Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2505551

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 12 czerwca 2018 r.
III SA/Kr 193/18
Zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.).

Sędziowie WSA: Barbara Pasternak Maria Zawadzka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi małoletniego O. C. i O. C. działających przez przedstawiciela ustawowego K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 stycznia 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego skargę oddala

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 stycznia 2018 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 1, art. 1a, art. 2, art. 9 ust. 1 i ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 489 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257), po rozpatrzeniu odwołania K. N. od decyzji Burmistrza Gminy z dnia (...) 2017 r., nr (...), orzekającej o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla uprawnionych O. C. i O. C. na okres od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. utrzymało zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 21 września 2017 r. został poinformowany przez przedstawiciela ustawowego skarżących, iż od października 2017 r. wraz z dziećmi przebywać będą na terenie Wielkiej Brytanii. Tymczasem przepis art. 1a ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobom, o których mowa w ust. 1, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba, że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Z uwagi na niespełnienie przez stronę i jej dzieci przepisów ustawy organ I Instancji odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie złożyła matka skarżących, kwestionując zasadność zaskarżonej decyzji. Odwołująca się szczegółowo opisała swoją sytuację rodzinną i osobistą i podkreśliła, że zarówno ona jak i jej dzieci zamieszkują na terytorium Polski, gdzie znajduje się ich centrum spraw, jednak w chwili obecnej przebywają w Wielkiej Brytanii. Matka skarżących podkreśliła, że nie pracuje, a do Wielkiej Brytanii wyjechała po to, żeby jej synowie podjęli tam kształcenie w szkole podstawowej. Po tym czasie zamierza na stałe wrócić do Polski. Sami małoletni są zameldowani w Polsce i tu spędzają znaczną część roku, tj. wakacje, święta i inne dni wolne od szkoły, w Polsce uczestniczą w przyjmowaniu sakramentów świętych - jak chociażby w Pierwszej Komunii Świętej, jaka miała miejsce w maju 2017 r. Odwołująca podkreśliła, że taka sytuacja nie powinna być premią dla zobowiązanego do alimentacji, który nie łoży alimentów na swoje dzieci i który nie poniósłby odpowiedzialności z tytułu regresu do funduszu alimentacyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania organ II instancji utrzymał decyzję w mocy. Z akt sprawy wynika, że w dniu 17 sierpnia 2017 r. K. N., działając w imieniu swoich małoletnich dzieci tj. O. C. i O. C., złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia alimentacyjnego wraz z dokumentami. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 11 sierpnia 2017 r., wydane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym. Ponadto, w dniu 21 września 2017 r. przedstawicielka ustawowa skarżących złożyła oświadczenie, że skarżący podlegają obowiązkowi szkolnemu na terenie Wielkiej Brytanii (okresowo obowiązek szkolny jest realizowany przez Internet - podczas pobytu w Polsce), dzieci posiadają meldunek w Polsce, a także, że w Wielkiej Brytanii pobiera ona świadczenia w wysokości 144 GPB miesięcznie na każde z małoletnich dzieci, które w 2015 r. wyniosły łącznie kwotę 3456 GPB.

Organ odwoławczy wskazał, że w myśl art. 1a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Organ podkreślił, że w odwołaniu wprost zostało podane, że matka skarżących wraz z małoletnimi synami w chwili obecnej "przebywa w Wielkiej Brytanii" i dalej, że do Wielkiej Brytanii wyjechała "po to, by jej synowie mogli tam podjąć kształcenie w szkole podstawowej".

W ocenie organu odwoławczego, argumentem przeważającym za tym, że Wielka Brytania, a nie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest dla skarżących w chwili obecnej miejscem zamieszkania, a nie tylko czasowego pobytu - jest wola (animus) i fakt fizycznego przebywania (corpus) na terenie Wielkiej Brytanii, a także skoncentrowanie głównej aktywności dla tych osób, czyli uczęszczania do szkół angielskich i pobierania tam nauki. Dodatkowym argumentem są inne okoliczności: jak wynajęcie mieszkania na dłuższy czas dla swojej rodziny, zgłoszenie małoletnich dzieci do angielskiego systemu społecznego i pobieranie angielskich świadczeń pieniężnych na dzieci, korzystanie z tamtejszej służby zdrowia i innych usług na terenie tamtego kraju. Taka sytuacja trwa obecnie i trwać ma w okresie świadczeniowym, tj. od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. Oceny tej sytuacji nie zmienia fakt, że skarżący jak i ich przedstawiciel ustawowy są zameldowani na pobyt stały w Polsce (S) oraz, że przyjeżdżają do swojej rodziny w Polsce, uczestnicząc m.in. w życiu religijnym (I Komunia Święta) lub realizują się w innych jeszcze aspektach życia i sytuacjach.

Na powyższą decyzję małoletni skarżący działający przez przedstawiciela ustawowego złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucając jej:

I.

naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 1a ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, że skoro uprawnieni przebywają poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez dany okres czasu, to nie spełniają przesłanek z tej normy prawnej;

II.

naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 8 i 77 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i błędne uznanie, że uprawnieni swoje centrum życiowe posiadają w Wielkiej Brytanii, podczas gdy przebywają tam tylko w okresie szkolnym, zaś pozostałe miesiące (ponad cztery) spędzają w Polsce, przyjmują w Polsce Sakramenty Święte, jak choćby Sakrament Pierwszej Komunii Świętej i uczęszczają przez Internet do polskiej szkoły i są tu zameldowani.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że K. N. wraz z małoletnimi synami O. C. i O. C. w chwili obecnej przebywa w Wielkiej Brytanii. Skarżąca wyjechała do Wielkiej Brytanii po to, by jej synowie mogli tam podjąć kształcenie w szkole podstawowej i po to, by przebywać z dala od ojca, który znęcał się nad nią i który w swoim życiu popełnił szereg przestępstw, w tym usiłowanie zabójstwa, w wyniku czego posiada 15 wyroków sądów karnych i był osobą pozbawioną wolności przez okres ponad 15 lat.

Podkreślono, że niedługo skarżący wraz z matką zamierzają na stałe wrócić do Rzeczypospolitej Polskiej. Małoletni są zameldowani w Polsce i tu spędzają znaczną cześć roku: wakacje, święta i inne dni wolne od szkoły. W tym czasie korzystają z usług zdrowotnych w Polsce. Można przyjąć, że uprawnieni spędzają w Polsce ponad cztery miesiące w roku. W Polsce uczestniczą również w przyjmowaniu sakramentów świętych - jak choćby w Pierwszej Komunii Świętej, jaka miała miejsce w maju 2017 r. co do jednego z chłopców. Centrum spraw skarżącej i jej synów znajduje się w S. Chłopcy uczęszczają też do szkoły polskiej za pośrednictwem Internetu i posiadają ważne legitymacje uczniowskie.

Skarżący wskazali, iż taka sytuacja nie powinna być premią dla zobowiązanego do alimentacji, który nie łoży alimentów na swoje dzieci i który nie poniósłby odpowiedzialności z tytułu regresu do funduszu alimentacyjnego. Matka dzieci nie pracuje zarobkowo, co w konsekwencji sprawia, że sytuacja materialna rodziny jest ciężka, a alimenty służą przecież zaspokojeniu potrzeb dzieci.

W treści skargi podkreślono, że istota sporu dotyczy rozumienia pojęcia "jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" jako warunku odnoszącego się tak do obywateli polskich, jak i cudzoziemców (art. 1a ust. 2 w związku z ust. 1). W ocenie skarżących, nie ulega jednak wątpliwości, że nie należy utożsamiać spornego sformułowania z miejscem zamieszkania, o jakim mowa w art. 25 Kodeksu cywilnego. Zdaniem skarżących, skoro zakresem podmiotowym ustawy objęci są także cudzoziemcy, to racjonalny ustawodawca nie mógł posłużyć się w stosunku do tej kategorii osób przesłanką "przebywanie z zamiarem stałego pobytu". Cudzoziemcy zamieszkują bowiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej także bez zamiaru stałego pobytu. Dlatego w art. 1a ust. 2 zdanie pierwsze ustawy użyte jest pojęcie niezdefiniowane, obejmującego różne stany faktyczne. Prowadzi to do wniosku, że pojęcie "jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" jest szersze od pojęcia kodeksowego "miejsca zamieszkania". Tak więc obywatelowi polskiemu przebywającemu przez okres świadczeniowy poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, jeżeli spełnia pozostałe przesłanki uprawniające do przedmiotowego świadczenia. Odmienna wykładnia przyjęta przez organy narusza fundamentalną zasadę wypracowaną w Unii Europejskiej, tj. zasadę swobodnego przepływu osób (por. też wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 lutego 2012 r., III /Kr 253/11, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Zdaniem skarżących, odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia obywatelom polskim pobierającym naukę za granicą, byłaby swoistą "premią" dłużników alimentacyjnych, w stosunku do których nie byłyby podejmowane działania regresowe. Takie rozumienie treści przepisu art. 1a ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jakie przedstawił organ, pozostaje w sprzeczności z koncepcją racjonalnego ustawodawcy i wykładnią celowościową przepisu ustawy. Skoro świadczenie przysługuje dziecku pobierającemu naukę w kraju, to odmienne traktowanie dziecka uczącego się za granicą, gdzie koszty utrzymania są z reguły wyższe, byłoby nielogiczne i stanowiłoby swoistą dyskryminację tego dziecka. Jednocześnie faktycznie zwalniałoby dłużnika alimentacyjnego przez czas pobytu dziecka za granicą ze świadczeń na jego rzecz.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 powołanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., co do zasady Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie sądowa kontrola z uwzględnieniem powyższych kryteriów doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie odmowa przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego nastąpiła z uwagi na ustalenie przez organy, iż małoletni wraz z reprezentującą ich matką od października 2017 r. przebywają na terenie Wielkiej Brytanii. Zgodnie z art. 1a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres świadczeniowy, w którym otrzymują świadczenia z funduszu alimentacyjnego, chyba że dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W ocenie Sądu, niezasadny okazał się zarzut skargi w zakresie naruszenia przez organy administracji art. 7, 8 i 77 k.p.a., z uwagi na niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Należy podkreślić, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i stanowi naczelną zasadę Kodeksu postępowania administracyjnego. Opisana wyżej zasada ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, ponieważ na podstawie ustalonego przez organ stanu faktycznego sprawy, przesądza on następnie o powstaniu określonego obowiązku bądź prawa, a więc skutków prawnych dotyczących wyłącznie faktów uznanych przez organ. Oznacza to, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego, stanowi to bowiem warunek wydania zgodnej z prawem decyzji.

W niniejszej sprawie decydującym było prawidłowe ustalenie miejsca zamieszkania skarżących, w szczególności ustalenia, czy przez okres świadczeniowy znajduje się ono na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ I instancji w swojej decyzji wskazał, że jak wynika z informacji dostarczonych przez matkę małoletnich skarżących, a dokładniej z oświadczenia z dnia 21 września 2017 r., od października 2017 r. będą oni przebywać na terytorium Wielkiej Brytanii i w związku z powyższym, zdaniem organu I instancji, nie została spełniona przesłanka zamieszkiwania osób uprawnionych do alimentów na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie organu odwoławczego, nadto, decydująca jest wola (animus) i fakt fizyczny przebywania (corpus) dla stwierdzenia, że to Wielka Brytania jest miejscem zamieszkania skarżących, a także uczęszczanie do szkół angielskich, pobieranie tam nauki i świadczeń pieniężnych na dzieci, korzystanie z tamtejszej służby zdrowia i innych usług na terenie tego kraju.

Zdaniem Sądu z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób niewątpliwy, że centrum spraw życiowych skarżących od chwili złożenia wniosku o wypłatę alimentów z funduszu alimentacyjnego znajdowało się w Wielkiej Brytanii i taka sytuacja ma trwać przez cały okres świadczeniowy, tj. od 1 października 2017 r. do 30 września 2018 r. We wskazywanych przez organ oświadczeniach z dnia 21 września 2017 r. podano, iż skarżący podlegają obowiązkowi szkolnemu na terenie Wielkiej Brytanii. Bezsporne jest również, że skarżący otrzymują w Wielkiej Brytanii świadczenia pieniężne, korzystają z usług służby zdrowia oraz uczęszczają do szkół.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowoadministracyjnym użyty w art. 1a ust. 2 ustawy zwrot "zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" nie wyklucza czasowego pobytu poza granicami RP (np. wyrok WSA we Wrocławiu sygn. akt IV SA/Wr 288/12, LEX nr 2377912).

Istota niniejszego sporu dotyczy rozumienia pojęcia: "jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" jako warunku odnoszącego się tak do obywateli polskich, jak i cudzoziemców (art. 1a ust. 2 w związku z ust. 1 ustawy), definicji którego ustawa nie zawiera. Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku z dnia 5 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 394/09 nie ulega jednak wątpliwości, że nie należy utożsamiać spornego sformułowania z miejscem zamieszkania, o jakim mowa w art. 25 Kodeksu cywilnego, w świetle którego o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (faktyczne przebywanie, corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu, animus manendi), występujące łącznie. Skoro zakresem podmiotowym ustawy objęci są także cudzoziemcy, to racjonalny ustawodawca nie mógł posłużyć się w stosunku do tej kategorii osób przesłanką "przebywanie z zamiarem stałego pobytu". Cudzoziemcy zamieszkują bowiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej także bez zamiaru stałego pobytu.

Sąd ten zwrócił uwagę, że art. 1a ust. 2 stanowi, iż świadczenia przysługują osobom, o których mowa w ust. 1 tego przepisu. Z kolei ustęp 1 stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują obywatelom polskim (pkt 1) i cudzoziemcom (pkt 2). Wobec obydwu tych kategorii osób przepis wymaga spełnienia jednakowej przesłanki, którą jest: zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego w art. 1a ust. 2 zdanie pierwsze ustawy użyte jest pojęcie niezdefiniowane, obejmującego różne stany faktyczne, co prowadzi do wniosku, że pojęcie "jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" jest szersze od pojęcia kodeksowego "miejsca zamieszkania".

Sąd zgadza się z twierdzeniem skargi, iż zwrot "zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" nie wyklucza czasowego pobytu poza granicami RP. Odmienna wykładnia przyjęta przez organy naruszałaby bowiem fundamentalną zasadę wypracowaną w Unii Europejskiej, tj. zasadę swobodnego przepływu osób (por. też wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 lutego 2012 r., III SA/Kr 253/11, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Jednakże stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje bez wątpienia na zamieszkiwanie skarżących wraz z ich przedstawicielem ustawowym poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Z oświadczeń wnioskującej wynika, że małoletnie dzieci podlegają obowiązkowi szkolnemu na terenie Wielkiej Brytanii, tam pobierają świadczenia pieniężne, zostały zgłoszone do systemu społecznego. Nie można jednocześnie twierdzić, że zamieszkuje się na terenie dwóch państw i korzystać ze świadczeń w obu tych państwach. Długość okresów przebywania w Polsce i w Wielkiej Brytanii jest nieporównywalna - 4 miesiące do 8 miesięcy w roku. Fakt przyjazdów do Polski na okresy świąteczne czy urlopowe nie przemawia za tym, iż to w Polsce znajduje się miejsce zamieszkania skarżących i ich przedstawiciela ustawowego, podobnie jak zagraniczne wyjazdy wakacyjne nie przemawiają za tym, iż wyjeżdżający zmienił miejsce zamieszkania.

Dlatego też Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o oddaleniu skargi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.