Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2459930

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi
z dnia 28 lutego 2018 r.
III SA/Łd 1176/17
Oparcie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne na tzw. uznaniu administracyjnym.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Alberciak.

Sędziowie: WSA Małgorzata Łuczyńska, NSA Janusz Nowacki (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział III po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2018 r. sprawy ze skargi Ł. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...). nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. M., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 1,2,3 i 3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.) w związku z § 3 ust. 1 pkt 1- 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) odmówił Ł. O. umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek za okres od sierpnia 2014 r. do lutego 2015 r., odsetek od wymienionych składek, składek na ubezpieczenie zdrowotne za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek za okres od lipca 2014 r. do lutego 2015 r. oraz odsetek od wymienionych składek.

W uzasadnieniu podniesiono, że w dniu 5 lipca 2017 r. Ł. O. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne do zapłaty których jest zobowiązana jako wspólnik A. spółki cywilnej zgodnie z treścią decyzji ZUS z (...).

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a.

W myśl art. 28 ust. 3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1)

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2)

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3)

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4)

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5)

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6)

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art. 32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1)

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2)

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3)

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ administracji podniósł, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 s.u.s. Aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego, które jest w toku i organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Nie zostały także spełnione przesłanki umorzenia zadłużenia składkowego, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Ł. O.pobiera emeryturę w wysokości 1328,48 zł netto. Osiąga także dochód z wynajmu w wysokości 500 zł netto oraz dochód z najmu okazjonalnego w wysokości 1500 zł netto. Kwota miesięcznych dochodów znacznie przekracza minimum socjalne dla gospodarstwa jednoosobowego - 1094,92 zł. Nadto Ł. O. jest współwłaścicielką domu o powierzchni 120 m2 oraz lokalu użytkowego o powierzchni 240 m2 a także dwóch nieruchomości o powierzchni 0,0119 ha i 0,0450 ha. Strona posiada również kredyt bankowy przy czym miesięczna rata wynosi 3000,02 zł lecz nie wiadomo czy zobowiązanie to jest spłacane i w jakiej formie. Ponadto zobowiązanie to nie może mieć pierwszeństwa przed zadłużeniem z tytułu składek. W ocenie organu nie zostały również spełnione przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Zdaniem organu brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Ł. O. W związku z czym organ administracji odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Na wymienioną decyzję Ł. O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi podnosząc, że jest ona krzywdząca. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że mąż skarżącej chorował przez wiele miesięcy i w dniu 2 lutego 2015 r., zmarł. Nie otrzymał z ZUS-u emerytury ani innego świadczenia w czasie choroby. Skarżąca szczegółowo opisała przebieg choroby męża i kroki jakie podjęła w związku z jego leczeniem.

Organ administracji w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a.

W myśl art. 28 ust. 3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1)

dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2)

sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3)

nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4)

nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5)

naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6)

jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art. 32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1)

gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2)

poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3)

przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z wymienionych przepisów wynika, iż umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym na co wskazuje użyte sformułowanie, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane..." użyte w art. 28 ust. 2 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. oraz sformułowanie "Zakład może umorzyć..." użyte w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Oznacza to, że nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 2,3 i 3a ustawy z 13 października 1998 r. oraz w § 3 wymienionego rozporządzenia nie zobowiązuje to ZUS-u do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia składek mimo, iż np. opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.

Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ administracji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja odmowna musi być więc należycie uzasadniona tak aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne wyjaśnienie sytuacji materialnej strony skarżącej, wysokości zaległych należności oraz dokładne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.

Przedmiotem, kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca Ł. O. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Należy zaznaczyć, że Ł. O. jest zobowiązana do zapłaty zaległych składek jako wspólnik A. spółki cywilnej w Z. na podstawie decyzji ZUS z 23 maja 2016 r. wydanej w oparciu o przepis art. 107,108 i 115 Ordynacji podatkowej. Jak wynika pisma ZUS z 19 lutego 2018 r. decyzja ta jest ostateczna (k.63). Została ona wysłana na figurujący w systemie informatycznym ZUS adres tymczasowy B. pl. A. i mimo dwukrotnej awizacji nie została odebrana przez adresata. W dniach 29 grudnia 2016 r. i 7 kwietnia 2017 r. Ł. O. nadto odebrała tę decyzję w siedzibie ZUS i nie złożyła od niej odwołania. Decyzja ta stała się zatem ostateczna.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji trafnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 s.u.s. Należy zaznaczyć, że zadłużenie z tytułu należności składkowych jest objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez komornika sądowego i pozostaje ono w toku. Organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku z którego nożna prowadzić egzekucję. Nie została zatem spełniona przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 s.u.s. Brak jest również podstaw do uznania, że spełniona została któraś z pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-4a i 6 s.u.s.

Skarżąca nie wykazała także spełnienia przesłanek częściowej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust. 3a s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego lecz szczegółowe informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o umorzenie składek posiada jedynie wnioskodawca. To zatem strona winna szczegółowo wyjaśnić tę sytuację. Nadto strona musi wykazać, że spełniona została przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości składkowych, o której mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Wskazuje na to sformułowanie użyte w tym przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże".

W niniejszej sprawie jak wynika z zebranego materiału dowodowego Ł. O. ma 65 lat i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Pobiera ona emeryturę w wysokości 1328,48 zł netto. Nadto jej dochody to 500 zł - czynsz z najmu oraz 1500 zł - czynsz najmu okazjonalnego. Łączne miesięczne dochody skarżącej podane przez nią w oświadczeniu z 13 sierpnia 2017 r. to 3328,48 zł. Jeżeli chodzi o wydatki to Ł.O. podała, iż wynoszą one:300 zł - czynsz, 200 zł - opłata za energię elektryczną, gaz i wodę oraz 200 zł - koszty leczenia. Skarżąca podała nadto, iż ma do spłaty kredyt bankowy do 2021 r. przy czym miesięczna rata wynosi 3000,02 zł. Nie wyjaśniła jednak czy zobowiązanie to jest spłacane i ewentualnie w jakiej formie. Nadto Ł.O. jest współwłaścicielem w 3/4 domu o powierzchni 120 m2 oraz lokalu użytkowego o powierzchni 240 m2. Jest także współwłaścicielem dwóch nieruchomości o powierzchni 0,0119 ha oraz 0,01099 ha na których dokonano zabezpieczenia hipotecznego. W stosunku do skarżącej prowadzone jest obecnie postępowanie egzekucyjne i w ciągu ostatnich sześciu miesięcy wyegzekwowano kwotę 275,20 zł. Analiza dochodów uzyskiwanych przez Ł.O. wskazuje, że są one kilkakrotnie wyższe od minimum socjalnego dla gospodarstwa jednoosobowego (1094,92 zł w 2016 r.) Skarżąca posiada wprawdzie do spłaty kredyt (miesięczna rata - 3000,02 zł) lecz nie wiadomo czy jest on spłacany i w jakiej formie a ponadto zobowiązanie to nie może mieć pierwszeństwa przed zaległościami z tytułu składek. Nie można uznać, że zobowiązanie z tytułu kredytu bankowego jest istotniejsze od zadłużenia składkowego. Nadto Ł.O. jest współwłaścicielem nieruchomości z których może zostać zaspokojona zaległość składkowa zaś z jej świadczenia emerytalnego potrącane są kwoty pieniężne na poczet tej zaległości. Organ rentowy słusznie uznał, że wobec skarżącej nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Okolicznością niesporną jest to, że nie zostały również spełnione przesłanki, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 wymienionego rozporządzenia.

Reasumując tę część rozważań sąd uznał, że Ł.O. nie wykazała spełnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.

Poza zakresem rozważań sądu w niniejszej sprawie pozostają okoliczności podnoszone przez skarżącą dotyczące choroby jej męża oraz procesu jego leczenia. Nie negując traumy jaką przeżyła skarżąca w związku z chorobą męża kwestia to nie ma żadnego znaczenia dla oceny zasadności jej wniosku o umorzenie zadłużenia składkowego.

Poza zakresem rozważań sądu są również zastrzeżenia Ł.O. dotyczące postępowaniu ZUS-u w przedmiocie przyznania jej mężowi różnych świadczeń (zasiłku rehabilitacyjnego, zasiłku opiekuńczego, renty, emerytury). Kwestie te także nie mają żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie miała miejsce sytuacja całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 s.u.s. ani też skarżąca nie wykazała, że miała miejsce sytuacja częściowej nieściągalności określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę Ł. O. e.o.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.