III SA/Kr 820/18, Obowiązek egzekwowania realizacji wytycznych sądu administracyjnego. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2555549

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 września 2018 r. III SA/Kr 820/18 Obowiązek egzekwowania realizacji wytycznych sądu administracyjnego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Kutzner.

Sędziowie WSA: Bożenna Blitek, Ewa Michna (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2018 r., sprawy ze skargi K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 czerwca 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego,

II.

zobowiązuje Burmistrza do wydania w terminie 30 dni od daty otrzymania akt administracyjnych decyzji przyznającej świadczenie rodzicielskie wnioskowane na córkę N. T. za okres od 28 kwietnia 2017 r. do 31 października 2017 r.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 18 grudnia 2017 r., III SA/Kr 1257/17 uchylił decyzje organów obu instancji w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego skarżącej K. T. na córkę N. T.

Sąd wyjaśnił, że stan faktyczny w sprawie był bezsporny, natomiast organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie w sprawie art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym od 1 sierpnia 2017 r., bowiem skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia rodzicielskiego 12 maja 2017 r. czyli przed wprowadzeniem zmiany w ww. przepisie. Zdaniem Sądu znowelizowane przepisy mogły mieć zastosowanie po raz pierwszy przy ustaleniu świadczeń na okres zasiłkowy rozpoczynający się od 1 listopada 2017 r.

Ponownie wydaną decyzją z (...) 2018 r. organ I instancji - Burmistrz odmówił skarżącej świadczenia rodzicielskiego - w okresie od 28 kwietnia 2017 r. do 30 kwietnia 2017 r. w kwocie 100 zł oraz w okresie od 1 maja 2017 r. do 31 października 2017 r. w kwocie 1 000 zł miesięcznie. Jednocześnie organ przyznał skarżącej świadczenie rodzicielskie na ww. córkę w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 marca 2018 r. w kwocie 1 000 zł miesięcznie oraz w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 27 kwietnia 2018 r. w kwocie 900 zł.

W uzasadnieniu organ podał, że powodem odmowy przyznania świadczenia za ww. okres było nabyte przez skarżącą uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w celu sprawowania opieki nad córką K. T. od 7 lipca 2015 r. do 31 października 2017 r. (od 7 lipca do 31 grudnia 2015 w kwocie 1 200 zł miesięcznie, od 1 stycznia 31 grudnia 2016 - 1 00 zł miesięcznie, od 1 stycznia do 31 października 2017 r. - 1 406 zł miesięcznie), które było świadczeniem korzystniejszym dla skarżącej.

W uzasadnieniu organ powołał się na analogiczny dla prezentowanego poglądu, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 11 stycznia 2018 r., III SA/Gd 1016/17. Wskazał, że art. 17 ustawy nowelizującej przepisy dotyczące świadczeń rodzinnych (ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin - Dz. U. poz. 1428) nie miał znaczenia ponieważ świadczenie rodzicielskie nie było przyznawane za okres zasiłkowy.

Zdaniem organu ustawa nowelizująca nie zawierała przepisów przejściowych, w szczególności nakazujących stosować nowe regulacje do wniosków złożonych pod rządami poprzednich przepisów. Należało zatem zastosować ogólne zasady wykładni prawa, a jedną z nich była zasada niedziałania prawa wstecz. W związku z tym organ zajął stanowisko, że art. 27 ust. 5 ustawy w brzmieniu obowiązującym przed 1 sierpnia 2017 r. wykluczał możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i rodzicielskiego również wówczas, gdy świadczenia te miałyby być pobierane na różne dzieci. Tym samym organ nie podzielił linii orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którą zbieg ww. uprawnień musiał dotyczyć zarówno osoby sprawującej opiekę, jak i osoby wymagającej opieki (zbieg podmiotowy). W tej mierze organ przywołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2017 r., I OSK 1543/17 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 8 sierpnia 2017 r., II SA/Lu 421/17, uzasadnienie projektu ustawy nowelizującej ww. przepis oraz opinię Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 10 listopada 2016 r., (...).

W odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 27 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniosła, że pobierane przez nią świadczenie pielęgnacyjne dotyczyły innego dziecka, zatem świadczenie rodzicielskie winno zostać jej przyznane. Na poparcie swoich twierdzeń skarżąca powołała się na wydany w jej sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, III SA/Kr 1257/17.

Decyzją z 21 czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium przyznało, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych - w brzemieniu nadanym mu ustawą nowelizującą z 7 lipca 2017 r., nie znajdował zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Jednakże, zdaniem Kolegium, ww. przepis również w brzmieniu obowiązującym przed 1 sierpnia 2017 r., wykluczał możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i rodzinnego wówczas, gdy świadczenia te miały być pobierane na różne dzieci. Tym samym, nie można było podzielić argumentacji skarżącej, że "zbieg uprawnień", o którym mowa w ww. przepisie dotyczył sytuacji, w której ta sama osoba była uprawniona równocześnie do co najmniej dwóch wymienionych w tym przepisie świadczeń, przysługujących na tego samego podopiecznego, co potwierdzały wskazane przez organ I instancji orzeczenia sądów administracyjnych. W ocenie Kolegium wykładnia ww. przepisu zaproponowana przez skarżącą, prowadziłaby do preferencyjnego traktowania osób, o których mowa w tym przepisie w stosunku do osób pobierających zasiłek macierzyński lub pozostających w zatrudnieniu, co byłoby sprzeczne z konstytucyjną zasady równości obywateli wobec prawa. Zmiana art. 27 ust. 5 ww. ustawy o świadczeniach rodzinnych miała na celu jego doprecyzowanie poprzez jednoznaczne wskazanie, że nie jest możliwa kumulacja wielu rodzajów świadczeń finansowych z budżetu państwa, z brakiem aktywności zawodowej spowodowanej opieką nad dzieckiem lub inną osobą.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła, że organy zastosowały w rozpoznanej sprawie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu znowelizowanym ustawą z 7 lipca 2017 r. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, zgodnie z którym zbieg uprawnienia do świadczeń rodzinnych nie zachodził, gdy miały one być przyznane w związku z opieką sprawowaną nad dwiema różnymi osobami. Na poparcie powyższego zacytowała fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 13 lipca 2016 r., II SA/Bd 617/16, a nadto wskazała na wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 23 sierpnia 2016 r., IV SA/Wr 158/16 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 marca 2018 r., VIII SA/WA 852/17.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalanie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ wydany w sprawie skarżącej ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 grudnia 2017 r., III SA/Kr 1257/17 w sposób wyraźny rozstrzygnął, że art. 27 ust. 5 w brzmieniu obowiązującym przed 1 sierpnia 2017 r. (a przepis ten należało zastosować w sprawie w związku ze złożeniem wniosku przez skarżącą 12 maja 2017 r. tj. przed wejściem w życie ww. nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych) należało interpretować w ten sposób, że " (...) określony w powołanym przepisie zbieg uprawnień do określonych świadczeń rodzinnych ma zastosowanie tylko w sytuacji, gdy mamy do czynienia ze zbiegiem uprawnień w sensie podmiotowym, zarówno co do osoby sprawującej opiekę lub wychowanie, jak i osoby wymagającej opieki. Powołany przepis dotyczy prawa do przyznania jednego ze świadczeń rodzinnych na skutek zbiegu uprawnień na podstawie wyboru osoby uprawnionej w sytuacji wychowywania lub opieki nad tym samym dzieckiem, a nie dotyczy przypadku, zbiegu uprawnień z tytułu wychowywania lub opieki nad różnymi osobami".

Organy obu instancji dokonały wykładni ww. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzecznej z oceną prawną wyrażoną przez poprzednio orzekający sąd.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Rozpatrujący ponownie sprawę organ I instancji oraz Kolegium zaprezentowało odmienną ocenę prawną niż sąd administracyjny w wydanym w sprawie wyroku, co doprowadziło do naruszenia ww. art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd zdaje sobie sprawę, że w orzecznictwie sadów administracyjnych doszło do rozbieżności w zakresie wykładni art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Niemniej jednak skoro wydany w sprawie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie opowiedział się za jednym z prezentowanych poglądów (możliwość pobierania zarówno świadczenia rodzicielskiego jak i świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli dotyczą one różnych podopiecznych) i nie został zaskarżony do sądu II instancji, to zaprezentowana w wyroku wykładnia była wiążąca dla organów.

W orzecznictwie sądów administracyjnych zwraca się uwagę, że cytowany powyżej art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Jedynie w przypadku, gdy ulegnie zmianie podstawa prawna danego stosunku prawnego lub gdy zmienią się okoliczności faktyczne, będziemy mieli do czynienia z nową sprawą, do której zasada z ww. art. 153 powołanej ustawy nie będzie miała już zastosowania. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela więc pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z 8 maja 2018 r., I OSK 3130/17, że oddziaływaniem art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęte jest przede wszystkim przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 powołanej ustawy oznacza, że sąd ten nie może formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem. Orzekający powtórnie sąd administracyjny zobowiązany jest więc do podporządkowania się stanowisku wrażonemu w pierwotnym wyroku w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 8 marca 2018 r., III SA/Kr 1540/17 kluczowy dla sporu art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi służy bezpieczeństwu prawnemu stron postępowania (zarówno organów jak i skarżących), aby kwestie istotne dla rozstrzygnięcia sporu, nie były różnie interpretowane na poszczególnych etapach postępowania. W powtórnie przeprowadzonym postępowaniu przez organ (jeżeli nie ulegnie zmianie stan faktyczny i prawny) nie ma przy tym miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z 23 stycznia 2018 r., II OSK 866/16 i powołane tam inne orzeczenia).

W rozstrzyganej sprawie przepisy prawa nie uległy zmianie, a więc nie został spełniony warunek pozwalający odstąpić organom i obecnie orzekającemu Sądowi, od zastosowania art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W ponownym postępowaniu organy zobowiązane więc będą do zastosowania wykładni art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób zaprezentowany w wydanym w sprawie skarżącej wyroku III SA/Kr 1257/17.

Sąd uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołany przepis stanowi, że Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, Z uwagi na naruszenie art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przy wykładni ww. art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz bezsporność ustaleń faktycznych, Sąd zobowiązał organ I instancji w trybie art. 145a § 1 do wydania w terminie 30 dni od daty otrzymania akt sprawy decyzji w przedmiocie przyznania wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.