Regulacje tej ustawy nie wiązały jednak odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi, a obowiązek rekultywacji nie wiązał się z faktem władania nieruchomością, gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia.

Wskazany porządek prawny został zmieniony ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 ze zm.), która w art. 102 wskazała, że władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu jest obowiązany do przeprowadzenia rekultywacji chyba, że wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania spowodował inny wskazany podmiot - wtedy obowiązek spoczywa na owym innym podmiocie.

Przytoczona konstrukcja cytowanego przepisu wskazuje, że władający nieruchomością (zarówno właściciel nieruchomości, jak i inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie Prawa geodezyjnego i kartograficznego) może uwolnić się od obowiązku rekultywacji wyłącznie w tych przypadkach, w których zanieczyszczenie gleby spowodował inny podmiot, a do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania przedmiotową nieruchomością. Wskazane uregulowanie ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej, jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania ową nieruchomością. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi, w świetle treści tego uregulowania, nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego.

W ujęciu omawianego przepisu, władający powierzchnią ziemi nabywając

(przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Odrębną kwestię stanowią natomiast relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, a wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane na płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych.

Takie określenie odpowiedzialności związanej z zanieczyszczeniem ziemi i gleby złagodził nieco przepis art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 100, poz. 1085 ze zm.), który wskazuje, że władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy (to jest dnia 1 października 2001 r.), na której przed wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego terenu spowodowane przez inny podmiot jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r.. Do takiego zgłoszenia należy jednak załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. Właściwy starosta uwzględnia zgłoszenie w rejestrze zawierającym informacje o terenach, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby lub ziemi, bądź odrzuca zgłoszenie, w ciągu roku od jego dokonania, jeżeli nie zostały spełnione warunki ustawy wprowadzającej ustawę - Prawo ochrony środowiska, a ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia powoduje, że zastosowanie znajdują przepisy art. 102 ust. 1-3 ustawy - Prawo ochrony środowiska.

Analiza treści omawianego przepisu wskazuje, że dotyczy on tych przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego, w dniu wejścia w życie tej ustawy, innym podmiotem. Oznacza to, że delikt powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony przez inny podmiot w czasie, gdy władający dzierżył daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego władającego za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania. Jednocześnie ten sam przepis wyklucza możliwość uwolnienia się od obowiązku rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przed objęciem nieruchomości we władanie, co wskazuje, że sprawstwo poprzednika prawnego władającego nie może być poczytane jako działanie innego podmiotu.

W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw ma charakter międzyczasowy i odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego, o jakim mowa w tym przepisie, a przed wejściem w życie ustawy - Prawo ochrony środowiska, co wyklucza możliwość uznania poprzednika prawnego nieruchomości za inny podmiot w rozumieniu tego przepisu (por. wyrok NSA, z dnia 27 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 987/05, niepubl.).

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że organ pierwszej instancji trafnie przyjął, że nie zostały spełnione warunki określone w ustawie wprowadzającej Prawo ochrony środowiska i zgodnie z prawem odrzucił zgłoszenie zanieczyszczenia nieruchomości, na których posadowiona jest stacja paliw nr (...) w O., przy ulicy (...) bez względu na wątpliwości dotyczące oceny wyników badań zanieczyszczenia przedmiotowych działek oraz bez względu na ocenę trafności argumentu strony skarżącej, że z uregulowania objętego omawianym przepisem nie wynika wprost sukcesja obowiązków obciążających poprzednika władającego.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że zaskarżone decyzje odpowiadają prawu, a zarzuty przedmiotowej skargi nie zasługiwały na uwzględnienie i z tego względu orzekł, na podstawie art. 151 powołanej wcześniej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o oddaleniu skargi.