III SA/Łd 395/20 - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3152420

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 10 listopada 2020 r. III SA/Łd 395/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Krzyżaniak.

Sędziowie WSA: Małgorzata Łuczyńska, Asesor Małgorzata Kowalska (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.O. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia (...) znak: (...) w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów upomnienia oraz kary grzywny oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z (...) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z (...) w przedmiocie odmowy umorzenia J. O. kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł oraz kary grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w wysokości 450 zł.

Wskazane rozstrzygniecie wydane zostało w następującym stanie faktycznym:

Zawiadomieniem z 18 września 2018 r. poinformowano J. O. o ujawnieniu czynu zabronionego polegającego na nieuregulowaniu przez nią zaległości podatkowej w podatku od osób fizycznych PIT-36 za 2017 r. w kwocie 9.132 zł wraz z odsetkami za zwłokę, co wstępnie zakwalifikowano jako naruszenie art. 57 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2226 z późn. zm.) - dalej "k.k.s." w zw. z art. 45 ust. 6 i art. 45 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2032 z późn. zm.). Wezwaniami z 1 oraz z 25 marca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wezwał stronę do stawienia się w Urzędzie Skarbowym w S. w charakterze sprawcy wykroczenia skarbowego z art. 57 § 1 k.k.s. z uwagi na możliwość wymierzenia kary grzywny w drodze mandatu karnego. W dniu 27 marca 2019 r. J. O. została ukarana mandatem kredytowym o nr (...) w wysokości 450 zł z terminem płatności na dzień 3 kwietnia 2019 r. Strona przyjęła mandat jednak nie zapłaciła kary.

Upomnieniem z 1 lutego 2019 r. nr (...) wezwano J. O. się do uregulowania należności z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami upomnienia. Koszt upomnienia wynosił 11,60 zł. Strona nie zadośćuczyniła powyższemu upomnieniu i złożyła wniosek o umorzenie zaległości w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 r., który został negatywnie rozpatrzony przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. J. O. zaskarżyła powyższą decyzję o odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł.

Pismem z 10 kwietnia 2019 r. zatytułowanym "Skarga do wszystkich tytułów wykonawczych będących przedmiotem zawiadomienia z dnia 8 marca 2019 r." J. O. wniosła o rozłożenie zadłużenia na raty miesięczne po 250 zł lub umorzenie go w całości. Uzasadniając powyższy wniosek J. O. podkreśliła, że dochodzenie należności przez organ powoduje unieruchomienie jej działalności gospodarczej.

Na wezwanie organu pismem z 14 czerwca 2019 r. strona doprecyzowała, iż pismo z 10 kwietnia 2019 r. należy traktować jako wniosek o ubieganie się o pomoc de minimis mający na celu umorzenie należności względem urzędu skarbowego. Ponadto zobowiązana oświadczyła, iż wraz z mężem posiada w sumie kilkumilionowe zobowiązania wobec: A, B, C, Starostwa Powiatowego w S., Agencji Nieruchomości Rolnych w Ł., Urzędu Gminy oraz Urzędu Skarbowego (w S.), D, E oraz innych wierzycieli. Wskazała, iż na jej sytuację materialną miało wpływ umorzenie postępowania upadłościowego prowadzonego wobec jej męża - J. O., które spowodowało zubożenie całej rodziny, wyprzedanie majątku i zwiększyło zadłużenie. Zdaniem J. O. syndyk powiększył zobowiązania ciążące na jej mężu o blisko 1,4 mln złotych z tytułu niezapłaconych podatków, niezwróconych wierzycielom zaliczek na prowadzenie postępowania upadłościowego. Odzyskanie zarządu nad własnością spowodowało zaciągnięcie przez zobowiązaną następnych zobowiązań, a efekty pracy w gospodarstwie widoczne będą dopiero za kilka lat. Ponadto zobowiązana wskazała, iż pozostałe informacje dotyczące sytuacji majątkowo-finansowej strony są w posiadaniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. Zobowiązana wskazała również, że szkody powstałe w gospodarstwie na skutek wystąpienia niekorzystnych zjawisk atmosferycznych w latach 2015-2017 osiągnęły wartość 2.162.380,08 zł. Gdyby nie powyższe szkody, to strona dysponowałaby środkami na terminowe regulowanie zobowiązań wobec wierzycieli. J. O. wskazała poza tym, że w 2018 r. cena sprzedaży jabłek nie pokrywała kosztów zbioru, a jednocześnie zbyt późno nastąpił skup interwencyjny, a ponadto miała miejsce drastyczna podwyżka cen energii elektrycznej, która spowodowała nieopłacalność przechowywania jabłek w chłodniach. Dodatkowo od 1 sierpnia 2014 r. nałożone zostało embargo na eksport owoców i warzyw do Rosji, które trwa nadal. Nowe zbiory owoców zaczną się we wrześniu 2019 r. i wtedy zdaniem zobowiązanej wyjaśni się, czy jej sytuacja finansowa ulegnie zmianie. Jednocześnie strona podniosła, iż blokada rachunku bankowego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. doprowadziła do paraliżu prowadzonej przez nią działalności rolniczej. Strona wskazała, że nie posiada żadnych środków finansowych oraz praw majątkowych.

Decyzją z (...) Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. odmówił stronie umorzenia kosztów upomnienia w wysokości 11,60 zł oraz kary grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w wysokości 450 zł. Organ uznał, że w stanie faktyczny sprawy nie zostały spełnione przesłanki: ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a i ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późn. zm.) - dalej "u.f.p.".

W odwołaniu od powyższej decyzji J. O. zarzuciła:

rażące naruszenie prawa przejawiające się w szczególności w naruszeniu art. 120, art. 121 § 1, art. 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa poprzez wydanie postanowienia odmawiającego umorzenia kosztów upomnienia i kary grzywny z naruszeniem przepisów prawa materialnego, błędnie ustalony stan rzeczywisty w sprawie, uchybienia procesowe poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, naruszenie interesów skarżącej.

Ponadto w piśmie z 7 stycznia 2020 r. J. O. wyjaśniła, iż zarówno ona, jak i jej mąż są chorzy i pozostają na zwolnieniu lekarskim, przez co strona nie może ani samodzielnie, ani za pośrednictwem ustanowionego w sprawie pełnomocnika w osobie męża stawić się w organie celem zapoznania się z aktami sprawy. Strona załączyła także dokumenty mające potwierdzać jej trudną sytuację finansową.

Zaskarżoną decyzją z (...) Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśnił, że należności z tyłu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego oraz koszty upomnienia stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym będące dochodami budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego w myśl art. 60 u.f.p.

Następnie organ wskazał na przesłanki umorzenia niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., tj. ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, i podkreślił, że umorzenie należności na podstawie wskazanego przepisu oparte jest na konstrukcji uznania administracyjnego, a zatem nawet spełnienie przewidzianych w nim przesłanek nie rodzi po stronie organu obowiązku przyznania ulgi. Analizując sytuację rodzinną, majątkową i finansową strony wskazał, że zgodnie z oświadczeniem o stanie majątkowym z 7 stycznia 2020 r. strona nie uzyskuje dochodów, lecz ponosi stratę z działalności gospodarczej. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem J. O., który również utrzymuje się z dochodów z gospodarstwa rolnego oraz matką Z. T. uzyskującą dochód około 1.200 zł z tytułu emerytury. Do wydatków na bieżące utrzymanie należy: energia elektryczna 120 zł, gaz 30 zł, ogrzewanie 80 zł, woda i kanalizacja 80 zł, dojazd do pracy 50 zł, wywóz nieczystości 60 zł, telefon 30 zł, wyżywienie 750 zł. Do pozostałych wydatków strona zaliczyła (bez podawania ich wysokości): podatek od nieruchomości, spłata kredytów i pożyczek, ubezpieczenie KRUS, utrzymanie środków transportu, inne wydatki. Do posiadanych nieruchomości strona zaliczyła dom jednorodzinny położony w A 24a o pow. 250 m2, gospodarstwo rolne położone w: A, B, C-D, w gminie S. stanowiące własność, współwłasność albo użytkowanie wieczyste oraz grunty rolne w gminie S. Cały majątek nieruchomy obciążony jest hipotekami.

Dalej organ II instancji wskazał, że zgodnie z informacjami z bazy internetowej REGON strona prowadzi od 3 stycznia 2005 r. działalność gospodarczą zajmującą się w przeważającej części uprawą drzew i krzewów owocowych ziarnkowych i pestkowych (PKD 0124Z) pod firmą E. Na dzień 11 kwietnia 2019 r. J. O. posiadała zaległość w wysokości 3 zł z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT-Płatnik) za 4/2016 r., 2.975 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 50 zł z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 r., z tytułu mandatu karnego w kwocie 450 zł, kosztów postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) w kwocie 197,94 zł, kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. dochodził w drodze postępowania egzekucyjnego od strony również wierzytelności przysługujących Wójtowi Gminy S. w łącznej kwocie 53.479,70 zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 18.895,39 zł.

Strona wskazała, iż wraz z mężem posiada w sumie kilkumilionowe zobowiązania wobec różnych wierzycieli. Ponadto wnioskodawczyni przedstawiła do akt sprawy zaświadczenia lekarskie o swojej niezdolności do pracy, jak również zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy męża.

Następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wskazał na dowody z dokumentów w postaci protokołów z oszacowania zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie rolnym lub dziale specjalnym produkcji rolnej spowodowanych wystąpieniem niekorzystnego zjawiska atmosferycznego z całego gospodarstwa J. O. oraz na stanowisko skarżącej odnośnie zakresu i wysokości szkód w gospodarstwie w 2018 r., które - w jej ocenie - spowodowały trudności w zakresie jej płynności finansowej.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że na podstawie dostępnych baz danych (Centralna Ewidencja Pojazdów i Kierowców, Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny) ustalono, że J. O. jest właścicielem lub współwłaścicielem majątku ruchomego w postaci: Wielton PTS 34.100 naczepa ciężarowa, Autosan D-47A przyczepa ciężarowa, Bircza PK-2A przyczepa ciężarowa, Autosan D-732 przyczepa ciężarowa oraz pojazdów, na których są ustanowione zajęcia komornicze: Ursus C 360 ciągnik rolniczy kołowy, Man 18.480 ciągnik samochodowy siodłowy. Ponadto strona nie kwestionowała również własności lub współwłasności następujących ruchomości: Iveco 150 E 27R Eurocargo samochód ciężarowy, Ursus MF 255 ciągnik rolniczy kołowy, Autosan D-47A przyczepa ciężarowa, oraz pojazdów, na których są ustanowione zajęcia komornicze: Ford-RFN Transit 2,5 D samochód ciężarowy, Ursus C 360 ciągnik rolniczy kołowy, Mercedes-Benz 250D samochód osobowy kareta (sedan).

Wnioskodawczyni jest właścicielką dwóch udziałów po 1/4 nieruchomości gruntowej, o obszarze 0,4871 ha, wpisanej do księgi wieczystej pod nr (...), obciążonej wpisami hipoteki przymusowej przez kilku wierzycieli i z której wszczęta została egzekucja przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. w sprawie sygn. akt (...), od września 2018 r. na wniosek wierzyciela Starosty (...) egzekucja z tej nieruchomości została zawieszona. Ponadto J. O. jest użytkownikiem wieczystym kilku nieruchomości, których właścicielem jest Skarb Państwa:

- działki gruntu położonej w obrębie ewidencyjnym D, gmina S., stanowiącej drogę dojazdową do bloków mieszkalnych i komórek, wpisanej do księgi wieczystej pod nr (...), o obszarze 0,0425 ha, w udziale stanowiącym 1/48, z której wszczęto i zawieszono egzekucję;

- czterech działek rolnych zabudowanych położonych w miejscowości B, wpisanych do księgi wieczystej pod nr (...), o łącznym obszarze 27,8057 ha, w dwóch udziałach po 1/4 obciążonych hipotekami, zwykłą i przymusową, na wniosek kilku wierzycieli, z których również wszczęto i zawieszono egzekucję;

- dziewięciu działek, w tym - gruntów rolnych zabudowanych, sadów, terenów rekreacyjno-wypoczynkowych, terenów przemysłowych, wpisanych do księgi wieczystej pod nr (...) o łącznym obszarze 72,7860 ha, obciążonych hipotekami, zwykłą i przymusową, na wniosek dwóch wierzycieli, z których wszczęto i zawieszono egzekucję;

- nieruchomości rolnej zabudowanej o powierzchni 23,3900 ha położonej H. oraz budynku, wpisanych do księgi wieczystej pod nr (...), w dwóch udziałach po 1/3, obciążonej hipotekami dwóch wierzycieli, z której wszczęto i zawieszono egzekucję.

Organ II instancji ustalił również, że zgodnie z informacjami zamieszczonymi na stronie internetowej Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi J. O. była beneficjentem Wspólnej Polityki Rolnej uzyskując ze wszystkich płatności w 2017 r. łącznie kwotę 72.932,45 zł oraz kwotę 81.247,40 zł w 2018 r. J. O. uzyskiwała zarówno od Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, jak i od Wójta Gminy pomoc de minimis w rolnictwie udzielaną zgodnie z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz.Urz.UE.L 352 z 24.12.2013). Ponadto strona w dniu 13 września 2019 r. uzyskała od Wójta Gminy S. dotację/inne bezzwrotne świadczenie w kwocie 684,57 zł tj. zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej z uwzględnieniem stawki minimalnej określonej w Dyrektywie 2003/96/WE.

Przechodząc do oceny wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., organ II instancji wskazał, że po pierwsze nie została spełniona przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Organ przypomniał, że do powstania przedmiotowych niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym doszło w czasie prowadzenia przez J. O. działalności gospodarczej w postaci gospodarstwa sadowniczo-rolnego w wyniku braku wpłaty należnego podatku w terminie wynikającym z przepisów prawa. W ocenie organu wskazywana przez stronę przyczyna niewykonania zobowiązań podatkowych oraz innych należności - jak koszty upomnienia i kara grzywny, związana ze szkodami powstałymi w uprawach, niskiej ceny skupu czy też opóźnienia w skupie interwencyjnym są związane z wynikami prowadzonej działalności gospodarczej, a więc mieszczą się w szeroko rozumianej kategorii ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, a tym samym nie mogą stanowić podstawy do udzielenia wnioskowanej ulgi. Ryzyko gospodarcze związane z prowadzeniem działalności gospodarczej zawsze obciąża przedsiębiorcę, który ponosi jej ryzyko i winien poszukiwać rozwiązań swojej sytuacji finansowej i płatniczej bez pomocy Państwa.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zaznaczył, że na podstawie danych liczbowych dotyczących wyników prowadzonej działalności gospodarczej można stwierdzić, że J. O. pomimo kłopotów z płynnością finansową dokonała sprzedaży swoich towarów przez 5 ostatnich lat w sumie na ponad 5 milionów złotych. Prowadzeniu działalności gospodarczej również nie przeszkodziła podnoszona przez stronę drastyczna podwyżka cen energii elektrycznej, która spowodowała nieopłacalność przechowywania jabłek w chłodniach. Złożone przez stronę zeznania VAT-7 za III i IV kwartał 2019 r. są co prawda zerowe, jednakże sezonowość przychodów, czy też ich spadek związany z brakiem towarów lub odbiorców są normalnymi okolicznościami, które przedsiębiorca winien przewidzieć szczególnie w tego rodzaju produkcji. Ponadto braku zapłaty należności objętych wnioskiem, w ocenie tutejszego Organu podatkowego, nie można przypisać charakteru okoliczności losowych, czy nadzwyczajnych. Nie przemawia za stwierdzeniem ważnego interesu zobowiązanego również wskazywana przez stronę okoliczność nałożonego embarga Rosji na import owoców z Polski, obowiązującego od 2014 r., bowiem, pomimo powyższego ograniczenia w wymianie handlowej, do dnia obecnego strona skutecznie prowadziła działalność gospodarczą.

Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że powstawanie szkód w uprawach na skutek warunków atmosferycznych zdarza się rokrocznie. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, iż strona nie pozostawała bez pomocy, czego dowodem są płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej czy pomoc de minimis w rolnictwie.

Organ odwoławczy przyznał, że sytuacja finansowa zobowiązanej jest skomplikowana. Jednakże, pomimo, iż strona deklaruje w oświadczeniu majątkowym, iż ani ona, ani jej mąż nie uzyskują dochodów, to zobowiązana jest w stanie mimo to zapewnić sobie i członkom wspólnego gospodarstwa domowego bieżące utrzymanie, które nie zagraża ich egzystencji. Zapewnia sobie zarówno wyżywienie, jak i reguluje zobowiązania wobec dostawców mediów. Zdaniem organu, możliwości finansowe strony wynikają również ze stanu majątkowego (nieruchomości oraz pojazdy mechaniczne), który nie tylko obciąża zobowiązaną wydatkami, ale również pozwala podejmować działania zarobkowe nie tylko do celów prowadzenia działalności gospodarczej, ale również uzyskiwania dodatkowego dochodu, np. z najmu powierzchni magazynowej czy podjęcia pracy dorywczej, np. przy użyciu ciągników rolniczych. Zdaniem organu J. O. jako doświadczony rolnik-sadownik, jest w stanie tak gospodarować swoim majątkiem, aby nie pozbawić siebie, ani bliskich podstaw egzystencji. Wobec powyższego organ nie stwierdził istnienia ważnego interesu zobowiązanej w umorzeniu należności.

Odnosząc się do przedstawionych w toku postępowania przez stronę zwolnień lekarskich organ wskazał, iż nie stanowią one podstawy do stwierdzenia stałej przeszkody w zarobkowaniu. Na ich podstawie nie można jednoznacznie stwierdzić, jakie dolegliwości dotykają stronę. Mając na uwadze, iż zobowiązana jest w wieku 61 lat, a więc w wieku emerytalnym, może być narażona na pogorszenie swojej sytuacji osobistej, w szczególności z uwagi na zwiększenie wydatków związanych z ochroną zdrowia, jednakże o możliwościach zarobkowych strony świadczy fakt kontynuowania prowadzenia działalności gospodarczej oraz brak formalnego orzeczenia lekarza orzecznika o częściowej albo całkowitej niezdolności do pracy albo niezdolności do samodzielnej egzystencji.

Organ podkreślił, że ulga w postaci całkowitego umorzenia należności z uwagi na jej charakter winna być szczególnie rzadką pomocą przyznawaną w wyjątkowych okolicznościach. Okoliczności takie, zdaniem organu, w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły. Wnioskowane umorzenie należności miałoby bowiem ostateczny, trwały i nieodwracalny charakter. Nadto strona nie wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z wnioskiem o ulgę w postaci rozłożenia na raty posiadanego zadłużenia lub odroczenia terminu płatności, co mogłoby przyczynić się do odzyskania płynności finansowej i terminowego regulowania nowopowstających zobowiązań podatkowych bez bezpowrotnej rezygnacji z należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym.

Oceniając wystąpienie przesłanki interesu publicznego, organ odwoławczy zwrócił uwagę na źródło powstania przedmiotowych należności o charakterze publicznoprawnym. Podkreślił, że powstanie obowiązku uregulowania grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego nie łączy się z żadnymi, nadzwyczajnymi okolicznościami o charakterze losowym, które byłyby niezależne od sposobu postępowania wnioskodawczyni. Swoim zaniechaniem uiszczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. strona przyczyniła się do nałożenia na nią mandatu, a następnie nie skorzystała z możliwości odmowy jego przyjęcia. Z kolei obowiązków o charakterze publicznoprawnym nie zależy od swobodnego uznania wierzyciela. Z tymi obowiązkami powiązano uprawnienie do poboru opłat związanych z przymusowym wykonaniem tych obowiązków. W interesie publicznym jest przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej. W niniejszej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wszczął wobec J. O. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr (...) z 8 marca 2019 r. obejmującego zaległość w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 r.

Zdaniem organu II instancji w rozpatrywanej sprawie nie została spełniona przesłanka interesu publicznego również z tego powodu, że przyznanie wnioskowanej ulgi byłoby naruszeniem zasady sprawiedliwości społecznej i zasady równości wobec prawa oraz nie byłoby wyrazem przestrzegania społecznie respektowanych wartości takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy. Strona, własnym działaniem doprowadziła do powstania zaległości zarówno w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 r., jak i zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2017 r., czego konsekwencją są koszty upomnienia i kara grzywny. Z tej przyczyny pozytywne rozpatrzenie wniosku o umorzenie tych należności byłoby nie do pogodzenia z interesem innych zobowiązanych, którzy terminowo i rzetelnie wywiązują się ze swoich obowiązków.

Organ II instancji podkreślił, że powstanie po stronie J. O. obowiązku zapłaty kosztów upomnienia, jak i kary grzywny, nie stanowi zdarzenia nagłego, którego zobowiązana nie mogła przewidzieć i nie mogła uniknąć, lecz jest skutkiem podjętych przez stronę decyzji. Sytuacja życiowa, majątkowa i finansowa strony także nie wypełnia przesłanki interesu publicznego. Brak jest bowiem podstaw do stwierdzenia zagrożenia egzystencji w razie zapłaty kwoty 11,60 zł tytułem kosztów upomnienia, jak i kwoty 450 zł tytułem kary grzywny. Z materiału dowodowego wynika, iż zobowiązana nie korzysta z pomocy państwa w ramach systemu pomocy społecznej. J. O. niezależnie od wyników prowadzonej działalności gospodarczej uzyskiwała również stały dochód z tytułu umowy najmu powierzchni magazynowych. Wprawdzie w toku postępowania odwoławczego strona podniosła, iż nie posiada żadnych źródeł dochodu, jednakże zdaniem organu należy uwzględnić potencjał uzyskiwania dochodu z umowy najmu posiadanego przez nią majątku. Poza tym organ zwrócił uwagę, że J. O. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, której przysługuje stały dochód w postaci emerytury. Z treści pism składanych w sprawie wynika, że mąż strony własną pracą w gospodarstwie rolnym przyczynia się do uzyskania dochodu z prowadzonej przez stronę działalności sadowniczo-rolnej. Strona zawarła umowę majątkową małżeńską o rozdzielności majątkowej, żeby nie ponosić odpowiedzialności za zobowiązania męża. Zdaniem organu w świetle powyższego dochodzenie wierzytelności budżetowych w drodze przymusowej egzekucji nie powinno skutkować zwróceniem się przez zobowiązaną o pomoc ze środków pomocy społecznej, strona posiada bowiem składniki majątkowe (nieruchomości, pojazdy mechaniczne), które można byłoby spieniężyć celem jednorazowej spłaty zarówno kosztów upomnienia, jak i kary grzywny, co nie powinno pozbawić strony ani jej rodziny miejsca zamieszkania.

Organ wskazał, że odstąpił od badania dopuszczalności udzielenia pomocy de minimis w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej oraz przepisy prawa wspólnotowego wobec niespełnienia przez stronę przesłanek określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p.

J. O. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na powyższa decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. (...) zarzucając:

1) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej pełnego zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie oraz wypowiedzenia się co do poszczególnych dokumentów;

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a u.f.p., poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie została zmaterializowana przesłanka ważnego interesu zobowiązanego, w sytuacji gdy skarżąca nie posiada majątku, z którego mogłaby uczynić zadość ww. obowiązkowi i stan ten ma charakter trwały, a ponadto uiszczenie ww. kosztów stanowiłoby dla skarżącej ponadprzeciętną dolegliwość i spowodowałoby brak możliwości zapłaty za produkty lub usługi o podstawowym znaczeniu dla jej funkcjonowania, takie jak żywność lub media;

3) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a u.f.p. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie została zmaterializowana przesłanka interesu publicznego w sytuacji, gdy względy społeczne, bezpieczeństwa oraz zaufania obywatela do kraju, polegające m.in. na potencjalnym stworzeniu nowych miejsc pracy przez skarżącą umożliwiają umorzenie kosztów, czego organ nie uczynił. Ponadto brak udzielenia przedmiotowej ulgi spowoduje konieczność ubiegania się przez skarżącą o pomoc ze środków pomocy społecznej;

4) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a w zw. z art. 64 ust. 2 u.f.p. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego, co doprowadziło do odstąpienia przez organ II instancji od badania dopuszczalności udzielenia pomocy de minimis w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej oraz przepisy prawa wspólnotowego, w sytuacji, gdy na kanwie sprawy zostały zmaterializowane przesłanki z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit.a u.f.p., a wniosek skarżącej złożony w toku postępowania spełniał przesłanki udzielenia pomocy de minimis.

Dodatkowo skarżąca powołała się trudności w przywróceniu płynności finansowej spowodowane epidemią COVID-19.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać należy, że w związku z ogłoszeniem siedziby sądu i terenu całego kraju czerwoną strefą zagrożenia epidemiologicznego wynikającego z rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2, w rozstrzyganej sprawie odwołany został termin rozprawy wyznaczony na dzień 10 listopada 2020 r. i sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 15zzs ze znaczkiem "4" ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. poz. 1842) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Stosowne zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zostało wydane 23 października 2020 r. i doręczone stronom. Z uwagi na sytuację epidemiczną - zaliczenie całego kraju do tzw. czerwonej strefy - przeprowadzenie rozprawy stanowiłoby nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie ma możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległości z powodów technicznych, dlatego sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W świetle art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a.", kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W ramach kontroli sądowoadministracyjnej sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z (...) utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z (...) w przedmiocie odmowy umorzenia J. O. kosztów upomnienia oraz kary grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu.

Stan faktyczny jest bezsporny. W dniu 27 marca 2019 r. na skarżącą została nałożona grzywna w kwocie 450 zł w drodze mandatu karnego kredytowego w związku z popełnieniem wykroczenia skarbowego z art. 57 § 1 k.k.s. polegającego na niewpłaceniu w terminie podatku dochodowego od osób fizycznych, wykazanego w zeznaniu PIT-36 za rok 2017. Ponadto w dniu 1 lutego 2019 r. skarżąca została zobowiązana do zapłaty kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł dotyczących nieuregulowania należności z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 r. Skarżąca domagała się umorzenia w całości wyżej wskazanych należności.

Podstawę materialnoprawną wydanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy powołanej na wstępie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Jak prawidłowo wskazałorgan w zaskarżonej decyzji koszty upomnienia oraz grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe stanowią niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym, o których mowa w art. 60 pkt 6a i 7 u.f.p. Przepis ten stanowi, że środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są odpowiednio dochody pobierane przez państwowe i samorządowe jednostki budżetowe na podstawie odrębnych ustaw (do których zalicza się m.in. koszty upomnienia) oraz należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe.

Możliwość udzielania ulg w spłacie powyższych należności uregulowana została w art. 64 u.f.p. Zgodnie z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. należności, o których mowa w art. 60, właściwy organ może na wniosek zobowiązanego umarzać w całości w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Jak organ słusznie zauważył rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia niepodatkowej należności budżetowej o charakterze publicznoprawnym wobec przedsiębiorcy, powinno być zgodne z przepisami ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 362 z późn. zm.). W niniejszym postępowaniu J. O. złożyła formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis udzielaną na warunkach określonych w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz.U.UE.L nr 352 z dnia 24 grudnia 2013 r.), w którym wskazała, iż prowadzi działalność rolniczą. Z uwagi na fakt, że skarżącej można przypisać status przedsiębiorcy, bowiem rolnik indywidualny, uczestniczący w obrocie gospodarczym poprzez obrót produktami rolnymi w zakresie prowadzonej działalności wytwórczej w rolnictwie, jest przedsiębiorcą (por. uchwała Sądu Najwyższego z 26 lutego 2015 r. sygn. akt III CZP 108/14, OSNC 2016/1/2), to rozpatrzenie jej wniosku o umorzenie należności podlega unormowaniom pomocy publicznej - pomocy de minimis w sektorze rolnym. Dla przyznania ulgi konieczne jest zatem spełnienie przesłanki wynikającej zarówno art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., jak i prawa wspólnotowego. Jak trafnie jednak wskazał Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., jeśli w sprawie nie występują określone w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p przesłanki, to zbędne staje się badanie, czy ulga jest dopuszczalną pomocą publiczną.

Wskazać należy, że użycie w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., zwrotu "może umorzyć" świadczy o tym, że umorzenie niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym stanowiące ulgę w spłacie tych należności jest udzielane w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Instytucja ta pozwala organowi orzekającemu na swobodny wybór rozstrzygnięcia w razie zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Oznacza to, że nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia okoliczności uzasadniających umorzenie należności organ może odmówić udzielenia ulgi w umorzeniu w całości lub w części przypadających na jego rzecz środków. Uznanie administracyjne nie może jednak oznaczać dowolności rozstrzygnięcia. Wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Uzasadnienie powinno odpowiadać warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.

Sądowa kontrola legalności aktów administracyjnych wydawanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do zbadania, czy wydanie rozstrzygnięcia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

W rozpatrywanej sprawie sądowa kontrola zaskarżonego rozstrzygnięcia potwierdziła, że sprawie nie wystąpiły przesłanki warunkujące możliwość umorzenie kosztów upomnienia oraz kary grzywny, o co wnioskowała skarżąca. W ocenie sądu postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji przeprowadzone zostało z poszanowaniem zasad, o których mowa w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organy wyczerpująco zebrały, a następnie rozpatrzyły całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosowały prawidłowe normy prawa materialnego celem podjęcia rozstrzygnięcia, przedstawiając swoje stanowisko w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Podkreślić jednocześnie należy, że postępowanie w przedmiocie ulg płatniczych, o których mowa w art. 64 ust. 1 u.f.p. wszczynane jest na wniosek zobowiązanego i to na nim spoczywa obowiązek wykazania istnienia przesłanek niezbędnych do uwzględnienia wniosku. Ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne. Postępowanie wnioskowe dotyczące umorzenia należności publicznoprawnych jest określonym przywilejem o charakterze finansowym, wobec czego strona wnosząca o uzyskanie takiej ulgi winna dołożyć należytej staranności procesowej i przejawiać odpowiednią inicjatywę dowodową w celu wykazania okoliczności faktycznych, od których istnienia zależałoby udzielenie wnioskowanej ulgi.

Przechodząc do oceny wystąpienia w sprawie przesłanek umorzenia należności wymienionych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. podkreślić należy, że przepis ten przewiduje dwie równorzędne przesłanki umorzenia należności publicznoprawnych: ważny interes podatnika lub interes publiczny. Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Konkretyzacja tych pojęć jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Pojęcia te stanowią klauzule generalne, niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości.

Przez ważny interes zobowiązanego należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Interes zobowiązanego musi być na tyle istotny, aby jego pominięcie powodowało dla niego wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w szerszym znaczeniu, uwzględniającym sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. Zawężenie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik - wskutek uiszczenia należności - miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść dłużnika (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 170/12, Lex nr 1337103; wyroki WSA: w Opolu z 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Op 181/20, LEX nr 3055500, w Lublinie z 11 grudnia 2019 r. sygn. akt III SA/Lu 377/19, LEX nr 3020405).

Z kolei w odniesieniu do przesłanki ważnego interesu publicznego wskazać trzeba, że na tle zbliżonej regulacji zawartej w art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 z późn. zm.) przyjmuje się, że ważny interes publiczny powinien być oceniany wielopłaszczyznowo, co oznacza, iż nie wystarczy stwierdzić, że w interesie państwa jest zapewnienie ściągalności należności publicznoprawnych, ale należy też uwzględnić następstwa odmowy udzielenia ulgi w sferze życia społecznego. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przy wykładni pojęciowej "interesu publicznego" należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem umorzenia należności będzie nadmierne i nieuzasadnione w konkretnym przypadku obciążenie kosztami Skarbu Państwa (por. wyroki NSA: z 14 września 2018 r. sygn. akt II FSK 1081/18, LEX nr 2580160 i z 21 kwietnia 2010 r. sygn. akt II FSK 2111/08, LEX nr 596245).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonych rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zarówno organ I instancji, jak również organ odwoławczy dokonały prawidłowej analizy wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu publicznego, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. Organ w prawidłowy sposób przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe, opierając się w znacznym zakresie na dowodach złożonych przez skarżącą, a następnie dokonał prawidłowej wykładni przesłanek ważnego interesu zobowiązanego i interesu publicznego oraz prawidłowo ocenił te przesłanki w odniesieniu do okoliczności faktycznych sprawy.

Zgodzić się trzeba z organami, że w sprawie nie została spełniona przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. W tym zakresie słusznie organy dokonały analizy całokształtu sytuacji życiowej zobowiązanej ze szczególnym uwzględnieniem jej sytuacji finansowej, w kontekście wysokości należności o których umorzenie skarżąca wnioskowała. Prawidłowo ustaliły, że zobowiązana jest osobą aktywną zawodowo, doświadczonym rolnikiem - sadownikiem, który od kilkunastu lat prowadzi działalność rolniczą na znacznym obszarze, tj. około 100 ha. Pomimo, iż aktualnie podnosi, że prowadzona przez nią działalność przynosi stratę, to w poprzednich latach dokonała sprzedaży towarów na kwotę ponad 5.000.000 zł, o czym świadczą dane zawarte w złożonych deklaracjach VAT. Zdobyte doświadczenie zawodowe i deklaracje skarżącej dotyczące kontynuowania dzielności gospodarczej, wskazują, że strona, pomimo pewnych trudności z płynnością finansową będzie w stanie prowadzić własną działalność i uzyskiwać z jej tytułu przychody. Trafnie także wskazałorgan, że wnioskodawczyni z wykorzystaniem posiadanego sprzętu rolniczego może podejmować dodatkowe prace związane z działalnością rolniczą, lub uzyskiwać dochody z jego dzierżawy. Za udzieleniem ulgi w postaci umorzenia należności publicznoprawnych nie mogą przemawiać przejściowe niepowodzenia w prowadzonej przez zobowiązaną działalności, w tym podnoszone przez skarżącą szkody powstałe w zbiorach na skutek wystąpienia niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, niskie ceny skupu towarów czy opóźnienia w skupie interwencyjnym. Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą winien mieć świadomość ryzyka gospodarczego, jakiego się podejmuje, a co za tym idzie przewidywać możliwość wystąpienia strat gospodarczych i zabezpieczyć odpowiednie środki finansowe na wywiązywanie się ze zobowiązań publicznoprawnych. Jak słusznie zauważyły organy skarżąca jest właścicielem i współwłaścicielem licznych ruchomości, w tym samochodów oraz urządzeń rolniczych oraz właścicielem i użytkownikiem wieczystym wielu nieruchomości, część z ich służy prowadzeniu działalności rolniczej przez stronę, niemniej jednak strona może dokonać zbycia pozostałych składników majątkowych niewykorzystywanych w produkcji rolniczej, nawet jeśli są obciążone ograniczonymi prawami rzeczowymi, lub uzyskiwać z nich dochody z tytułu najmu lub dzierżawy, co czyniła już w przeszłości. Nie można również pominąć faktu, że choć strona w oświadczeniu majątkowym wskazała, że aktualnie wraz z mężem nie uzyskuje żadnych dochodów, to jednak jest w stanie zapewnić sobie środki finansowe na bieżące utrzymanie i nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej. Ponadto, pomimo deklarowanego pogorszenia sytuacji finansowej oraz zdrowotnej, wyraża wolę dalszego prowadzenia działalności rolniczej na znaczna skalę, co może w niedługim czasie znacząco wpłynąć na poprawę jej kondycji finansowej. W konsekwencji uiszczenie stosunkowo niewielkiej kwoty kosztów upomnienia i kary grzywny nie spowoduje dla skarżącej nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Dodatkowo słusznie organy zauważyły, że powstanie po stronie J. O. obowiązku uregulowania przedmiotowych należności nie łączy się z żadnymi nadzwyczajnymi okolicznościami o charakterze losowym, które byłby niezależne od sposobu postępowania wnioskodawczyni. W świetle powyższych ustaleń należy zgodzić się z organami, że brak w sprawie ważnego interesu zobowiązanej, który uzasadniałaby przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu wystawionego na skarżącą upomnienia oraz grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego. Z tej przyczyny niezasadne są zarzuty skargi dotyczące błędnego przyjęcia w kwestionowanym rozstrzygnięciu, że w sprawie nie została spełniona przesłanka ważnego interesu zobowiązanego.

Sąd podziela także stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpiła również druga przesłanka z art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. tj. za umorzeniem należności nie przemawiał także ważny interes publiczny. Organ w zaskarżonej decyzji prawidłowo wywiódł, że za "interes publiczny" należy uznać respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Zastosowanie ulgi jest możliwe wyłącznie w razie ustalenia, że stan faktyczny sprawy należy do wyjątkowych, a więc takich, w których sytuacja strony w sposób oczywisty wymaga, aby interes fiskalny Państwa ustąpił miejsca interesowi dłużnika. Przy ocenie przesłanki interesu publicznego słusznie organy zwróciły uwagę, że do powstania przedmiotowych niepodatkowych należności budżetowych doszło w wyniku nieuiszczenia przez skarżącą podatku od towarów i usług za IV kwartał 2018 r. i podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. czego konsekwencją są koszty upomnienia i kara grzywny. Interes publiczny natomiast wymaga, aby należne podatki i niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym były płacone w ustawowych terminach, bowiem służą zaspokajaniu potrzeb ogólnospołecznych. Dbałość o interes Skarbu Państwa rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów państwa wymaga, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisów prawa, by była przestrzegana zasada równości i sprawiedliwości opodatkowania, od której ulgi są wyłomem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1658/19, CBOSA). Umorzenie należności budżetowych, które powstały nie na skutek nadzwyczajnej sytuacji, lecz w następstwie uchylania się od zapłaty należnych podatków nie leży w interesie publicznym, zwłaszcza, że jak słusznie oceniły organy, zapłata kosztów egzekucyjnych i kary grzywny nie stanowiła zagrożenia dla podstaw egzystencji strony. Podkreślić należy, że umorzenie publicznoprawnych należności z uwagi na interes publiczny może wystąpić w sytuacji, gdy skutki umorzenia mogą przynieść pozytywne rezultaty ważne z punktu widzenia szerszej społeczności, a nie tylko samego zobowiązanego. Na wystąpienie tego typu okoliczności w skardze złożonej do sądu wskazuje strona podnosząc, że umorzenie należności przyczyni się do prawidłowego funkcjonowania prowadzonego przez nią gospodarstwa, co przełoży się na stworzenie nowych miejsc pracy i pozytywny wpływ na gospodarkę krajową. Odnosząc się do tej argumentacji wskazać przede wszystkim należy, że po raz pierwszy została sformułowana w skardze do sądu. Tymczasem rolą strony w kontrolowanym postępowaniu w przedmiocie ulgi w postaci umorzenia należności budżetowych, które prowadzone jest na wniosek zobowiązanego jest współdziałanie z organami w wyjaśnieniu wszystkich, mających znaczenie aspektów sprawy, zwłaszcza tych, o których wiedzę ma tylko sama strona i które z oczywistych względów mogą być organom nieznane. Zatem aby organ mógł je poddać ocenie, muszą mu one być wskazane we właściwym czasie, a nie dopiero na etapie skargi do sądu. Nadto argumentacja skarżącej wskazująca na stworzenie nowych miejsc pracy w zestawieniu z kwotą należności budżetowych, o ulgę w spłacie których się ubiega, wydają się na wyrost. Przypomnieć należy, że w niniejszej sprawie skarżąca domaga się umorzenia należności budżetowych w łącznej wysokości 461,60 zł. Zestawiając wysokość wskazanych należności z sytuacją strony, prowadzącej zakrojoną na szeroką skalę działalność rolniczą oraz będącą w posiadaniu znacznego majątku ruchomego i nieruchomego stwierdzić należy, że uiszczenie tej kwoty nie spowoduje dla strony nadmiernej dolegliwości finansowej i nie wpłynie znacząco na jej sytuację finansową, a co za tym idzie nie spowoduje konieczności sięgnięcia po wsparcie ze środków pomocy społecznej.

Wobec niespełnienia przez stronę przesłanek określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p, organ uprawniony był do odstąpienia od badania dopuszczalności udzielenia pomocy de minimis w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej oraz przepisy prawa wspólnotowego.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącej pełnego zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie oraz wypowiedzenia się co do poszczególnych dokumentów. Z akt sprawy wynika bowiem, że zarówno organ II instancji, jak i organ I instancji dopełniły obowiązku zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu wynikającego z art. 10 k.p.a. W toku postępowania odwoławczego zawiadomieniem z 10 grudnia 2019 r. strona została poinformowana o wynikającym z art. 10 § 1 k.p.a. prawie do wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego i zapoznania się z nim oraz przedłożenia dodatkowych dowodów. Z kolei w toku postępowania przed organem I instancji do J. O. wystosowane zostało zawiadomienie z 26 lipca 2019 r. oraz z 18 września 2019 r. o możliwości wypowiedzenia się przez stronę w zakresie materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Niezasadna jest również argumentacja skarżącej dotycząca pogorszenia sytuacji finansowej w wyniku epidemii COVID-19, bowiem okoliczność ta nie miała wpływu na wydane w sprawie rozstrzygnięcia, gdyż zapadły one przed wprowadzeniem na terenie kraju stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz. U. poz. 433) i rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 490).

Podsumowując sąd stwierdził, że organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy przeanalizowały zgromadzony materiał dowodowy i rozważyły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Prawidłowo w sprawie uznano, że nie ziściła się żadna z przesłanek umorzenia kosztów upomnienia i kary grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, o których mowa w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. Stwierdzenie przez organy, że nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia wskazanych należności spowodowało, iż nie dysponowały one wyborem rozstrzygnięcia i zobligowane były do orzeczenia o odmowie umorzenia tych należności.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

d.j.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.