III SA/Kr 882/18, Zbieg świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2576045

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 października 2018 r. III SA/Kr 882/18 Zbieg świadczenia rodzicielskiego i świadczenia pielęgnacyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner (spr.).

Sędziowie WSA: Renata Czeluśniak Maria Zawadzka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2018 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 czerwca 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji w zakresie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz uchyla decyzję organu pierwszej instancji w części odmawiającej przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 21 czerwca 2018 r. Nr (...) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia (...) 2018 r. nr (...), którą odmówiono K. M. - dalej skarżąca, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką A. M. za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r. oraz przyznano świadczenie pielęgnacyjne skarżącej w związku z opieką nad matką za okres od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 30 czerwca 2022 r.

Powyższe decyzje zostały wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny ustalony przez organy:

W dniu 13 grudnia 2017 r.r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; stopień niepełnosprawności datuje się od czerwca 2017 r.

Do wniosku skarżąca załączyła szereg załączników, w tym - oświadczenie z dnia 13 grudnia 2017 r. o rezygnacji z otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką z chwilą otrzymania decyzji o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Specjalny zasiłek opiekuńczy został przyznany skarżącej decyzją Prezydenta Miasta z dnia (...) 2017 r. nr (...) - na okres od dnia 1 listopada 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r.

Decyzją Prezydenta Miasta z dnia (...) 2018 r. nr (...) odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że z przedłożonego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki nie można ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje, zatem nie został spełniony warunek wynikający z treści art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2017.1952).

Jako drugi powód odmowy organ wskazał na fakt, że skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, co w świetle at. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie organu matka skarżącej jest osoba zamężną, co również jest podstawą do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, co sugeruje że opieką nad nią może sprawować mąż.

W wyniku odwołania od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) 2018 r. Nr (...) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi i instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że norma prawna wynikająca z przepisu art. 17 ust. 1b ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzająca przesłankę różnicującą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na wiek powstania niepełnosprawności została zakwestionowana orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. orzekł w tym zakresie niezgodność tego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Nadto, w ocenie organu, rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zależy od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę jest zdolny sprawować jej małżonek, a nie wyłącznie od ustalenia, że pozostaje ona w związku małżeńskim.

Organ odwoławczy podkreślił również, że skarżąca w piśmie z dnia 13 grudnia 2017 r. oświadczyła, że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z dalszego pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta decyzją z dnia (...) 2018 r. nr (...) odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z związku z opieką nad matką z tego powodu, że ojciec skarżącej, a mąż niepełnosprawnej matki skarżącej jest osobą zdrową i bezrobotną, w związku z tym mógłby się podjąć opieki nad chorą żoną. Brak tej opieki wynika z woli ojca skarżącej, a nie z obiektywnych przyczyn.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) 2018 r. nr (...) ponownie uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie organu odwoławczego, z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych wynika, że skarżąca jest jedyną osobą zdolną do sprawowania opieki nad chorą matką; matka oświadczyła, iż na pomoc męża liczyć nie może. Choroba alkoholowa ojca skarżącej i jego obiektywnie nieakceptowalne podejście do żony powoduje, że nie może sprawować nad żoną należytej opieki.

Organ odwoławczy zwrócił ponownie uwagę na oświadczenia skarżącej dołączone do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 13 grudnia 2017 oraz z dnia 26 stycznia 2018 r. w których stwierdziła, iż z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z dalszego pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W związku z powyższym - zdaniem organu odwoławczego - organ pierwszej instancji winien wszcząć postępowanie w sprawie uchylenia decyzji w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, a następnie - w razie spełnienia przesłanek - wydać decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Pismem z dnia 25 kwietnia 2018 r. skarżąca wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką.

Mając na uwadze powyższe okoliczności Prezydent Miasta wydał opisaną na wstępie decyzję w dniu (...) 2018 r. i odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r. ponieważ w ww. okresie skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ przyznał wnioskowane świadczenie na okres od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 30 czerwca 2022 r.

W odwołaniu od ww. decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca zarzuciła, że organ działał na jej szkodę dwukrotnie odmawiając jej przyznania świadczenia pielęgnacyjne od dnia złożenia przez nią wniosku tj. od grudnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r. pomniejszonego o kwotę wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest z jednej strony od spełnienia szeregu przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i ust. 1b ww. ustawy, a z drugiej strony - od braku przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W związku z powyższym skoro skarżąca była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 30 kwietnia 2018 r. to możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszczalna jest od dnia 1 maja 2018 r. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres zgodny z żądaniem strony pozostawałoby w sprzeczności z obowiązującymi przepisami prawa.

Na powyższą decyzję wpłynęła skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której skarżąca zarzuciła, że świadczenie pielęgnacyjne powinno zostać jej przyznane począwszy od miesiąca złożenia wniosku w sprawie jego ustalenia, tj. od dnia 1 grudnia 2017 r. pomniejszając jego wysokość o kwoty wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016.1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego.

Mając na uwadze wskazane powyżej kryterium legalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że skarhga zasługuje na uwzględnienie.

Rozpatrywana sprawa dotyczy świadczenia pielęgnacyjnego.

Okolicznością bezsporną jest, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie ww. świadczenia w dniu 13 grudnia 2017 r. i co wymaga podkreślenia, do wniosku dołączyła oświadczenie o zrzeczeniu się specjalnego zasiłku opiekuńczego z chwilą otrzymania decyzji o przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Żądanie skarżącej zostało jasno sprecyzowane i jednoznacznie z niego wynika, że skarżąca miała świadomość tego, że uzyskanie wnioskowanego świadczenia łączy się z rezygnacją z otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca dokonała wyboru jednego z tych świadczeń, a mianowicie wybrała świadczenie pielęgnacyjne. Postępowanie skarżącej było racjonalne, bowiem wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego wynosi 520,00 zł, natomiast wysokość świadczenia pielęgnacyjnego - 1477,00 zł.

Tymczasem organ pierwszej instancji dwukrotnie odmawiał skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - raz decyzją z dnia (...) 2018 r. nr (...), drugi raz - decyzją z dnia (...) 2018 r. nr (...). Obie te decyzje zostały uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze; pierwsza - decyzją z dnia (...) 2018 r. Nr (...), druga - decyzją z dnia (...) 2018 r. nr (...). Świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane skarżącej dopiero decyzją z dnia (...) 2018 r. nr z dnia (...) 2018 r. nr (...), ale od dnia 1 maja 2018 r. do dnia 30 czerwca 2022 r., mimo iż wniosek o jego przyznanie skarżąca złożyła w grudniu 2017 r.

Podkreślić należy, że skarżąca w dacie złożenia wniosku spełniła wszystkie przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem do wniosku dołączyła oświadczenie o zrzeczeniu się prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Tylko z powodu wadliwych decyzji Prezydenta Miasta, postępowanie w sprawie wniosku skarżącej trwało prawie 5 miesięcy. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r. spowodowana była uwzględnieniem oświadczenia skarżącej z dnia 25 kwietnia 2018 r. o uchylenie decyzji przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy. Organy obu instancji zignorowały fakt, że stosowne oświadczenie skarżąca dołączyła do wniosku z dnia 13 grudnia 2017 r. i postąpiły nie zgodnie z celami ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zauważyć należy, że wprawdzie powołany przez organy przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ww. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak przepis ten nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy. Art. 27 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do określ9nych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują nad różnymi osobami.

Celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionych równoczesnego pobierania tych świadczeń, co nie wyklucza jednak możliwości przyznania innego świadczenia w przypadku spełnienia warunkujących go przesłanek. Oznacza to prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnia od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dokonała jednoznacznego wyboru rezygnując z pobierania specjalnego świadczenia opiekuńczego. Odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 grudnia 2017 r. do dnia 30 kwietnia 2018 r. z powodu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest nieuprawniona i narusza art. 27 ust. 5 ustawy oraz art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.

W państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy tak jak w niniejszej sprawie, strona mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (wyrok WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r., sygn..akt II SA/Op 302/18.

Sąd stwierdza, że fakt uzyskiwania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego, w świetle oświadczenia skarżącej z dnia 13 grudnia 2017 r. o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie mógł stanowić w okolicznościach przedmiotowej sprawy przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia. Orzekające w niniejszej sprawie organy nie uwzględniły oświadczenia skarżącej dołączonego do wniosku z dnia 13 grudnia 2017 r. o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego. Działanie organów obu instancji spowodowało naruszenie prawa skarżącej do dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia i to bez względu na, że organ pierwszej instancji dwukrotnie odmawiał skarżącej przyznania tego prawa, aczkolwiek z innych powodów, niż po0bieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca miała prawo oczekiwać, że organy podejmą działania zmierzające do przyznania jej świadczenia korzystniejszego. Od skarżącej nie można oczekiwać, aby ta zrezygnowała z przysługującej jej uprawnień z powodu wadliwych działań organu. Skarżąca nie może ponosić negatywnych skutków wadliwych decyzji wydawanych przez organy administracyjne, których następstwem była odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o jego przyznanie.

Stosownie do art. 31 ww. ustawy, jeżeli odmowa przyznania świadczeń rodzinnych lub ustalenie ich wysokości były następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, wypłata świadczeń rodzinnych może nastąpić za 3 lata wstecz, licząc od dnia zawiadomienia o popełnieniu błędu lub dnia wydania decyzji prostującej błąd z urzędu.

Z kolei zgodnie z art. 32 ust. 1a ustawy, zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

Ponownie rozpoznając sprawę w części zaskarżonej niniejszą skargą organ pierwszej instancji powinien uwzględnić oświadczenie skarżącej o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego dołączonego do wniosku z dnia 13 grudnia 2017 r. W tym celu zobowiązany będzie do podjęcia takich działań, które będą zmierzały do tego, aby dokonany przez skarżącą wybór świadczenia został urzeczywistniony. W świetle dokonanego w dniu 13 grudnia 20187 r. wyboru, fakt pobierania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego nie może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od grudnia 2017 r. Zaakceptować jednak należy możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla skarżącej.

Stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U2018.1302), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

W związku z powyższym organy rozpoznając ponownie sprawę zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu wyroku.

Uznając, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w zakresie wyżej opisanym, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ww. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.