Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1749649

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach
z dnia 30 czerwca 2015 r.
III SA/Gl 32/15

UZASADNIENIE

Sentencja

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Wraz ze skargą na ww. decyzję skarżący, reprezentowany w sprawie przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że z uwagi na zajęcia jego należności podatkowych objętych zaskarżoną decyzją, utracił wolne środki finansowe i nie ma możliwości zaoszczędzenia kwot niezbędnych na opłaty sądowe. Strona zaznaczyła jednocześnie, że pozostaje ze swoją żoną w separacji fatycznej.

Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro.

Jego dochód miesięczny zamyka się przeciętnie w kwocie około 3.500 zł brutto. Dochód ten strona osiąga z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.

Do wniosku skarżący załączył cały plik zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem - pisma z dnia (...) r., adresowane do wielu podmiotów.

W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia (...) r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.

W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia (...) r., pełnomocnik procesowy strony stwierdził, że na orientacyjne koszty utrzymania skarżącego składają się następujące kwoty: 750 zł (czynsz); 300 zł (media); 800 zł (żywność); 200 zł ("pozostałe", w tym leki). W piśmie tym stwierdzono, że koszty swojego utrzymania skarżący ponosi po połowie z żoną, z którą pozostaje w faktycznej separacji. Opłaty są bezpośrednio ponoszone przez żonę wnioskodawcy, której zwraca on przypadającą na niego część opłat. Fakt ten ma uzasadniać nieposiadanie przez skarżącego potwierdzeń zapłaty.

Wraz z pismem z dnia (...) r. nadesłano następujące dokumenty: zeznanie podatkowe skarżącego PIT-36 za 2013 r.; druk zestawienia sald i obrotów za okres sprawozdawczy od dnia (...) r. do dnia (...) r. - z odręczną notatką, stwierdzającą, że w 2015 r., firma skarżącego nie osiągnęła przychodów ze sprzedaży towarów i usług; ewidencję środków trwałych - tabelę amortyzacyjną na rok 2015.

Wraz z pismem z dnia (...) r. do akt nadesłano: zupełnie nieczytelną kserokopię zeznania podatkowego PIT - 37 za rok 2013 i za rok 2014 żony skarżącego oraz informację PIT-11 za 2013 r. i 2014 r. żony skarżącego; wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia (...) r., znoszący między małżonkami K. i J. P. ustawową wspólność małżeńską z dniem (...) r.; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia (...) r.

Uzasadnienie prawne

Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:

Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." - stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) albo obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. P., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 p.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" (w:) praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że budzi istotne wątpliwości stwierdzenie, że skarżący pozostaje ze swoją żoną w separacji faktycznej. Jednocześnie bowiem, to żona uiszcza wszelkie opłaty (m.in. za media) także za wnioskodawcę, który następnie zwraca jej "swoją część". Należy wnioskować, że wnioskodawca tworzy jednak ze swoją żoną wspólne gospodarstwo domowe zamieszkując z nią razem w jednym lokalu mieszkalnym.

Tymczasem, w aspekcie rozpoznawania kondycji majątkowej skarżącego w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy nie ma znaczenia fakt istnienia w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej (ustrój majątkowej wspólności małżeńskiej został zniesiony dołączonym do akt wyrokiem sądowym).

Konstatacja ta jest o tyle istotna, że ustrój rozdzielności majątkowej małżonków, nie wyłącza zastosowania art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.), w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, Nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09).

Niezależnie od twierdzeń wnioskodawcy, że pozostaje ze swoją żoną w separacji, to jednak małżonkowie P. nadal wspólnie zamieszkują i zarządzają wspólnym majątkiem (opłacając chociażby wspólnie czynsz i opłaty za media we wspólnie zajmowanym mieszkaniu). Fakt ten ma bardzo istotne znaczenie w sprawie, albowiem w judykaturze ugruntowany został pogląd, iż w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej lub pozostawanie w separacji faktycznej (por. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 113-116/09, z dnia 19 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 125-126/09, z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 243/09, z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt I FZ 336/09, z dnia 26 listopada 2008 r. sygn. akt I FZ 463/08 - niepubl.).

Wśród przedłożonych do akt materiałów źródłowych i dokumentów brak jest, przykładowo, wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków, zaświadczenia o osobach zameldowanych pod adresem skarżącego. Brak jest również raportu kasowego w zakresie prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. Są to braki bardzo istotne, ponieważ stwarzają istotną lukę w obrazie całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego. W efekcie uniemożliwiają one dokonania rzetelnej analizy całokształtu jego aktualnej kondycji finansowej. Ta sama uwaga odnosi się do braku rachunków potwierdzających wysokość wszelkich opłat za czynsz i media.

Odnośnie sformułowania, zgodnie z którym firma skarżącego w bieżącym 2015 r. nie osiągała przychodów ze sprzedaży towarów i usług, należy stwierdzić, że fakt ten powinien wynikać z dokumentacji. Nie uzasadnia to nienadesłania raportu kasowego, który przecież potwierdzałby oświadczenie wnioskodawcy w tym zakresie.

W piśmie przewodnim z dnia (...) r. pełnomocnik procesowy skarżącego podkreślał, że w okresie świątecznym trudno jest zebrać w krótkim, zwartym terminie komplet dokumentów, o które skarżący był wzywany - w szczególności całokształtu dokumentacji księgowej oraz dokumentacji odnoszącej się do rachunków bankowych. Jednakże powyższe dokumenty i materiały źródłowe nie wpłynęły do akt sprawy do dnia dzisiejszego.

Na marginesie stwierdzić należy, że ocena stanu majątkowego wnioskodawcy dokonana przez organ podatkowy we wrześniu 2014 r., znajdująca odzwierciedlenie w decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. z dnia (...) r., nr (...), nie stanowi i nie może stanowić w przedmiotowej sprawie dowodu o aktualnym, obecnym stanie majątkowym skarżącego. Jest to bowiem ocena kondycji majątkowej strony sprzed ponad dziesięciu miesięcy, która nie posiada przymiotu aktualności.

Reasumując, strona skarżąca, wbrew wyraźnemu wezwaniu, nie wykazała aktualnego stanu majątkowego zarówno swojego, jak i osób z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak jest więc możliwości dokonania rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu sytuacji majątkowej skarżącego w aspekcie wspólnego gospodarstwa domowego.

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.