Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2697524

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku
z dnia 11 lipca 2019 r.
III SA/Gd 339/19
Zakres stosowania art. 17 ust 1b u.ś.r.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.).

Sędziowie WSA: Janina Guść, Paweł Mierzejewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2019 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) z dnia 26 marca 2019 r. nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego

1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy (...) z dnia 20 grudnia 2018 r. nr (...);

2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego (...) na rzecz skarżącego J.T. 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia 20 grudnia 2018 r. nr (...) Burmistrz Gminy, odmówił J.T. świadczenia pielęgnacyjnego na matkę R.T.

Podstawę prawną powyższej decyzji organ I instancji oparł między innymi na art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096), powoływana dalej jako "k.p.a." oraz następujących przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220), powoływana dalej jako "u.ś.r.": art. 1 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 17a, art. 5 ust. 2, art. 17, art. 19 ust. 4, art. 23, art. 24 art. 25 ust. 1, art. 48 ust. 3, art. 72.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że J.T. zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę R.T. wnioskiem z dnia 20 listopada 2018 r.

Organ I instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie rodzicom lub opiekunom dzieci z niepełnosprawnością, powstałą do 18 roku życia lub do 25 roku życia - w przypadku gdy dziecko było w trakcie nauki. Zatem nie mógł przyznać świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 u.ś.r J.T., w sytuacji, gdy matka skarżącego, zgodnie z orzeczeniem z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24 listopada 2010 r., jest osobą niepełnosprawną od 42 roku życia.

Ponadto według organu I instancji za odmową przyznania świadczenia przemawiał fakt, że decyzją z dnia 11 października 2018 r. J.T. nabył prawo do świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką R.T. na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.

J.T. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie od powyższej decyzji. Odwołujący zarzucił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r poprzez zastosowanie tej normy prawnej bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zbiegu z art. 27 ust. 5 u.ś.r polegającym na nieuwzględnieniu prawa wnioskodawcy do rezygnacji z jednego ze świadczeń opiekuńczych pozostających w zbiegu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 marca 2019 r. sygn. akt (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1b oraz art. 20 i art. 32 ust. 2 u.ś.r, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy wskazał, że J.T. jako syn osoby objętej opieką, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, mieści się w kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W sprawie nie występują wątpliwości co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez wnioskodawcę opieką a brakiem jego aktywności zawodowej, gdyż materiał dowodowy jasno wskazuje, że schorzenia osoby objętej opieką wymagają stałej opieki i obecności osoby trzeciej.

Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia.

Organ wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, jednak skutkiem powyższego wyroku nie jest powstanie prawa opiekuna do żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli niepełnosprawność chorego powstała w wieku dorosłym. Z tej przyczyny nie można przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem regulacji art. 17 ust. 1b ustawy, która nadal obowiązuje, a skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest uchylenie tego przepisu, ani powstanie prawa opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych do świadczenia.

Zarzut niezastosowania art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r organ odwoławczy uznał za niezasadny. Przepis ten mógłby zostać zastosowany w sytuacji gdyby skarżący spełniał wszystkie pozostałe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W sytuacji gdy w ocenie organów w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r nie było również podstaw do zastosowania art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

J.T. wniósł skargę do tut. Sądu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 marca 2019 r., zarzucając jej naruszenie następujących przepisów:

1. prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r polegającą na pominięciu celów tej ustawy i błędnym przyjęciu, że okoliczność istnienia niepełnosprawności od 1998 r. u matki skarżącego-R.T., stanowi negatywną przesłankę do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego;

2. postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. a. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, iż sam fakt istnienia niepełnosprawności od 1998 r. u matki skarżącego-R.T., skutkuje brakiem prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia bez uwzględnienia słusznego interesu strony;

b. art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz zasady pogłębiania zaufania uczestnika postępowania do władzy publicznej.

Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Gminy z dnia 20 grudnia 2018 r. oraz na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną-matką R.T. Skarżący wniósł również o zwrot na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Matka skarżącego, urodzona w dniu (...) orzeczeniem z dnia (...). została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia (...)., a datą powstania niepełnosprawności jest rok (...), niepełnosprawność u R.T. wystąpiła zatem w 52 roku życia (organ administracji błędnie obliczył wiek R.T., wskazując 42 rok życia). Wskazano na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Rozstrzygnięcie sporu w przedmiotowej sprawie wymagało oceny, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji cytowanego wyroku orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W sytuacji, gdy w wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, sąd administracyjny nie może okoliczności tej pominąć.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Bd 366/15, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 maja 2019 r. sygn. III SA/Gd 187/19). Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", P i P nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. (pod poz. 1443) i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8, iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja). Natomiast w akapicie czwartym punktu 8 uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r - "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8 uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta bowiem w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r, w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. I OSK 1578/16, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. VIII SA/Wa 1026/14, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Ol 623/15, cytowany powyżej wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Bd 366/15, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r. sygn. III SA/Gd 51/17, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 maja 2019 r. sygn. III SA/Gd 187/19). Sąd nie podziela tym samym poglądu wyrażonego w innych orzeczeniach, w których przyjęto, że wejście w życie przedmiotowego wyroku Trybunału nie ma wpływu na kształt obowiązujących przepisów, z uwagi na zawarte w jego uzasadnieniu wyjaśnienia (przykładowo wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. IV SA/Gl 1085/14, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2015 r., sygn. II SA/Bk 464/15).

Odnosząc się do kwestii uzyskiwania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego wskazać należy, że pobieranie tego zasiłku, co do zasady, wyłącza możliwość jednoczesnego otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Okoliczność ta nie wyłączała jednak możliwości przyznania świadczenia skarżącemu. Przepis art. 17 ust. 5 pkt1 lit. b u.ś.r nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej u.ś.r. Art. 27 ust. 5 ustawy stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Celem tych regulacji jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a przepis ten wprowadza prawo wyboru przez osobę wnioskującą świadczenia korzystniejszego, co uzależnia od wcześniejszej rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia.

W rozpatrywanej sprawie skarżący wnioskując o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dokonał wyboru, składając oświadczenie z dnia 13 listopada 2018 r. o rezygnacji z pobierania specjalnego świadczenia opiekuńczego.

W tej sytuacji odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest niezasadna i narusza art. 27 ust. 5 u.ś.r.

Tym samym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji prawidłowo wskazało na naruszenie przez organ I instancji ww. przepisu u.ś.r. i na brak zaistnienia w niniejszej sprawie negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia.

W tym też aspekcie można dodać, że w państwie prawa nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy tak jak w niniejszej sprawie, strona mogła dokonać wyboru i oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 20 września 2018 r., sygn. II SA/Op 302/18, wyrok WSA w Krakowie z dnia 30 października 2018 r. sygn. III SA/Kr 882/18).

Konstatując, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W związku z powyższym, organy rozpoznając ponownie sprawę, zobowiązane są do uwzględnienia oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Rozpoznając sprawę organ I instancji powinien uwzględnić wnioski płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz treść oświadczenia skarżącego z dnia 13 listopada 2018 r., złożonego w dniu 20 listopada 2018 r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej. W świetle dokonanego w oświadczeniu wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, fakt pobierania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego nie może być przeszkodą do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z uwzględnieniem skargi, Sąd na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie ze złożonym wnioskiem, zasądził na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania w wysokości 497 zł, w tym kwotę 480 zł tytułem kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, którego wysokość ustalono na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.) i kwotę 17 zł tytułem zwrotu kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.