Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3048835

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 2 września 2020 r.
III SA/Kr 159/20

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Michna.

Sędziowie WSA: Janusz Bociąga Renata Czeluśniak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu w dniu 2 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2019 r. znak: (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Uzasadnienie faktyczne

Burmistrza decyzją z dnia (...) 2019 r. znak: (...), na podstawie art. 17, art. 20, art. 23, art. 24, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz, 2220 z późn. zm.) - dalej u.ś.r., w związku z Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie - prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466) oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm.) - dalej k.p.a., odmówił przyznania A. U. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E. T.

W uzasadnieniu organ pomocowy wskazał, że w sprawie nie spełniony został warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ o stopniu niepełnosprawności stwierdzono, iż nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność osoby wymagającej opieki, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 21 maja 2019 r.

W odwołaniu A. U. wskazała na niekonstytucyjność zastosowanych przez organ regulacji prawnych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 listopada 2019 r. znak: (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że niniejsza sprawa była już uprzednio przedmiotem postępowania prowadzonego przed Kolegium, które decyzją z dnia (...) 2019 r. znak: (...) uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało organowi I instancji sprawę do ponownego rozpoznania. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji, nie uwzględniwszy części uwag poczynionych przez Kolegium (dotyczących zastosowania niekonstytucyjnej normy art. 17 ust. 1b u.ś.r.), wydał tożsamą decyzję w której odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką E. T.

Organ wskazał następnie, że A. U. wnioskiem z dnia 24 lipca 2019 r. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką E. T. (ur. (...) 1930 r.), która na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27 czerwca 2019 r. została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym od 21 maja 2019 r. ze wskazaniem, iż daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Treść wskazanego orzeczenia stanowiła podstawę do odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji z uwagi na okoliczność, że nie udało się ustalić daty powstania niepełnosprawności, a tym samym niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Skarżąca na druku wniosku złożyła także oświadczenie, że jest rolnikiem i począwszy od dnia 1 maja 2019 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

SKO podało, że w uzasadnieniu decyzji organ pomocowy stwierdził, iż osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim i nie została umieszczona w placówce zapewniającej całodobową opiekę, natomiast wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo i zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, nie posiada prawa do żadnych świadczeń emerytalno-rentowych, świadczeń opiekuńczych, zasiłku dla opiekuna, a także nie jest osobą ze stwierdzonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Nadto, na osobę wymagającą opieki inna osoba nie ma ustalonego prawa do specjalnego zapisku opiekuńczego, zasiłku dla opiekuna lub prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy.

Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego w dniu 27 września 2019 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni opiekuje się niepełnosprawną matką w sposób prawidłowy, tj. pomaga w codziennych czynnościach: przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, wykonuje czynności higieniczne, podaje leki, pomaga w poruszaniu, kontroluje ciśnienie tętnicze. Z ustaleń zawartych w wywiadzie wynika ponadto, że osoba wymagająca opieki, oprócz wnioskodawcy posiada jeszcze dwie córki, które jednak nie mogą sprawować opieki nad matką z uwagi na stan zdrowia, odległość i obowiązki osobiste.

Z zaświadczenia wystawionego w dniu 27 września 2019 r. przez KRUS Placówkę Terenową wynika, że A. U. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy jako rolnik w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim w okresach: od 17 maja 1993 r. do 31 grudnia 1999 r.; od dnia 1 listopada 2000 r. do nadal.

W wyniku analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego SKO doszło do przekonania, że decyzja organu I instancji ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało jednak, że organ pomocowy dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. wydał rozstrzygnięcie w oparciu: o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez wnioskodawczynię w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

SKO podało, że szczegółowe uzasadnienie prawne powyższego stanowiska zostało przedstawione w poprzednio wydanej w niniejszej sprawie decyzji z dnia z dnia (...) 2019 r. znak (...), zatem w jego ocenie, nie zachodzi konieczność ponownego przytaczania przedstawionej w niej w tym zakresie argumentacji prawnej.

Pomimo spełnienia przez wnioskodawczynię warunku wynikającego z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. brak jest, zdaniem Kolegium, podstaw do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy oznacza, że faktycznie ww. nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Jednym z podstawowych warunków objęcia rolnika ubezpieczeniem społecznym jest bowiem prowadzenie działalności rolniczej. Organ wyjaśnił, że przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zawiera słowniczek legalny dla ustawy i wskazuje, że przez pojęcie "rolnik" rozumie się pełnoletnią osobę zamieszkującą i prowadzącą na terytorium RP, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Zatem niezbędną przesłanką do uznania podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, jest właśnie faktyczne prowadzenie działalności rolniczej. Niewątpliwie nie jest bowiem wystarczające samo posiadanie gospodarstwa rolnego, choćby nawet powyżej 1 ha przeliczeniowego, bądź zamieszkiwanie z osobą, która takie gospodarstwo nabyła, czy też bycie jej małżonkiem. Co do samej działalności rolniczej, art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, iż powinna być ona prowadzona osobiście i na własny rachunek. Prowadzenie działalności rolniczej na własny rachunek w pozostającym w posiadaniu danej osoby gospodarstwie oznacza, że z punktu widzenia obowiązującego porządku prawnego skutki majątkowe tej działalności przechodzą na rzecz prowadzącego ją. Natomiast osobiste prowadzenie tejże działalności najpełniej zostało scharakteryzowane w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 1988 r., wpisanej do księgi zasad prawnych (OSNCP 1988 Nr 12, poz. 166). W uzasadnieniu SN wyjaśniał, że prowadzi gospodarstwo rolne ten, kto władając nim w sensie prawnym - jak właściciel, użytkownik, posiadacz samoistny lub zależny - wykonuje czynności natury funkcjonalnej, niezbędne dla racjonalnej gospodarki w konkretnym gospodarstwie rolnym. Z uwagi na różnorodną specyfikę gospodarstw rolnych zakres i rodzaj wykonywanych czynności może być różny, jednakże w każdym przypadku chodzi o takie czynności, bez których funkcja gospodarstwa nie mogłaby być zrealizowana. Pojęcie "prowadzenie gospodarstwa rolnego" mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego zatem może przykładowo polegać tylko na zarządzaniu nim, jednakże w przeważającej mierze związane jest z wykonywaniem pracy fizycznej.

Reasumując, skoro skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu jako rolnik, to tym samym, w ocenie SKO, brak jest podstaw do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ podlegając wymienionemu ubezpieczeniu potwierdza fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego w omówionym powyżej znaczeniu.

Kolegium podniosło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Z art. 17 ust. 1 ustawy wynika zatem, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o to świadczenie jest rezygnacja z pracy zarobkowej albo z pracy w gospodarstwie rolnym, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

W przypadku pracy w gospodarstwie rolnym SKO wyjaśniło, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż prawo do przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje rolnikom, którzy w celu zapewnienia stałej opieki osobie niepełnosprawnej - rezygnują z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Odnośnie sposobu rozumienia kategorii prowadzenia działalności rolniczej wypowiedział się NSA w składzie siedmiu sędziów w uchwale z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, która - mimo podjęcia jej w poprzednio obowiązującym stanie prawnym dotyczącym świadczeń pielęgnacyjnych zachowała aktualność w komentowanym zakresie. W uchwale wskazano, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności, z tym, że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. W przedmiotowej uchwale NSA podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Wskazując, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych, objętą w związku z tym odmiennym reżimem zabezpieczenia społecznego określonym w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, NSA stwierdził, że rolnik prowadzący we wskazanym rozumieniu gospodarstwo rolne nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego.

Ponadto organ wskazał, że z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnik podlega ubezpieczeniu społecznemu według zasad określonych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, dopuszczającej jedynie w ograniczonym zakresie możliwość dalszego podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez osoby podejmujące pozarolniczą działalność gospodarczą. Celem tej ustawy jest więc zapewnienie ubezpieczenia społecznego rolnikom, dla których prowadzenie działalności rolniczej stanowi podstawowe zajęcie będące źródłem utrzymania i którzy w związku, z tym nie mają innego tytułu do ubezpieczenia. Niewątpliwie zatem w przypadku rolników ich ubezpieczenie społeczne ma ze swej istoty swoje źródło w prowadzeniu działalności rolniczej w posiadanym gospodarstwie rolnym. Działalność ta zaś immanentnie powiązana jest z celem, jakim jest osiąganie dochodu, czyli zapewnienie środków utrzymania. Istotą natomiast świadczenia pielęgnacyjnego jest materialne wsparcie osób, które nie zarobkują z powodu opieki nad bliską osobą niepełnosprawną.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie A. U. zarzuciła kwestionowanej decyzji błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że w dalszym ciągu prowadzi gospodarstwo rolne, nadto zarzuciła naruszenie art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz niewłaściwe zastosowanie przepisów poprzez nieuwzględnienie art. 3a ust. 3 w zw. z art. 16 ust. 2 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje / nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 listopada 2019 r. znak: (...) utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia (...) 2019 r. znak: (...) odmawiającą przyznania A. U. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E. T.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r.

o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;

4) (uchylony);

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

2. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r.)

W przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką złożyła jej córka, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżąca na druku wniosku złożyła oświadczenie, że jest rolnikiem i począwszy od dnia 1 maja 2019 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie ulega wątpliwości, że z uwagi na swój stan zdrowia wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby.

Podstawę odmowy przyznania świadczenia zdaniem organu I instancji stanowiło niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez fakt, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresie wskazanym w ww. przepisie. Natomiast wg SKO przeszkodą przyznania wnioskowanego świadczenia jest to, że podlega ona ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy, co oznacza, że faktycznie ww. nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

Na pełną aprobatę zasługuje stanowisko SKO uwzględniające wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym w tej części Kolegium prawidłowo nie podzieliło stanowiska organu I instancji, uznając, że moment powstania u matki skarżącej niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd nie podzielił natomiast stanowiska, że przeszkodą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt podlegania przez nią ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, co według organu jest jednoznaczne z tym, że skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym.

Przede wszystkim podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki ustawowe przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie zakwestionowały przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności dotyczących sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawną matką czy też zakresu tej opieki. Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca mieszka z matką i sprawuje nad nią całodobową opiekę, poprzez zapewnienie m.in. pomocy przy czynnościach higienicznych, ubieraniu, podawaniu posiłków, lekarstw, zapewnieniu opieki medycznej. Ponadto, co istotne, skarżąca zrezygnowała z pracy na gospodarstwie rolnym, co potwierdziła składając, zgodnie z wymogami art. 17b ust. 1 u.ś.r., oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Oświadczeniu tego nie unieważnia fakt podlegania przez skarżącą ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS, ponieważ nie oznacza ono samo przez się, że skarżąca nie zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 stycznia 2015 r. sygn. akt I OSK 905/14 samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie określonej działalności rolniczej. Wniosek taki wynika wprost z legalnej definicji "rolnika" w art. 6 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która posiadanie lub własność gospodarstwa sytuuje, jako jeden z elementów pojęcia rolnika, jak i na przykład z domniemania zawartego w art. 38 pkt 1, sprowadzającego się do stwierdzenia, że właściciel gruntów prowadzi działalność rolniczą. Wskazać również należy, że zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie sprzeciwia się ubezpieczenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Nadto, zgodnie z art. 6 ust. 2b ustawy z dnia 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2020.266): "Wójt, burmistrz lub prezydent miasta nie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, jeżeli podlega ona obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z innego tytułu na podstawie ustawy lub na podstawie odrębnych przepisów lub jest ubezpieczona na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2017.2336 oraz 2018. 650 i 858).

Jak podkreślił WSA w Krakowie w wyroku z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 60/20 art. 17b u.ś.r. został dodany ustawą z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu dniem 15 maja 2014 r., czyniąc tym samym nieaktualnym uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt I OPS 5/12. W aktualnym stanie prawnym możliwe jest więc uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Treść obowiązujących przepisów wyraźnie wyklucza wszelkie rozważania na temat ubezpieczenia rolników jako nie mające doniosłości prawnej dla przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego.

Prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia uprawnienia przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sądu.

Wobec błędnej wykładni art. 17b u.ś.r. Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020.374 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.