Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2056831

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie
z dnia 18 maja 2016 r.
III SA/Kr 1126/15
Interpretacja przepisu art. 16a u.ś.r.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Jakubiec (spr.).

Sędziowie WSA: Barbara Pasternak Maria Zawadzka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2016 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 czerwca 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego

I.

skargę oddala,

II.

przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata D. B. Kancelaria Adwokacka ul. (...) w K kwotę 240,00 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 11 czerwca 2015 r. sygn. akt (...) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta z dnia (...) 2015 r. Nr (...) o odmowie przyznania R. K. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2014 r. w związku z opieką nad byłą żoną, I. B.

Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 dalej k.p.a.).

Decyzja zapadła w następujących okolicznościach stanu faktycznego:

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności stwierdził u I. B. znaczny stopień niepełnosprawności w okresie od 20 września 2013 r. do 30 września 2014 r. W dniu 4 września 2014 r. został złożony wniosek o ponowne uznanie jej znacznego stopnia niepełnosprawności. Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności dnia (...) 2014 r. wydał orzeczenie odmowne (Nr (...)), ustalono bowiem, iż stan zdrowia wnioskodawczyni nie uległ pogorszeniu w porównaniu do stanu zdrowia będącego postawą wydania wcześniej posiadanego orzeczenia.

W wyniku rozpoznania odwołania, 20 lutego 2015 r. Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności uchylił orzeczenie Powiatowego Zespołu uznając, że skoro I. B. jest osobą niezdolną do pracy należało stwierdzić umiarkowany stopień niepełnosprawności w okresie od 10.04.20-13 do 31. 01. 2018 r.

W dniu 15 kwietnia 2015 r. R. K. złożył w Dziale Świadczeń Rodzinnych i Funduszu Alimentacyjnego wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad byłą żoną I. B. Do Działu Świadczeń wpłynęła też aktualizacja rodzinnego wywiadu środowiskowego sporządzonego 14 kwietnia 2015 r. przez pracownika socjalnego OPS. Z treści wywiadu wynikało, że I. B. prowadziła gospodarstwo domowe z byłym mężem, który opiekował się nią do dnia 29 marca 2015 r. Zgodnie z oświadczeniem I. B., R. K. w czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego przebywał w Szpitalu i tym samym, w tym okresie nie sprawował nad nią opieki natomiast od 19 listopada 2013 r. do 30 września 2014 r., był uprawniony do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie decyzji Nr (...) z dnia (...) 2013 r. wydanej w związku z orzeczeniem Powiatowego Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia (...) 2013 r. Nr (...).

Powołując się na przepis art. 5; art. 16a; art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r. poz. 3), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny (Dz. U. z 2012 r. poz. 959), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 - dalej k.p.a.) Burmistrz Miasta decyzją z dnia (...) 2015 r. Nr (...) odmówił R. K. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego za okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2014 r.

W podstawie prawnej wskazał na art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2014 r., który stanowi, iż specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439 - dalej k.r.o.)) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1)

nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2)

rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ust. 2. powołanego przepisu specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio.

W myśl ustępu 3 - przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.

Według organu R. K. nie spełniał wszystkich powołanych przesłanek, warunkujących nabycie wnioskowanego zasiłku.

R. K. złożył od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które decyzją z dnia 11.06. 2015 r. (...) utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W toku postępowania organ odwoławczy ustalił, że organ I instancji w sposób prawidłowy uznał, że w przedmiotowej sprawie dochód na osobę wynosi 321,66 zł miesięcznie i kryterium dochodowe, tj. 623,00 zł nie zostało przekroczone. Organ stwierdził, że zasiłek ten jest formą pomocy, która jest przeznaczona dla osób, które rezygnują lub nie podejmują zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. I. B. legitymuje się natomiast umiarkowanym stopnieniem niepełnosprawności, zatem wnioskowane przez jej byłego męża R. K. specjalne świadczenie opiekuńcze nie przysługuje.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego stała się przedmiotem skargi R. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której wskazując na postępującą chorobę swojej byłej żony i próbę samobójczą będąca skutkiem pogarszającego się jej stanu psychicznego, domagał się uchylenia niekorzystnej decyzji i przyznania dochodzonego zasiłku opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumenty powołane w decyzji z dnia 11 czerwca 2015 r. i wniosło o oddalenie skargi R. K.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.:, Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.:, Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej w skrócie p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. W przypadku decyzji administracyjnych kontrola sądu polega na badaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz innego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga z zasady sprawy merytorycznie, lecz ocenia jedynie zgodność decyzji z przepisami prawa.

W świetle powyższych zasad skarga R. K. nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.:, Dz. U. z 2015 r. poz. 114, zwanej dalej w skrócie u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2014 r.

Zgodnie z treścią ust. 1 powołanego przepisu specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których w myśl przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.:, Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, oraz małżonkom, jeżeli nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wskazana w tym przepisie przesłanka łącząca orzeczenie o niepełnosprawności (bez określenia stopnia) z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, dotyczy wyłącznie osób do 16 roku życia, gdyż tylko w stosunku do tych osób nie określa się stopnia niepełnosprawności.

W odniesieniu do kręgu podmiotów uprawnionych do przedmiotowego świadczenia ustawa wskazuje małżonków oraz osoby, na których, zgodnie z unormowaniami k.r.o, ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 128-133 k.r.o.).

Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei krewnymi w linii prostej, zgodnie z art. 617 k.r.o., są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Natomiast z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka (art. 618 § 1 k.r.o.).

Treść art. 128 k.r.o. jednoznacznie wskazuje, że obowiązek alimentacyjny ciąży jedynie na osobach spokrewnionych w linii prostej oraz rodzeństwie. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Zgodnie z art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

Stosownie do art. 130 k.r.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Przepis art. 16a ust. 2 u.ś.r. wprowadza jako warunek uzyskania świadczenia rodzinnego kryterium dochodowe, wskazując, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 u.ś.r. (tekst jedn.:623 zł). Przepisy art. 5 ust. 4-9 u.ś.r. stosuje się odpowiednio. Zatem przekroczenie tego kryterium, niezależnie od innych przesłanek, które mogą być spełnione (tekst jedn.: np. rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki), wyklucza przyznanie świadczenia.

Stosownie zaś do postanowień art. 16a ust. 3 u.ś.r., w przypadku, gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje. Przepis ten formułuje zasadę równoważnika, zobowiązującą do przyznania świadczenia w sytuacji, gdy przysługiwał on w poprzednim okresie zasiłkowym, a organ ustalił, że nastąpiło przekroczenie dochodu o kwotę niższą niż najniższy zasiłek rodzinny.

Interpretacja przepisu art. 16a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że jedną z przesłanek warunkujących przyznanie wnioskującej osobie specjalnego zasiłku opiekuńczego jest legitymowanie się, przez osobę nad którą ma być sprawowana opieka, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie przesłanka ta jest się warunkiem sine qua non uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Zdaniem organów obu instancji, skarżący nie spełnia tej przesłanki, bowiem orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności była żona R. K. - I. B. została zaliczona do osób umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Stan faktyczny sprawy zatem nie realizuje dyspozycji normy wynikającej z art. 16a ust. 1 u.ś.r.

Należy zgodzić się z orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 3062/14, że świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego może być przyznane jedynie w razie łącznego spełnienia warunków określonych w art. 16a u.ś.r. Niespełnienie bowiem chociażby jednej z przesłanek z art. 16a ustawy uniemożliwia przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W tych okolicznościach nie ma znaczenia spełnienie bądź też nie kryterium dochodowego wynikającego z art. 16a ust. 2 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że stanowisko orzekających w sprawie organów należy uznać za prawidłowe.

Wobec powyższego Sąd uznając, że w niniejszej sprawie nie doszło do uchybień przepisom postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wyniki postępowania, ani przepisom prawa materialnego, oddalił skargę R. K. na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 w zw. z art. 200 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.