Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 7 listopada 2006 r.
III SA/Po 199/06

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Sokołowska.

Sędziowie WSA: Marzenna Kosewska Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2006 r. przy udziale sprawy ze skargi "A" Spółki Akcyjnej w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) lipca 2005 r. nr (...) w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia gruntu oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) czerwca 2005 r. Starosta na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z dnia 18 września 2001 r.) i art. 107 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego odrzucił zgłoszenie spółki A S.A z siedzibą w P. z dnia (...).06.2004 r. dotyczące zanieczyszczenia działek nr (...),(...) i (...) w K. przy ul. (...).

W uzasadnieniu podano, że stosownie do art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z dnia 18 września 2001 r.) integralną część zgłoszenia stanowią wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. Dlatego na wezwanie organu I instancji wnioskodawca uzupełnił zgłoszenie o wyniki badań potwierdzające fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby oraz o dokumenty określające sposób nabycia przedmiotowej nieruchomości. Wnioskodawca nie przedstawił natomiast dokładnego terminu, w którym to zanieczyszczenie nastąpiło. Wskazał jedynie, że miało to miejsce przed połączeniem spółek B S.A. i C S.A. w A S.A. Na poparcie tej tezy nie przedstawiając jednak żadnych dowodów.

Wobec tego organ I instancji ustalił, że działki nr (...),(...) i (...) położone w K. przy ul. (...) są zanieczyszczone substancjami ropopochodnymi ale obowiązek rekultywacji tego terenu obciąża obecnie władającego tą powierzchnią ziemi, tj. A S.A w P. Organ wskazał ponadto, że ze względu na sposób przekształcenia B S.A. i C S.A., które nastąpiło poprzez połączenie tych spółek w trybie art. 463 pkt.l i art. 464 § 1, 2 i 4 obowiązującego wówczas kodeksu handlowego wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej (B S.A.) przeszły na spółkę przejmującą czyli obecnie A S.A (art. 465 § 3 k.h.). Dlatego też w wyniku połączenia spółek A S.A stał się następcą prawnym B S.A., co wyklucza istnienie "innego podmiotu" odpowiedzialnego za zanieczyszczenie działek nr (...),(...) i (...).

A S.A. złożyło odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, powołując się na odmienną interpretacje przepisów dotyczących przejęcia wszystkich praw i obowiązków spółki przejętej (B S.A.) przez spółkę przejmującą (A S.A.). Twierdzenie, że następstwo prawne wynikające z połączenia spółek wywołuje także skutki w sferze praw i obowiązków publicznoprawnych nie znajduje potwierdzenia w obowiązujących w chwili połączenia spółki B z C przepisach prawnych. Za podstawę takiego twierdzenia nie może być uznany zdaniem Spółki art. 465 § 3 k.h., który mówił o przejściu na spółkę przejmującą wszelkich praw i obowiązków spółki przejętej ale jedynie w zakresie stosunków cywilnoprawnych, natomiast następstwo prawne w zakresie prawa administracyjnego regulowały przepisy materialnego prawa administracyjnego. Sukcesja administracyjno-prawna w procesie łączenia spółek, jako jeden z wyjątków od zakazu sukcesji administracyjnej, została wprowadzona dopiero w art. 494 § 2 kodeksu spółek handlowych i zaczęła obowiązywać z dniem 1 stycznia 2001 r.

Ponadto odwołujący podniósł, że w chwili połączenia się spółek ustawodawca nie nakładał na A S.A. (wówczas C) obowiązku dokonywania badań przejmowanych od spółki B gruntów. Obowiązku takiego nie miała też spółka B. Dlatego A S.A nie dysponuje wynikami badań stwierdzającymi stopień zanieczyszczenia gruntów na poszczególnych stacjach paliw z dnia przejęcia. Fakt ten nie może jednak pozbawiać go możliwości dokonania zgłoszenia zanieczyszczonego gruntu zgodnie z obowiązkiem nałożonym przez ustawodawcę w art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.

Decyzją z dnia (...) lipca 2005 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazano, że A S.A. zgłosił zgodnie z przepisem art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw zanieczyszczenie działek nr (...),(...) i (...) w K. przy ul. (...), twierdząc, że zanieczyszczenie to zostało spowodowane przez inny podmiot.

Jednakże zdaniem organu II instancji, w związku z tym, że A S.A powstał w wyniku połączenia spółki C S.A i B S.A poprzez przeniesienie całego majątku B S.A. na C S.A, w zamian za akcje, które spółka C S.A wydała akcjonariuszom B S.A., skarżąca spółka stała się następcą prawnym podmiotu, który dokonał zanieczyszczenia powierzchni ziemi. Taki sposób przejęcia praw i obowiązków stanowi bowiem sukcesję uniwersalną, obejmującą wszystkie prawa podmiotu przejętego. Kolegium podzieliło wywody zawarte w zaskarżonej decyzji. Istotne w sprawie i przemawiające za odrzuceniem wniosku A S.A. jest i to, że podmiot ten na wskazanej nieruchomości prowadzi tę samą działalność od daty swego powstania w drodze połączenia i nie można wykluczyć, iż sam również jest sprawcą zanieczyszczeń. Przedłożone wyniki badań potwierdzające zanieczyszczenie nieruchomości nie określają bowiem przedziału czasowego, w którym to zanieczyszczenie nastąpiło. Zmiana procedur w operacjach związanych z obrotem paliwami, bez przeprowadzenia modernizacji stacji paliw, nie jest jednoznaczna z eliminacją możliwości zanieczyszczenia gruntu.

Na powyższą decyzję skargę złożył A S.A. w P., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego tj. art. 7 i 77 k.p.a. i art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw nakazuje załączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby nie wskazując jednak sposobu wykonania badań, ani też nie określając rodzaju ich wyników. W zgłoszeniu z dnia (...).06.2004 r. zawarto wynik naoczny oględzin zanieczyszczonego terenu, potwierdzający fakt zanieczyszczenia oraz opis okoliczności wskazujących, że sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. W sytuacji braku możliwości udokumentowania zaistniałego stanu zanieczyszczeń, na skutek nie przeprowadzenia stosownych badań w okresie działania spółki B, należy kierować się zasadami doświadczenia życiowego i przyjąć, że podczas 40-letniej eksploatacji gruntów przez spółkę B, przy stanie technicznym urządzeń znacznie odbiegającym od dzisiejszego, spółka B eksploatowała grunty w sposób niezgodny z obecnie obowiązującymi normami. Skarżący podniósł ponadto, że w oparciu o przepis art. 465 § 3 k.h. z dniem (...).09.1999 r. tj. z dniem wykreślenia z rejestru handlowego spółki B S.A. wstąpił w prawa i obowiązki przejmowanej spółki jedynie w zakresie stosunków cywilnoprawnych, natomiast następstwo prawne w zakresie prawa administracyjnego regulowały przepisy materialnego prawa administracyjnego. Sukcesja administracyjno-prawna w procesie łączenia spółek, jako jeden z wyjątków od zakazu sukcesji administracyjnej, została wprowadzona dopiero w art. 494 § 2 kodeksu spółek handlowych. Ponadto, szkoda na środowisku nie jest szkodą w rozumieniu prawa cywilnego. Na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska zobowiązanym do naprawienia szkody w środowisku był sprawca szkody. Dopuszczalność przeniesienia administracyjnej odpowiedzialności za zanieczyszczenie środowiska wprowadziła dopiero ustawa Prawo Ochrony Środowiska. Skarżący wobec tego stoi na stanowisku, iż w dacie połączenia spółek nie doszło do następstwa prawnego pomiędzy A S.A., a B S.A w zakresie odpowiedzialności za szkodę w środowisku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Starosty odpowiadają prawu.

Ustawa - prawo ochrony środowiska, odmiennie od poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz. U. z 1994 Nr 49 poz. 196 ze zm.) ukształtowała odpowiedzialność za zanieczyszczenie ziemi i obowiązek jej rekultywacji. W uprzednio obowiązującym stanie prawnym, (art. 82 ustawy) jednostki organizacyjne wykonujące działalność szkodliwie wpływającą na środowisko, w tym zanieczyszczające powierzchnie ziemi, miały obowiązek przywrócenia stanu właściwego środowiska, a obowiązki w tej mierze mogły być egzekwowane w drodze administracyjnoprawnej, jak też sferze prawa cywilnego w przypadku wyrządzenia szkody osobom trzecim. Regulacje tej ustawy nie wiązały odpowiedzialności za zanieczyszczenie powierzchni ziemi z uprawnieniami rzeczowymi, w tym z faktu władania daną nieruchomością nie wynikał wprost obowiązek rekultywacji w sytuacji, gdy władający nie był sprawcą zanieczyszczenia.

W ujęciu ustawy Prawo ochrony środowiska, odpowiedzialność za zanieczyszczenie powierzchni ziemi i wiążący się z nią obowiązek rekultywacji spoczywa na władającym powierzchnią ziemi, którym stosownie do art. 3 pkt 44 tej ustawy jest właściciel nieruchomości lub inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne.

Stosownie do art. 102 ust. 1 wymienionej ustawy władający powierzchnią ziemi w przypadku jej zanieczyszczenia, ma obowiązek przeprowadzenia rekultywacji z tym, że w przypadku koniecznego natychmiastowego jej dokonania może - na koszt władającego - dokonać jej starosta (art. 102 ust. 5 i ust. 7). Uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji może nastąpić w przypadku wykazania przez niego, że zanieczyszczenie spowodował inny podmiot i wówczas na tym podmiocie spoczywa obowiązek rekultywacji, z tym zastrzeżeniem, że jeśli zanieczyszczenia dokonano za wiedzą lub zgodą władającego, ponosi on obowiązek rekultywacji solidarnie ze sprawcą (art. 102 ust. 2 i 3).

Z treści art. 102 ust. 2 cytowanej ustawy wynika, że uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji, dotyczy wyłącznie tych przypadków, w których zanieczyszczenie gleby spowodował inny podmiot, ale do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania.

Uregulowanie to ponad wszelką wątpliwość wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego.

W ujęciu omawianego przepisu, władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Natomiast odrębną kwestią są wzajemne relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, a wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane w płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych.

Uregulowanie objęte art. 12 ustawy, którego błędną wykładnię zarzuca zaskarżonemu orzeczeniu skarga kasacyjna, przewiduje obowiązek władającego powierzchnią ziemi w dacie wejścia ustawy Prawo ochrony środowiska tj. w dniu 1 stycznia 2001 r., zgłoszenia właściwemu staroście faktu zanieczyszczenia powierzchni ziemi jaki spowodował inny podmiot przed wejściem w życie wymienionej ustawy, z zastrzeżeniem dokonania tego zgłoszenia do dnia 30 czerwca 2004 r.

Analiza treści omawianego przepisu wskazuje, że dotyczy on tych przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem, z czego wypływa wniosek, że delict powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony wówczas, gdy władający objął we władanie daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania poprzednika prawnego władającego.

Podkreślenia wymaga, że przepis ten o charakterze międzyczasowym stwarzał możliwość uwolnienia się wymienionych w nim władających od dokonania rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przez inne podmioty wówczas, gdy nastąpiło to przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i niewątpliwie celem ustawodawcy było stworzenie również i tym władającym ochrony w przypadku wyrządzenia szkody przez osoby trzecie na równi z przewidzianą w art. 102 ust. 2 tej ustawy. Wymieniony przepis, o czym była mowa wyżej, wyklucza możliwość uwolnienia się od obowiązku rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przed objęciem nieruchomości we władanie, z czego wynika, że sprawstwo poprzednika prawnego władającego, nie może być poczytane jako działanie innego podmiotu.

Przyjąć w związku z tym należy, kierując się wykładnią celowościową i systemową, że art. 12 ust. 1 ustawy odnosi się wyłącznie do tych przypadków, w których wyrządzenie szkody polegającej na zanieczyszczeniu ziemi zostało spowodowane po objęciu władania przez władającego, o jakim mowa w tym przepisie, a przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska. Wyklucza to uznanie jako "inny podmiot" w rozumieniu tego przepisu, poprzednika prawnego nieruchomości.

Takie też stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w swoim wyroku z dnia 27 lipca w sprawie IIOSK 987/05 (niepublikowanym), które to stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie w całości popiera.

Kierując się tymi przesłankami w wykładni cytowanego przepisu, mimo, że stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji co do tej wykładni jest odmienne od zaprezentowanego wyżej, należało uznać, że decyzje te odpowiadają prawu. Niewątpliwie bowiem zgłoszenie A S.A z siedzibą w P. z dnia (...).06.2004 r. dotyczące zanieczyszczenia działek nr (...),(...) i (...) w K. przy ul. (...) należało odrzucić. Skarżący nie spełnił bowiem warunków ustawy. W świetle art. 145 § 1 pkt 1 p.s.a. zaskarżona decyzja podlega uchyleniu tylko w razie zaistniałego w niej naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Warunkiem zastosowania tej podstawy uchylenia decyzji jest wykazanie, że gdyby organ nie popełnił błędu w wykładni lub zastosowaniu przyjętej normy prawa materialnego, jego decyzja byłaby inna.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podst. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z dnia 20 września 2002 r.) skargę oddalił.

(-/K. Wolna-Kubicka /-) B. Sokołowska

T.M.d