Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1513686

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 9 września 2014 r.
III SA/Gl 444/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Jużków.

Sędziowie WSA: Agata Ćwik-Bury, Marzanna Sałuda (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2014 r. przy udziale - sprawy ze skargi P. W. na postanowienie Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie płatności obszarowych (stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania)

1.

uchyla zaskarżone postanowienie;

2.

zasądza od Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. na rzecz strony skarżącej kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) wydanym z powołaniem się na art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm. dalej określanej skrótem k.p.a.) Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji tegoż organu z dnia (...) r. nr (...) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.

W uzasadnieniu ustalił, iż decyzję Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia (...) r. nr (...) o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych przesłano na adres spółki cywilnej "A" to jest na adres R. ul. (...).

Organ wyjaśnił, że przesyłka zawierająca decyzję nie została odebrana pod wskazanym w niej adresem. Dlatego złożono ją na poczcie w R., a w skrzynce pocztowej pozostawiono zawiadomienie o miejscu jej złożenia - awizo - w dniu 30 maja 2012 r. Następnie ponownie awizowano przesyłkę w dniu 8 czerwca 2012 r., a po upływie 14 dni od pierwszego awiza, w dniu 15 czerwca 2012 r. odesłano ją do nadawcy z adnotacją o jej niepodjęciu w terminie.

W ocenie organu spełnione zostały przesłanki do uznania skuteczności doręczenia decyzji na podstawie art. 44 k.p.a.

Odwołanie od decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia wniósł P.W.

Wobec powyższego Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. podkreślając, że warunkiem skutecznego wszczęcia postępowania odwoławczego jest wniesienie w ustawowym 14 dniowym terminie odwołania - art. 129 § 1 i 2 k.p.a. - uznał, że strona tego warunku nie dopełniła. Zakwestionowana odwołaniem decyzja została prawidłowo doręczona w trybie art. 44 w związku z art. 45 k.p.a. Zgodnie bowiem z tym drugim przepisem osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Spółka cywilna jest jednostką organizacyjną w rozumieniu tego przepisu. Ponadto do jednostek organizacyjnych ma zastosowanie art. 44 k.p.a o doręczeniu zastępczym, Zatem, skoro decyzję z dnia 28 maja 2012 r. doręczono Stronie na adres spółki ujawniony w ewidencji, po dwukrotnym awizowaniu, w dniu (...) r., to termin do wniesienia odwołania kończył się z dniem (...) r. Odwołanie wniesione (...) r. było więc już spóźnione.

Podkreślił także, że postanowieniem z dnia (...) r. nr (...) odmówiono przywrócenia uchybionego terminu uznając, że nie wykazano przyczyn niezawinionego niezachowania terminu.

Postanowienie doręczono P.W. na adres podany w odwołaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P.W., reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucając postanowieniu Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. naruszenie art. 134 k.p.a. poprzez stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania pomimo zaistnienia przeszkody do wydania takiego postanowienia w postaci wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz braku prawomocnego rozstrzygnięcia tej kwestii, domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenia kosztów postępowania.

Uzasadniając swoje zarzuty przyznał, że odwołanie wniósł z uchybieniem terminu. Jednak złożył wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. Zatem w okolicznościach sprawy organ z oceną, czy odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu powinien był poczekać do momentu uprawomocnienia się postanowienia rozstrzygającego wniosek skarżącego o przywrócenie uchybionego terminu.

Na koniec stwierdził, że organ w ogóle nie powinien był wydawać postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu.

W załączeniu skargi przedłożono kserokopie dokumentów dotyczących zawarcia umowy spółki cywilnej "A" oraz wypowiedzenia tej umowy przez P.W. z dniem 31 grudnia 2011 r., zaświadczenie o wykreśleniu spółki z Regon, dowód doręczenia przesyłki poleconej do rąk I.W. w dniu 29 września 2011 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi w całości podtrzymał swoje argumenty przytoczone już w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W jego ocenie prawidłowo zastosowano przepisy o doręczeniach.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą zaskarżoną decyzją lub postanowieniem ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - zwany dalej p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie zauważyć należy, iż Sądowi znany z urzędu jest fakt oddalenia skarg wyrokami o sygn. akt III SA/GL 116/14 i 117/14 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na postanowienia Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania oraz odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. z dnia (...) r. nr (...) uchylającej, po wznowieniu postępowania, decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M.z dnia (...) r. w całości i odmawiającą przyznania płatności obszarowych na rok 2006 A s.c. I.W. i P.W. Jednak wyrok ten zapadł na tle stanu faktycznego różnego zupełnie od tego jaki zaistniał w niniejszej sprawie stąd w niniejszej sprawie zapadł inny wyrok niż w sprawach wskazanych. Różnica polega na tym, iż w stanie faktycznym gdzie zapadły wyroki w sprawie o sygn. akt IIII SA/GL 116/14 i 117/14 zaskarżone zostały akty dotyczące stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania i odmowy przywrócenia terminu do dokonania tej czynności w zakresie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. która została wydana (...) r. nr (...) uchylającej, po wznowieniu postępowania, decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w M. z dnia (...) r. w całości i odmawiającą przyznania płatności obszarowych na rok 2006.

W niniejszej zaś sprawie strona wniosła odwołanie od decyzji nr (...) z dnia (...) r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych, wydanej przez Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w C.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora (...) Oddziału Regionalne ARiMR w C. z dnia (...) r. stwierdzające niedopuszczalność odwołania wniesionego przez P.W. od decyzji tegoż organu z dnia (...) r. nr (...).

Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 134 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że konstrukcja art. 134 k.p.a. wskazuje kolejność działań podejmowanych przez organ drugiej instancji przy badaniu, czy odwołanie zostało skutecznie wniesione.

Na wstępie rozważać zatem należy kwestie dopuszczalności odwołania. Podstawowe przyczyny niedopuszczalności odwołania natury przedmiotowej to: nieistnienie w sensie prawnym przedmiotu zaskarżenia (nieistnienie aktu prawnego), niezaskarżalność określonych rodzajów decyzji administracyjnych wydawanych w postępowaniu jednoinstancyjnym, czy też wyczerpanie toku instancji.

Do podmiotowych przyczyn niedopuszczalności odwołania zalicza się przypadki wniesienia środka zaskarżenia przez osobę nie mającą do tego legitymacji, bądź przez osobę nie mającą zdolności do czynności prawnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 grudnia 2007 r. sygn. akt II OSK 1661/06).

Zatem by przejść do oceny czy odwołanie zostało wniesiono w ustawowym terminie koniecznym było uprzednie stwierdzenie przez organ istnienia w obrocie prawnym przedmiotu zaskarżenia doręczenia to jest decyzji będącej przedmiotem odwołania. I tak też w niniejszej sprawie organ przyjął uznając, iż istnieje w obrocie prawnym przedmiot odwołania to jest decyzja Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w C. z dnia (...) r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i została ona prawidłowo doręczona do rąk strony P.W. a zatem weszła do obrotu prawnego.

W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji Dyrektora (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w C. z dnia (...) r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności podnosząc, iż z końcem 2011 r. wypowiedział swój udział w spółce cywilnej "A", oraz że zakwestionowana decyzja została wydana w 2012 r. na spółkę cywilną A I.W. i P.W. jako na podmiot nieistniejący już w obrocie prawnym. Wskazał także, iż doręczenie decyzji winno nastąpić do rąk obojga byłych wspólników nie zaś do rąk spółki cywilnej na adres R. ul (...). Podnosił także z nie zostało mu doręczone postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych gdyż z córka która je odebrała pozostaje w konflikcie.

Sąd po analizie całości dowodów zebranych w aktach sprawy oraz argumentacji zawartej w odwołaniu i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności stwierdził, iż przyjęcie przez organ w sprawie fikcji prawnej doręczenia decyzji organu z (...) r. nr (...) w trybie art. 44 i 45 k.p.a. poprzez przyjęcie adresu R.ul. (...), wskazanego przez spółkę we wniosku o wpis do ewidencji producentów jako adres dla doręczeń, (który to adres był także adresem stałego zamieszkania jednego ze wspólników), za właściwy dla miejsca dostarczenia przesyłki oraz dostarczenia jej do rąk osoby uprawnionej nie jest prawidłowe.

W myśl 45 k.p.a. osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby - osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Przepisy art. 44 k.p.a. stosuje się odpowiednio. Z zacytowanego przepisu wynika, ze muszą zostać spełnione łącznie dwie przesłanki warunkujące prawidłowość doręczenia, tj. właściwe miejsce dostarczenia przesyłki oraz dostarczenie jej do rąk osoby uprawnionej.

W myśl art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowych systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 86) za producenta rolnego uznaje się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia.

W uchwale z dnia 30 maja 2012 r. sygn. akt II GPS 2/12 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że status producentów rolnych - rolników w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności i zarazem za rolników w rozumieniu przepisów - przysługuje spółce cywilnej. Za producenta nie można zatem uznać wspólników spółki cywilnej (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest nim również rolnik jako wspólnik spółki cywilnej posiadający odrębny od tej spółki numer ewidencyjny.

Powyższe regulacje oraz uchwała NSA nie uzasadniają jednak wniosku, iż na dzień wydania zakwestionowanej decyzji producentem rolnym była spółka cywilna "A" w składzie I.W. i P.W.

Jak wynika z akt administracyjnych, na podstawie wniosku z dnia (...) r. do ewidencji producentów została wpisana spółka cywilna "A" P.W., I.W. Numer ewidencyjny, za zgodą I.W. został nadany P.W. Jednocześnie wówczas jako adres do korespondencji wskazano adres w R.na ulicy (...), a więc adres, na który organ wysłał decyzję z (...) r.

Podkreślić należy, że w świetle przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - wpis do rejestru nie ma znaczenia konstytutywnego. Istnienie wpisu uznać można co najwyżej jako przyczynę powstania wzruszalnego za pomocą innych dowodów domniemania zgodności z rzeczywistym stanem faktycznym, takiego jakie odnosi się do dokumentów urzędowych.

W rozpoznawanej sprawie wspólnicy spółki cywilnej działającej pod nazwą "A" P.W. i S.W. zawarli 14 stycznia 1998 r. umowę spółki, której celem było wspólne prowadzenie m.in. działalności wytwórczej, a do takiej można zaliczyć działalność rolniczą w charakterze producenta. W wyniku zmiany umowy z dnia 22 września 1999 r. do spółki przystąpiła I.W. Dzień później ze spółki wystąpił S.W., a I.W. przejęła jego udział.

Jak wynika z argumentacji strony podnoszonej w odwołaniu z 23 października 2013 r. i wniosku o przywrócenie terminu następnie popartej dokumentami dołączonymi do skargi P.W. wypowiedział w dniu 21 września 2011 r. swój udział w spółce cywilnej A przesyłając to wypowiedzenie I.W.i informując o rozwiązaniu spółki z dniem 31 grudnia 2011 r.

W konsekwencji powyższego przyjęcie przez organ, iż w dniu wydania decyzji nr (...) to jest (...) r. spółka cywilna A I.W. i P.W. zgodnie z danymi zawartymi w ewidencji producentów rolnych istniała w opisanym powyżej składzie osobowym nie było prawidłowe. Skoro istniały wątpliwości co do likwidacji spółki z dniem 31 grudnia 2011 r., a te wynikały chociażby z argumentacji strony z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania czy samego odwołania z 23 października 2013 r., czy z dokumentów jakie P.W. złożył do urzędu skarbowego w R., o których treści Dyrektor (...) Oddziału Regionalnego ARiMR w C. organ miał wiedzę jego obowiązkiem było podjęcie działań w ramach zasady praworządności z art. 7 k.p.a. w zakresie wyjaśnienia czy istotnie z dniem (...) r. P.W. przestał być wspólnikiem spółki cywilnej A na skutek wypowiedzenia swojego udziału. W ramach tej zasady organ miał obowiązek precyzyjnie ustalić jaki jest stan faktyczny w zakresie składu osobowego spółki cywilnej A., a stwierdzając rozbieżność pomiędzy okolicznościami anonsowanymi we wniosku i odwołaniu z danymi przez siebie posiadanymi przeprowadzić postępowanie wyjaśniające. W tym zakresie organ winien był wezwać drugiego wspólnika I.W. o wyjaśnienie tej kwestii. W tym miejscu podkreślić należy, iż I.W. uczestnik postępowania w sprawie nie kwestionuje faktu wypowiedzenia pismem z 21 września 2011 r. udziału w spółce cywilnej A przez P.W. co pozwala przypuszczać, iż opisane oświadczenie woli doszło do niej jako wspólnika oraz, że zapoznała się z jego treścią. Jednak okoliczność tę organ winien w sposób bezsporny wyjaśnić w postępowaniu wyjaśniającym.

Zauważyć także należy, iż zgodnie z art. 869 § 1 Kodeksu cywilnego jeżeli spółka została zawarta na czas nieoznaczony, każdy wspólnik może z niej wystąpić wypowiadając swój udział na trzy miesiące naprzód na koniec roku obrachunkowego. Skutki zaś wystąpienia wspólnika ze spółki występują w dwóch obszarach. Po pierwsze, w zakresie stosunku obligacyjnego spółki wspólnik przestaje być jego podmiotem, przestaje być stroną umowy spółki. Ustają więc stosunki prawne łączące dotychczasowego wspólnika z pozostałymi wspólnikami. Wygasają wszystkie prawa i obowiązki zarówno o charakterze majątkowym, jak i organizacyjnym, przysługujące wspólnikowi jako podmiotowi stosunku prawnego spółki. Po drugie, wspólnik traci swój udział (abstrakcyjny, nieoznaczony ułamkiem) we wspólnym majątku spółki.

Powyższe okoliczności niewyjaśnione w sposób dostateczny mają istotny wpływ na wynik sprawy gdyż skoro skutkiem wypowiedzenia udziału jest zmiana umowy spółki, polegająca na zmianie jej składu osobowego, dotychczasowy wspólnik P.W. z dniem 31 listopada 2011 r. utracił status strony stosunku prawnego spółki A jako producenta rolnego o ile oświadczenie z dnia 21 września 2011 r. o wypowiedzeniu przez niego udziału w spółce A do I.W. doszło i zapoznała się ona z jego treścią. Powyższe oznacza, że okoliczność ta winna była być najpierw wyjaśniona w toku postępowania, a dopiero po jej wyjaśnieniu adekwatnie do dokonanych ustaleń organ winien procedować w sprawie w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. A skoro tak to kategoryczne stwierdzenie organu, iż decyzja z (...) r. nr (...) została doręczona na prawidłowy adres s.c. A R. ul. (...), i w konsekwencji przyjęcie fikcji prawnej doręczenia decyzji organu w trybie art. 44 i 45 k.p.a. nie jest prawidłowe. Zatem i ostateczne przyjęcie, iż strona skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od tej decyzji jest wadliwe. Skoro nie ma prawidłowego doręczenia przesyłki zawierającej zakwestionowaną odwołaniem decyzję nie rozpoczyna swojego biegu termin do wniesienia od niej odwołania, zatem stwierdzenie uchybienia terminu do dokonania tej czynności jest wadliwe. W konsekwencji zaskarżony akt narusza regulacje art. 134 k.p.a.

Skoro przy prowadzeniu postępowania w niniejszej sprawie organ uchybił przepisom z art. 7 i 134 k.p.a. postanowienie należało usunąć z obrotu prawnego, albowiem przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach orzeczono w trybie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania wyrażone w ramach wykładni prawa dokonanej w tej sprawie przez tutejszy Sąd.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.