Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 47985

Wyrok
Naczelnego Sądu Administracyjnego (do 2003.12.31) w Warszawie
z dnia 8 czerwca 2000 r.
III SA 1995/99

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA A. Kwiatkowski (spr.).

Sędziowie NSA: A. Bącal, G. Krzymień.

Protokolant: I. Cichocka.

Uzasadnienie faktyczne

Urząd Skarbowy jako organ egzekucyjny prowadził w stosunku do Sp. z o.o. "C." postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych:

- nr 316 za zaległe składki za XII 1997 r. w kwocie 3.242,26 zł;

- nr 318 za zaległe składki za II 1998 r. w kwocie 3.005,20 zł.

W dn. 24.VII.1998 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia konta bankowego dłużnika i w wyniku tego zajęcia Bank dokonał częściowego potrącenia na rzecz ZUS w kwocie 1.308,47 zł na tytuł nr 316. Z powodu braku środków na rachunkach bankowych tytuły wykonawcze zostały przydzielone poborcy podatkowemu.

W dn. 30.X.1998 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił organ egzekucyjny, że w tym dniu należności objęte ww. tytułami wykonawczymi zostały przez dłużnika uregulowane, wnosząc równocześnie o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dn. 24.XI.1998 r. organ egzekucyjny na podstawie art. 66 § 1 i 2 ustawy z dn. 17.VI.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 z późn. zm.) zawiadomił wierzyciela o należnej 5% opłacie od kwot ściągniętych egzekucyjnie, a także od kwot wpłaconych wierzycielowi w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych wynoszących 203,60 zł.

W piśmie z dn. 30.XI.1998 r. skierowanym do organu egzekucyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych zakwestionował żądanie opłaty od kwot wpłaconych mu przez dłużnika bezpośrednio żądając jednocześnie wydania postanowienia w sprawie obciążenia go opłatą wierzycielską. Organ egzekucyjny uznał, że 5% opłata wierzycielska nie jest kosztem egzekucyjnym, a przepisy prawa nie przewidują wydawania w tych sprawach postanowień.

W dn. 7.I.1999 r. wierzyciel wystąpił do organu egzekucyjnego o potraktowanie pisma z dn. 30.XI.1998 r. jako skargi na czynności organu egzekucyjnego w zakresie obciążenia opłatą wierzycielską.

Postanowieniem z dn. 18.II.1999 r. Izba Skarbowa na podstawie art. 123 i 124 Kpa oraz art. 17 i art. 54 w art. 66 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skargę oddaliła. W uzasadnieniu postanowienia Izba Skarbowa stwierdziła, że jest bezspornym, iż dłużnik dokonał wpłaty bezpośrednio wierzycielowi w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia konta bankowego. Zgodnie więc z art. 66 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel jest zobowiązany do uiszczenia opłaty w wysokości 5% wynoszącej w tym przypadku 203,60 zł.

Na postanowienie Izby Skarbowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł zażalenie wyrażając pogląd, że obciążenie wierzyciela przedmiotową opłatą, gdy dłużnik bezpośrednio i dobrowolnie uiścił mu należność, jest bezzasadne.

Warunkiem pobrania opłaty wierzycielskiej jest wyegzekwowanie należności przez organ egzekucyjny w drodze czynności egzekucyjnych lub wpłacenie jej do organu egzekucyjnego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych.

Tym kryteriom nie odpowiada kwota, którą dłużnik dobrowolnie uiszcza wierzycielowi w celu zwolnienia się z długu, nawet w sytuacji, gdy wszczęto postępowanie egzekucyjne i dokonano czynności egzekucyjnych.

Postanowieniem z dn. 20.V.1995 r. Minister Finansów na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 Kpa uchylił zaskarżone postanowienie Izby Skarbowej i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia Minister Finansów wyjaśnił, że zgodnie z art. 66 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wierzyciel jest obowiązany do uiszczenia opłaty od kwot ściągniętych egzekucyjnie, a także wpłaconych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Opłata ta traktowana jest jako swojego rodzaju wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. Opłaty tej nie należy utożsamiać z opłatami za czynności egzekucyjne, w zakresie których organ egzekucyjny wydaje na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela postanowienie zgodnie z art. 66 § 3. Jeżeli wierzyciel uchyla się od uiszczenia opłaty od kwot ściągniętych egzekucyjnie, a także wpłaconych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych, opłata ta podlega przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej.

W niniejszej sprawie jest bezsporne, że Spółka uregulowała należność po dokonaniu czynności egzekucyjnych i wierzyciel obowiązany jest do uiszczenia 5% opłaty od kwoty wpłaconej przez Spółkę.

Minister Finansów stwierdził również, że wniesiona skarga nie podlegała rozpatrzeniu w trybie art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, bowiem w trybie tego przepisu skarga przysługuje na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego i egzekutora oraz na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Kwestia obciążenia wierzyciela opłatą należną od kwot ściągniętych egzekucyjnie, a także wpłacanych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych nie mieści się w zakresie tego przepisu. Brak więc było podstaw prawnych do wydania postanowienia w sprawie skargi dotyczącej niezasadnego obciążenia wierzyciela opłatą od kwoty wpłaconej mu przez spółkę w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych.

W skardze na postanowienie Ministra Finansów Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego uchylenie w części dotyczącej obciążenia 5% opłatą wierzycielską od kwot wpłaconych przez zobowiązanego bezpośrednio do wierzyciela.

Obciążenie tą opłatą skarżący uznał za bezzasadne.

Środki egzekucyjne, o których mowa w art. 66 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostały ściśle określone w art. 67 tej ustawy. W świetle powyższych przepisów dobrowolna wpłata dokonana przez dłużnika bezpośrednio wierzycielowi nie mieści się w kategorii kwot ściągniętych egzekucyjnie lub wpłaconych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. W ocenie skarżącego, aby organ egzekucyjny mógł naliczyć opłatę na podstawie art. 66 ustawy, kwota objęta egzekucją winna być ściągnięta lub wpłacona w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Pomiędzy zastosowanym przez organ egzekucyjny środkiem egzekucyjnym, a wpłaconą kwotą musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Natomiast sam fakt prowadzenia egzekucji nie jest podstawą do naliczania opłaty przez organ egzekucyjny, gdy dłużnik wpłaca należną kwotę bezpośrednio wierzycielowi. Art. 66 ustawy jednoznacznie określa, że chodzi o należności zapłacone w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych zmierzających do ściągnięcia należności.

Opłata uiszczona przez wierzyciela jest traktowana jako swoistego typu wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego związana ze skutecznością egzekucji, a więc osiągnięciem ostatecznego efektu w postaci zaspokojenia wierzyciela bez wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych, a nie dobrowolnej zapłaty przez dłużnika.

W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Minister Finansów wyjaśnił, że niezbędne było wyeliminowanie z obiegu prawnego postanowienia Izby Skarbowej, które zostało wydane bez podstawy prawnej.

Uzasadnienie prawne

Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd nie będąc związany granicami skargi (art. 51 ustawy o NSA) uznał, że sprawa wymagała rozpatrzenia w pełnym zakresie.

Kontrolując zaskarżone postanowienie Ministra Finansów z punktu widzenia zgodności z prawem, Sąd podzielił wyrażone w nim stanowisko, że postanowienie Izby Skarbowej z dn. 18.II.1999 r. wydane zostało bez podstawy prawnej i że w szczególności podstawy takiej nie mógł stanowić art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis ten przewiduje wniesienie skargi na czynności organu egzekucyjnego i egzekutora jak również na przewlekłość postępowania. Jest to swoisty środek odwoławczy, którym objęte są czynności typu wykonawczego organu egzekucyjnego i egzekutora oraz przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W dyspozycji tego przepisu nie mieszczą się sprawy obciążenia wierzyciela opłatą od kwot ściągniętych egzekucyjnie, jak również wpłacanych w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego.

Wprawdzie art. 66 został zamieszczony w rozdziale 6 ustawy zatytułowanym "Koszty egzekucyjne", jednak słusznie Minister Finansów wyjaśnił, że przewidziane w tym przepisie opłaty nie mogą być utożsamiane z opłatami za czynności egzekucyjne ponoszonymi przez zobowiązanego, w sprawie których organ egzekucyjny wydaje na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela postanowienie na podstawie art. 64 § 4 omawianej ustawy.

Natomiast w art. 66 nie przewidziano wydawania postanowień w zakresie opłat wierzyciela. Postanowienie takie nie mogło być również wydane na podstawie ogólnych przepisów rozdz. 2 Kpa o skargach.

Skarga przewidziana w art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie jest bowiem skargą w rozumieniu art. 227 Kpa (por. R. Hauser, Z. Leoński "Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" Wydawnictwo Prawnicze z. 1992 r. str. 84). Skoro więc postanowienie Izby Skarbowej zostało wydane bez podstawy prawnej zasadnie uznał Minister Finansów, że należało je wyeliminować z obrotu prawnego w drodze jego uchylenia i umorzenia postępowania organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu stanowisko zarówno Izby Skarbowej, jak i Ministra Finansów dotyczące obciążenia wierzyciela 5% opłatą od kwot wpłaconych mu przez dłużnika w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych było uzasadnione. Z art. 66 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wynika, że chodzi tu tylko o kwoty wpłacone do organu egzekucyjnego, jak twierdziła strona skarżąca.

W sprawie niniejszej organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego dłużnika na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela, w wyniku czego część należności została ściągnięta przez organ egzekucyjny a pozostała część została wpłacona przez dłużnika na konto wierzyciela po dokonaniu zajęcia rachunku bankowego. Zasadnie więc organy orzekające w tej sprawie uznały, że wpłata zaległych należności na rzecz ZUS pozostawała w związku z dokonanymi czynnościami egzekucyjnymi. Gdyby bowiem dłużnik regulował bezpośrednio i dobrowolnie ciążące na nim należności - jak twierdziła strona skarżąca - zbędne byłoby wystawianie na te należności tytułów wykonawczych przez wierzyciela i podejmowanie czynności egzekucyjnych przez organ egzekucyjny.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dn. 11.V.1995 r. o NSA (Dz. U. Nr 74, poz. 368 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.