Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2007543

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 25 lutego 2016 r.
III SA/Gd 869/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska.

Sędziowie WSA: Felicja Kajut (spr.), Bartłomiej Adamczak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Ł. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 września 2015 r., nr (...) w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 25 czerwca 2015 r., nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 10 września 2015 r. nr (...), działając na podstawie m.in. art. 64, art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 25 czerwca 2015 r. nr (...) - wydaną w oparciu o m.in. art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i 4, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o pomocy społecznej, którą ustalono dla Ł. B. opłatę za pobyt Z. B. w domu pomocy społecznej w kwocie 1.270,40 zł od dnia 1 czerwca 2015 r.

W uzasadnieniu organ powołał treść art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej i wyjaśnił, że w pierwszej kolejności obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek wnoszenia opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Wskazana ustawowo określona kolejność osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, nie może zostać zmieniona przez organ ustalający wysokość opłaty.

Dalej przywołano regulację art. 61 ust. 2 i art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, z której wynika, że wynika, że kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.

Organ ustalił, że babcia odwołującego Z. B. w dniu 25 września 2013 r. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w W. Zgodnie z decyzją z dnia 17 maja 2013 r. ponosi ona opłatę za pobyt w DPS w wysokości 1.159,38 zł. Natomiast średni miesięczny koszt utrzymania w domu pomocy społecznej wynosi 3.159,- zł.

Dochód jednoosobowego gospodarstwa domowego odwołującego wynosi 2.896,40 zł, a więc przekracza kwotę 300% kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (542,00 zł). Ponadto organ I instancji podczas przeprowadzonego w dniu 15 stycznia 2015 r. wywiadu środowiskowego ustalił, że stałe miesięczne wydatki odwołującego wynoszą 1.500 zł. Odwołujący nie zadeklarował wsparcia w żadnej formie na rzecz Z. B. oświadczając, że jest to dla niego osoba obca. Natomiast wspiera swoich rodziców.

Ponadto ustalono, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt Z. B. oprócz Ł. B. są: K. B. (syn), z którym została podpisana umowa na kwotę 200,- zł; I. R. (córka), z którą podpisana została umowa na kwotę 300,- zł; J. K., z którą podpisana została umowa na kwotę 108,27 zł; wobec pozostałych osób: B. B. (syn), T. W. (córka); H. B. (syn); M. M. (wnuczka); D. K. (wnuczka); M. S. (wnuczka); D. K. (wnuk); G. B. (wnuczka) postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt Z. B. w DPS zostały umorzone, ze względu na nieprzekroczenie kryterium dochodowego. Natomiast M. K. (wnuk) obecnie przebywa za granicą, którego adres jest nieznany.

Jednocześnie wyjaśniono, że art. 64 ustawy o pomocy społecznej umożliwia osobom wnoszącym opłatę za pobyt w domu społecznej złożenie wniosku o zwolnienie częściowo lub całkowicie z tej opłaty, po spełnieniu określonych w przepisie warunków. Dalej podano, że wniosek podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu, prowadzonym po ostatecznym zakończeniu postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w DPS. Natomiast, w sytuacji gdyby odwołujący nie wystąpił z wnioskiem na tej podstawie prawnej, to na mocy art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, organ może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Ł. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania.

Zarzucił orzeczeniu naruszenie art. 7-8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Wyjaśnił, że decyzja jest dla niego krzywdząca. Z. B. jest dla niego obcą osobą. Nie łączą go z nią żadne więzi. Ponadto posiada ona wnuki, prawnuki z którymi utrzymuje kontakt. Podał również, że nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu ww. w domu pomocy społecznej, ponieważ nie stać go na to. Pomaga swoim rodzicom, którzy mają niewielką emeryturę i też wymagają wsparcia finansowego.

Zdaniem skarżącego organ I instancji błędnie przeprowadził wywiad środowiskowy, ponieważ nie wymieniono wszystkich wnuków Z. B. Nieprawidłowo ustalono także sytuację finansową członków rodziny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 r. skarżący dodał, że Z. B. ma sześcioro dzieci oraz jedenaścioro wnuków, dwóch 30-letnikch prawnuków, i trzech 20-letnich prawnuków.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz decyzja organu I instancji zostały wydane zarówno z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak i z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.)

Podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma wykładnia przepisów zawartych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą", a dotyczących zasad odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, podmiotów zobowiązanych do ponoszenia tej odpłatności oraz trybu jej dochodzenia.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej wydaje decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.

W myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania.

Dalej art. 61 ust. 1 stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1)

mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2)

małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3)

gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Art. 61 ust. 2 ustawy określa wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszonej przez poszczególne podmioty zobowiązane wskazując, iż opłatę tę wnoszą:

1)

mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2)

małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a)

w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b)

w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3)

gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z kolei art. 64 ustawy o pomocy społecznej wskazuje na przesłanki zwolnienia częściowego lub całkowitego osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

W myśl art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64.

W świetle powyższych regulacji nie ulega wątpliwości, że przewidziany w art. 61 ust. 1 ustawy obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy, a zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoby, na które obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji lub które podjęły się wnoszenia takiej opłaty na podstawi umowy, nie wywiązują się z tego obowiązku (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. I OSK 204/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegającego na skierowaniu do domu pomocy społecznej ma bowiem charakter publicznoprawny (administracyjny). Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzją również właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1). Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje więc przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej są: osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, to jest małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina.

To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty. Za przyjęciem powyższej wykładni przemawia sposób sformułowania przez ustawodawcę art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w którym to przepisie mowa jest o dwóch odrębnych decyzjach, to jest decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oraz decyzji o ustaleniu opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej, bez jakiegokolwiek ograniczenia zakresu tej decyzji na przykład wyłącznie do ustalenia opłaty przypadającej od osoby skierowanej do domu pomocy społecznej.

O takim zakresie decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej świadczy także treść § 8 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964), w którym zawarto wymóg dołączenia do wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej oświadczenia o wysokości dochodów nie tylko osoby ubiegającej się o skierowanie, ale także jej małżonka, zstępnych przed wstępnymi. Są to dane niezbędne do wydania, na podstawie art. 59 ust. 1, decyzji o treści obejmującej opisany wyżej zakres rozstrzygnięcia.

Zauważyć także należy, że ustawodawca uzależniając w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej od kryterium dochodowego nie zawarł w ustawie jakichkolwiek szczególnych przepisów dotyczących metod obliczania dochodu tych osób, co powoduje, że także w stosunku do nich znajdzie zastosowanie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowiący, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony.

Taki sposób obliczania dochodu osób obowiązanych do partycypowania w kosztach pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej wyraźnie wskazuje zaś na powiązanie ustalenia obowiązku wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i wielkości tegoż obowiązku z datą skierowania danej osoby do domu pomocy społecznej, a nie z datą ewentualnego dochodzenia przez gminę roszczeń z tytułu zastępczego wnoszenia opłat za inne osoby.

Pogląd, że wynikające z art. 59 ust. 1 ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także osoby lub osób zobowiązanych do jej uiszczania prezentowany jest również w literaturze (zob. A. Prekurat, Ustawa o pomocy społecznej z komentarzem - cyt. za W. Maciejko i P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2008, s. 299).

W trakcie postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej prowadzonego na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy organ administracji winien także rozpoznać złożone wnioski o całkowite i częściowe zwolnienie z opłaty o jakich mowa w art. 64 ustawy, gdyż ewentualne zwolnienie z całości lub części opłaty jednego bądź kilku podmiotów zobowiązanych (z mocy ustawy bądź na wniosek) może mieć wpływ na powstanie obowiązku uiszczenia opłaty przez osoby zobowiązane w dalszej kolejności, w tym na gminie. Będzie także przesądzało o tym w jakiej wysokości zobowiązania ciążą na gminie na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 3 i nie podlegają regresowi oraz jaka jest wielkość opłaty wnoszonej przez gminę zastępczo.

Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż nie wszystkie opłaty wnoszone przez gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej mogą być uznane za wnoszone zastępczo, co w konsekwencji jest źródłem regresu od innych podmiotów zobowiązanych.

Zobowiązanie gminy do wnoszenia opłat z tytułu skierowania jej mieszkańca do domu pomocy społecznej ma, co należy podkreślić, dwojaki charakter - wnoszenie opłat o jakich mowa w art. 61 ust. 2 pkt 3, to jest opłat w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby zobowiązane (mieszkańca domu, małżonka, zstępnych i wstępnych) jest zadaniem własnym gminy i opłaty te nie podlegają następnie regresowi od innych podmiotów. Jednocześnie niezależnie od regulowania tych opłat gmina zobowiązana jest do wnoszenia zastępczo opłat, do wnoszenia, których zobowiązane są inne podmioty, które z tego obowiązku się nie wywiązują. Wyłącznie do tych opłat (wnoszonych przez gminę za inne podmioty zobowiązane) służy gminie roszczenie regresowe.

Dopiero zatem wydanie na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzji w przedmiocie ustalenia wysokości wnoszonej opłaty skierowanej do wszystkich występujących w realiach danej sprawy podmiotów zobowiązanych, w tym ewentualnie gminy o ile zaistnieje sytuacja określona w art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy pozwala na ustalenie wysokości własnego zobowiązania każdego z adresatów takiej decyzji, w tym również gminy i rodzi po stronie gminy obowiązek wnoszenia opłaty w części na nią przypadającej bądź jedynie zastępczego wnoszenia opłat w częściach przypadających na inne podmioty, które opłat tych nie wnoszą dobrowolnie.

Podkreślić w tym miejscu należy, że art. 61 ust. 3 ustawy w żadnym razie nie modyfikuje stosunku publicznoprawnego jaki zachodzi między osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, a podmiotem prowadzącym ten dom, a jedynie służy zapewnieniu bezpiecznego funkcjonowania poprzez płynne finansowanie domów pomocy społecznej. W następstwie wydania decyzji o ustaleniu opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej powstaje bowiem po stronie wszystkich wskazanych w niej podmiotów obowiązek uiszczania przypadającej na nie, wskazanych w decyzji części opłaty, zaś art. 61 ust. 3 wprowadza jedynie szczególną regulację dotyczącą odpowiedzialności gminy w wypadku niewykonywania w tym zakresie obowiązków prawnych przez inne podmioty zobowiązane.

Po wydaniu odpowiedniej decyzji ustalającej opłatę i wskazania konkretnych podmiotów zobowiązanych do jej wnoszenia, powstaje dopiero możliwość zawarcia umowy o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Zauważyć bowiem należy, że umowa zawierana pomiędzy kierownikiem ośrodka pomocy społecznej a małżonkiem albo zstępnymi bądź wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej, nie jest wyłącznym źródłem obowiązku ponoszenia opłat przez te osoby za pobyt w domu pomocy społecznej. Z samego brzmienia art. 103 ust. 2 wynika, że celem takiej umowy nie jest nawiązanie cywilnoprawnego stosunku zobowiązującego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, ale ustalenie wysokości opłaty "wnoszonej" przez te osoby, a więc opłaty, której obowiązek ponoszenia został już ustalony. Podzielić należy wyrażane w orzecznictwie i piśmiennictwie poglądy, że zawarcie umowy przewidzianej w art. 103 ust. 2 ma na celu umożliwienie małżonkowi, zstępnym i wstępnym zadeklarowanie opłacania wyższej opłaty, aniżeli wynika to z przepisów o minimalnych obciążeniach z mocy art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a i b. W drodze umowy można dobrowolnie bowiem ukształtować ten obowiązek inaczej, na przykład w celu uniknięcia konieczności faktycznego ponoszenia tejże opłaty przez osoby zobowiązane w dalszej kolejności, w sytuacji gdy osoba zobowiązana w kolejności wcześniejszej nie posiada wprawdzie dochodów, wyłącznie do których odsyła art. 61 ust. 2 pkt 2, lecz dysponuje zgromadzonym uprzednio majątkiem pozwalającym na finansowanie pobytu współmałżonka w domu pomocy społecznej. Strony umowy nie mogą natomiast przewidzieć niższego procentu współuczestnictwa osoby zobowiązanej mocą przepisów ustawy do ponoszenia kosztów określonych w decyzji wydanej na podstawie art. 59 ustawy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, że decyzją organu pierwszej instancji ustalono odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej Z. B., obciążając wnuka Ł. B. odpłatnością w wysokości 1270,00 zł miesięcznie od 1 czerwca 2015 r.

Organ odwoławczy utrzymując w mocy powyższą decyzję uznał, że nie narusza ona prawa.

Sąd takiego stanowiska nie podziela.

Na wstępie wskazać należy, że analiza wcześniejszych rozważań wskazuje, że decyzje organów naruszają zarówno prawo materialne jak i procesowe. Przede wszystkim jak wynika z akt, krąg podmiotów zobowiązanych - o których mowa w art. 61 ust. 2 ustawy - w rozpatrywanej sprawie jest szerszy. Zstępnymi bowiem zobowiązanymi na podstawie ustawy są, oprócz wnuka Ł. B., dzieci Z. B. oraz jej pozostali wnukowie i prawnukowie.

Organ odwoławczy stwierdził, że osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt Z. B. oprócz Ł. B. są: K. B. (syn), z którym została podpisana umowa na kwotę 200,- zł; I. R. (córka), z którą podpisana została umowa na kwotę 300,- zł; J. K., z którą podpisana została umowa na kwotę 108,27 zł; wobec pozostałych osób: B. B. (syn), T. W. (córka); H. B. (syn); M. M. (wnuczka); D. K. (wnuczka); M. S. (wnuczka); D. K. (wnuk); G. B. (wnuczka) postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt Z. B. w domu pomocy społecznej zostały umorzone, ze względu na nieprzekroczenie kryterium dochodowego. Natomiast M. K. (wnuk) obecnie przebywa za granicą, którego adres jest nieznany. Zauważyć należy, że ww. ustalenia nie zostały dokonane w toku przedmiotowego postępowania i nie wynikają z wydanego przez organ pierwszej instancji orzeczenia, wynikają natomiast z pisma przewodniego tego organu z dnia 14 lipca 2015 r., którym przekazano odwołanie do rozpoznania przez Kolegium.

Na podstawie akt sprawy nie można ustalić, w oparciu o jakie źródła informacje przedstawione w tym piśmie zostały uzyskane.

Odnosząc się do powyższego należy przypomnieć, że wynikające z art. 59 ust. 1 ustawy ustalenie opłaty w decyzji administracyjnej obejmuje obowiązek organu nie tylko określenia ogólnej kwoty opłaty miesięcznej, ale także wszystkich osób zobowiązanych do jej uiszczania. W tej decyzji organ winien także orzec, której z tych osób nie można obciążyć kosztami pobytu w domu pomocy społecznej z uwagi na sytuację materialną (art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy), co jest istotne z uwagi na to, że kosztami tymi nie można obciążać pozostałych osób zobowiązanych do ich ponoszenia. Co do tej części kosztów, to na gminie spoczywa obowiązek wyrównania różnicy i w tej części gminie nie przysługuje roszczenie regresowe od pozostałych zobowiązanych ani zobowiązanie pozostałych podmiotów nie może być zwiększone o tę część (art. 103 ust. 2).

Mając to na uwadze należało stwierdzić, że poddane kontroli Sądu decyzje zostały wydane z zupełnym pominięciem zasad ustalania odpłatności za pobyt w DPS wynikających z powołanych wyżej przepisów.

Organy poczyniły ustalenia w myśl, których uznały, że skarżący jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności, poza tym brak jest jakichkolwiek ustaleń odnośnie pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności. Dodać należy, że stwierdzenie o niemożności ustalenia miejsca pobytu M. K., zawarte w ww. piśmie z dnia 14 lipca 2015 r., uznać należy za całkowicie dowolne. Obowiązkiem organu wynikającym z zasady prawdy obiektywnej jest skorzystanie przy ustalaniu wysokości dochodów osób obowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt członków ich rodziny w domu pomocy społecznej, jak i członków ich rodzin (w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej) także z innych środków dowodowych niż informacje i dokumenty przekazywane przez strony, w tym w szczególności z możliwości jakie organom tym daje przepis art. 299 § 3 pkt 10 ustawy Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym organy podatkowe udostępniają informacje zawarte w aktach spraw podatkowych ośrodkom pomocy społecznej i powiatowym centrom pomocy rodzinie w zakresie prowadzonych postępowań o świadczenia z pomocy społecznej.

W podsumowaniu Sąd stwierdza, że w podlegającej kontroli decyzji nie został ustalony i zawarty krąg wszystkich osób odpowiedzialnych z tytułu ponoszenia określonych opłat, nie ustalono również wysokości przypadających na nich opłat. W tym zakresie organ administracji zobowiązany był tymczasem rozstrzygnąć o przedmiocie sprawy w całości, po wyjaśnieniu stanu faktycznego zgodnie z art. 7 i 77 k.p.a. - zatem nie jest dopuszczalne arbitralne wybieranie adresata tego rodzaju decyzji przez organ z kręgu osób wymienionych w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, co organy w niniejszej sprawie zrobiły.

Sąd nie podzielił stanowiska strony, że okoliczność braku więzi z babcią może stanowić podstawę do zwolnienia go z obowiązku partycypowania w kosztach jej pobytu w domu pomocy społecznej, bowiem taka przesłanka nie występuje w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy.

W tej sytuacji Sąd, stwierdzając naruszenia prawa procesowego jak i materialnego uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w związku z art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazania co do dalszego postępowania przed organami wynikają z przedstawionych rozważań.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.