III AUz 29/15 - Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie - OpenLEX

III AUz 29/15 - Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1683321

Postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 30 kwietnia 2015 r. III AUz 29/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodnicząca: Sędzia SA Urszula Iwanowska (spr.).

Sędziowie: SA Jolanta Hawryszko, del. SO Beata Górska.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2015 r., na posiedzeniu niejawnym, sprawy z odwołania M. R. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w S. o prawo do renty socjalnej na skutek zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 lutego 2015 r. i 10 marca 2015 r., sygn. akt VII U 1124/12, postanawia:

I.

odrzucić zażalenie na postanowienie z dnia 10 marca 2015 r. w zakresie odmowy przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 10 marca 2014 r.;

II.

oddalić zażalenia w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 3 lutego 2012 r. M. R. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 grudnia 2011 r., którą odmówiono wnioskodawcy prawa do renty socjalnej. Sprawę prowadzono pod syng. akt VII U 1124/12.

W toku postępowania M. R. został wezwany przez Sąd na rozprawę wyznaczoną na dzień 10 marca 2014 r., na godz. 11.30. W dniu 10 marca 2014 r. o godz. 10.30, przed rozprawą, matka ubezpieczonego T. R. stawiła się w siedzibie Sądu Okręgowego w Szczecinie i złożyła w sekretariacie VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych liczne pisma procesowe, w tym pismo zawierające wniosek o: "ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, który specjalizuje się w prawie europejskim celem wniesienia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w S.". We wniosku tym wskazała, że ona i jej syn M. R. są chorzy i nie mogą stawić się na rozprawę w dniu 10 marca 2014 r. Wraz z powyższymi pismami T. R. złożyła kserokopię zaświadczenia lekarskiego wystawionego w dniu 6 marca 2014 r. przez lekarza medycyny rodzinnej, o niezdolności T. R. do stawienia się w sądzie w dniu 7 marca 2014 r. z powodu choroby. Lekarz wystawiając zaświadczenie wskazał, że zaświadczenie wystawiono celem przedłożenia w Sądzie Rejonowym w Szczecinie, przewidywany okres choroby to 10-14 dni. Z jednostką chorobową (...) ostre zapalenie gardła.

W dniu 10 marca 2014 r., o godz. 11.41 rozpoczęła się rozprawa w sprawie VII U 1124/12 z odwołania M. R. od decyzji ZUS z dnia 13 grudnia 2011 r. Po wywołaniu sprawy nie stawił się prawidłowo wezwany ubezpieczony M. R. W trakcie tej rozprawy, woźny sądowy doręczył Przewodniczącej składu pismo matki ubezpieczonego, które złożyła o godz. 11.45 w sekretariacie wydziału, nie wchodząc na salę rozpraw. Pismo powyższe zawierało ponowny wniosek o przebadanie M. R. przez biegłych sądowych: hepatologa, ortopedę, chirurga naczyniowego, reumatologa, okulistę, reumatologa i specjalistę medycyny pracy. Do akt nie wpłynął wniosek o odroczenie rozprawy.

Podczas rozprawy sąd rozpoznał wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w S.

Wyrokiem z dnia 10 marca 2014 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił odwołanie M. R. od decyzji z dnia 13 grudnia 2011 r. W dacie wyrokowania Sąd orzekający przyjmował, że pełnomocnictwo cywilne potwierdzone notarialnie z dnia 26 stycznia 2010 r., które w oryginale T. R. okazała w dniu 6 czerwca 2012 r. dawało podstawy do przyjęcia należytego umocowania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 października 2013 r., II UK 104/13).

T. R. w piśmie z dnia 14 kwietnia 2014 r. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 marca 2014 r. wskazując, że przyczyną niezłożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w terminie 7 dni od jego wydania była okoliczność, iż złożyła przed rozprawą w dniu 10 marca 2014 r. wnioski: o pełnomocnika z urzędu i o przebadanie jej syna przez nowych biegłych sądowych. Nadto wskazano, że ubezpieczony z matką jest chory i nie mógł się stawić na rozprawie. Pismo to zostało podpisane przez ubezpieczonego M. R.

W przedmiotowej sprawie ubezpieczony został przy piśmie z dnia 11 kwietnia 2012 r. pouczony o treści art. 126, 128, 136, 232, 381 k.p.c., a nadto o konieczności ustalenia we własnym zakresie zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia w przypadku nieobecności na rozprawie (k. 11). Ponadto przy wezwaniu na termin rozprawy (k. 180) ubezpieczony został pouczony o treści art. 216, 2141 § 1, 230, 302 § 1 k.p.c.

W skardze adresowanej do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, datowanej 28 maja 2014 r. matka ubezpieczonego T. R., ówcześnie traktowana przez sąd pierwszej instancji jako pełnomocnik strony (na podstawie pełnomocnictwa notarialnego z dnia 26 stycznia 2010 r., którego odpis został złożony do akt, a oryginał okazany przewodniczącemu wydziału w sekretariacie) zawarła stwierdzenie, iż zaskarża wyrok Sądu Okręgowego z dnia 10 marca 2014 r. Skarga w tym zakresie nosi zatem cechy apelacji.

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie odrzucił tę apelację jako spóźnioną. Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie uchylił powyższe postanowienie i zniósł w całości postępowanie międzyinstancyjne stojąc na stanowisku, że T. R. nie była należycie umocowana do działania w charakterze pełnomocnika ubezpieczonego i wszelkie podjęte przez nią czynności nie wywołały żadnego skutku prawnego. Zaleceniem Sądu Apelacyjnego było, by M. R. osobiście zatem podpisał między innymi apelację, tym samym usuwając jej brak formalny.

Postanowieniem z dnia 25 lutego 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił apelację ubezpieczonego, wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 10 marca 2014 r. jako wniesioną po terminie.

Sąd pierwszej instancji powołując treść art. 369 k.p.c. zaznaczył, że ubezpieczony nie zażądał uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia jego sentencji, tj. do dnia 17 marca 2014 r., a skoro tak, to apelacja powinna być wniesiona w terminie dwutygodniowym od tej daty, tj. najpóźniej do dnia 31 marca 2014 r. Natomiast w niniejszej sprawie apelacja od wyroku została złożona dnia w maju 2014 r. Zatem z dwumiesięcznym przekroczeniem ustawowego terminu do jej wniesienia.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 370 k.p.c. apelacja jako złożona po terminie podlegała odrzuceniu.

Z kolei, w dniu 23 czerwca 2014 r. do akt wpłynęło zażalenie na postanowienie z dnia 20 maja 2014 r. oddalające wniosek ubezpieczonego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie oraz odrzucające wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie.

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r. wymienione zażalenie zostało przez Sąd Okręgowy odrzucone.

Wobec złożenia zażalenia na powyższe postanowienie - kolejnym postanowieniem z dnia 2 stycznia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie uchylił zaskarżone postanowienie znosząc w całości postępowanie międzyinstancyjne.

Wobec wątpliwości, co do prawidłowości złożonego wniosku z dnia 14 kwietnia 2014 r. oraz zawiadomienia strony o terminie posiedzenia na dzień 20 maja 2014 r., sąd orzekający zastosował się do stanowiska Sądu Apelacyjnego i na podstawie art. 395 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 20 maja 2014 r. i orzekł ponownie w przedmiocie złożonego wniosku.

Zatem postanowieniem z dnia 10 marca 2015 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych uchylił postanowienie z dnia 20 maja 2014 r. (punkt I), oddalił wniosek ubezpieczonego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie (punkt II) oraz odrzucić wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie (punkt III).

Sąd pierwszej instancji przytaczając treść art. 328 § 1 k.p.c., 167 i 168 § 1 k.p.c. oraz bogate orzecznictwo Sądu Najwyższego uznał, że M. R. nie uprawdopodobnił okoliczności uchybienia terminowi do złożenia wniosku bez swojej winy, a konsekwencją oddalenia tego wniosku było odrzucenie wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku jako złożonego po terminie. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, bowiem, że wniosek taki strona mogła złożyć do dnia 17 marca 2014 r. włącznie, a złożyła w piśmie z dnia 14 kwietnia 2014 r.

Z powyższymi postanowieniami Sądu Okręgowego w Szczecinie nie zgodził się M. R., który działając przez pełnomocnika z urzędu, w złożonych zażaleniach wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień.

Postanowieniu z dnia 25 lutego 2015 r. skarżący zarzucił:

- naruszenie art. 130 § 1 k.p.c. poprzez nie wezwanie ubezpieczonego do uzupełnienia braków formalnych apelacji,

- błąd w ustaleniach faktycznych podjętych za podstawę wydania orzeczenia polegający na uznaniu, że apelacja od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 10 maja 2014 r. została wniesiona z przekroczeniem ustawowego terminu do jej wniesienia.

W uzasadnieniu ubezpieczony podniósł, że Sąd Apelacyjny uchylając postanowienie z dnia 16 lipca 2014 r. o odrzuceniu apelacji wskazał, iż matka ubezpieczonego T. R. nie była należycie umocowana do działania w charakterze pełnomocnika ubezpieczonego, zatem to ubezpieczony winien podpisać złożoną apelację. Skarżący zarzucił, że mimo takie zobowiązania sąd pierwszej instancji nie doprowadził do uzupełnienia braku formalnego apelacji.

Odnośnie postanowienia z dnia 10 marca 2015 r.

- w przedmiocie oddalenia wniosku o przywrócenie terminu skarżący podniósł zarzut obrazy art. 168 § 1 k.p.c. polegającej na oddaleniu wniosku pomimo braku winy ubezpieczonego w niedotrzymaniu terminu,

- w przedmiocie odrzucenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący zarzucił obrazę art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c. polegającą na odrzuceniu wniosku pomimo braku podstaw w tym zakresie.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że koniecznym było złożenia zażalenia, skoro pełnomocnik został wyznaczony z urzędu, z akt sprawy nie wynikają przyczyny niedotrzymania terminu, a jednocześnie ubezpieczony nie skontaktował się z pełnomocnikiem i nie przedstawił przyczyn sytuacji w sprawie. Jednocześnie pełnomocnik zastrzegł możliwość uzupełnienia argumentacji w okresie po przedstawieniu jej przez ubezpieczonego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny rozważył, co następuje:

Oba zażalenia pełnomocnika ubezpieczonego należało uznać za nieuzasadnione.

Odnośnie postanowienia z dnia 25 lutego 2015 r. w przedmiocie odrzucenia apelacji jako złożonej po terminie podkreślić trzeba, że w sprawie bezsporną okolicznością jest, iż wyrok w sprawie został wydany w dniu 10 marca 2014 r., a nie jak błędnie wskazał skarżący w zażaleniu na to postanowienie - w dniu 10 maja 2014 r.

Stosownie do treści art. 370 k.p.c. sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Natomiast zgodnie z art. 369 § 1 k.p.c. apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem, a jeżeli strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia (§ 2).

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że dopiero w piśmie z dnia 28 maja 2014 r. T. R. - matka ubezpieczonego podniosła, że strona nie zgadza się z wyrokiem, bo jest on krzywdzący. Nie jest także sporny fakt, że pismo to nie zostało podpisane przez ubezpieczonego. Brak ten został usunięty w dniu 23 lutego 2015 r.

Jednak słusznie Sąd Okręgowy odrzucił powyższe stanowisko traktując je jako apelację, bez wzywania ubezpieczonego do jego podpisania, skoro pismo zostało złożone z przekroczeniem ustawowego terminu do złożenia apelacji i to prawie o dwa miesiące. Termin do złożenia apelacji (bezpośrednio) upłynął bowiem z dniem 31 marca 2014 r. Zatem, słusznie sąd pierwszej instancji uznał, że apelacja została złożona po upływie ustawowego terminu. Przy czym, należy podkreślić, że termin do złożenia apelacji jest terminem ustawowym i nie może być w związku z tym swobodnie przez strony ani przedłużany, ani skracany.

Z uwagi na powyższe Sąd Apelacyjny uznał, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji nie ma uzasadnionych podstaw, wobec czego na podstawie do art. 397 § 2 k.p.c. w związku z art. 385 k.p.c. oddalił je w całości (punkt II sentencji postanowienia).

Odnośnie postanowienia z dnia 10 marca 2015 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku oraz odrzucenia wniosku o uzasadnienie wyroku z dnia 10 marca 2014 r. trzeba zaznaczyć, że zgodnie ze stanowiskiem utrwalonym w orzecznictwie nie przysługuje zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, ponieważ orzeczenie to nie kończy postępowania w sprawie i nie jest objęte katalogiem postanowień zaskarżalnych wymienionych w art. 394 § 1 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 1999 r., I CKN 367/99, OSNC 2000/3/48; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 28 marca 2000 r., III A Uz 189/99, OSA 2002/2/6; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 5 września 2012 r., III A Uz 92/12, LEX nr 1217779).

Dlatego Sąd Apelacyjny na podstawie art. 394 k.p.c. a contrario i art. 370 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c. odrzucił zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego (punkt I sentencji postanowienia).

Odnosząc się do zażalenia skarżącego w części dotyczącej postanowienia o odrzuceniu wniosku o uzasadnienie wyroku stwierdzić należy, że wbrew stanowisku skarżącego, ani z akta sprawy ani z uzasadnienia zażalenia w tym zakresie nie wynikają okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie tego zażalenia.

Jak wyżej już wskazano, zgodnie z art. 328 § 1 k.p.c. uzasadnienie wyroku sporządza się na żądanie strony, zgłoszone w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji wyroku. Ponieważ ubezpieczony wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 10 marca 2014 r. złożył w dniu 14 kwietnia 2014 r., to Sąd Okręgowy słusznie uznał, że wnioskodawca uchybił terminowi do złożenia tego wniosku i orzekł o jego odrzuceniu. Nie może budzić bowiem żadnych wątpliwości fakt, że złożenie przez ubezpieczonego wniosku o doręczenie uzasadnienia wyroku w dniu 14 kwietnia 2014 r., tj. po ponad miesiącu od ogłoszenia wyroku, było czynnością wykonaną po upływie ustawowego terminu. Przy czym, również w tym miejscu należy podkreślić, że termin do złożenia omawianego wniosku jest terminem ustawowym, nie może być w związku z tym przedłużany czy skracany. Ubezpieczony jednocześnie złożył wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Sąd odwoławczy w całości podziela w tym zakresie ustalenia faktyczne i rozważania prawne przedstawione przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia.

Przypomnieć należy, że art. 167 i 168 § 1 k.p.c. stanowią, iż czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast art. 169 § 1-3 k.p.c. wskazuje, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności procesowej.

Słusznie przy tym sądu pierwszej instancji wskazał, że kryterium oceny winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W art. 168 § 1 k.p.c. posłużono się bowiem pojęciem winy w ten sposób, że każdy stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu uniemożliwia przywrócenie go. W tej kwestii od lat ugruntowane jest stanowisko Sądu Najwyższego, który konsekwentnie wskazuje, że strona w każdej sytuacji obowiązana jest do dołożenia należytej staranności człowieka przejawiającego dbałość o swe własne, życiowo ważne sprawy (por. postanowienie z dnia 14 kwietnia 1999 r., II UKN 555/98, OSNAP 2000/14/561; postanowienie z dnia 12 stycznia 1999 r., II UKN 667/98, OSNAP 2000/12/488; wyrok z dnia 13 maja 1994 r., I PRN 21/94, OSNAP 1994/5/85; postanowienie z dnia 6 września 2011 r., I UZ 23/11, LEX nr 1463700; postanowienie z dnia 9 stycznia 2012 r., III UZ 29/11, LEX nr 1130396).

Również w ocenie sądu odwoławczego ubezpieczony nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku nie nastąpiło bez jego winy. Strona nie tylko we wniosku, ale także w złożonym zażaleniu nie przedstawiła żadnych okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, a jedynie wskazała na przeświadczenie, iż oczekiwano, że w następstwie złożenia wniosku o pełnomocnika z urzędu oraz wniosku o ponowne badanie przez biegłych sąd nie wyda wyroku w dniu 10 marca 2014 r. i postępowanie będzie toczyło się dalej. Podczas, gdy M. R. prawidłowo został wezwany na rozprawę w dniu 10 marca 2014 r., a przed terminem otrzymał stanowiska biegłych, którzy wypowiadali się w sprawie. Nadto podnoszona okoliczność choroby ubezpieczonego w dniu 10 marca 2014 r. nie została w żadnym stopniu uprawdopodobniona skoro M. R. nie przedstawił na tę okoliczność jakiejkolwiek dokumentacji lekarskiej.

Nadto słusznie Sąd Okręgowy uznał, że strona nie wykazała żadnych przeszkód ku temu, by po 10 marca 2014 r. uzyskać informację o rozstrzygnięciu w sprawie w drodze telefonicznej i nie podjęła żadnych kroków zmierzających do ustalenia sposobu zakończenia posiedzenia bezpośrednio po rozprawie.

O braku winy strony można mówić tylko wtedy, gdy istniała jakaś przyczyna, która spowodowała uchybienie terminowi. Przyczyna taka zachodzi wówczas, gdy dokonanie czynności w ogóle (w sensie obiektywnym) było wykluczone, jak również w takich przypadkach, w których w danych okolicznościach nie można było oczekiwać od strony, by zachowała dany termin procesowy. Dlatego w każdym przypadku przy ocenie braku winy, jako przesłanki przywrócenia terminu uchybionego przez stronę należy uwzględniać wymaganie dołożenia należytej staranności człowieka przejawiającego dbałość o swe własne życiowo ważne sprawy.

W ocenie Sądu Apelacyjnego M. R. nie uprawdopodobnił, że zaszły okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 10 marca 2014 r. i dlatego prawidłowo wniosek ten został przez sąd pierwszej instancji odrzucony.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 2 k.p.c., Sąd Apelacyjny oddalił również zażalenie na postanowienie o odrzuceniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia (punkt II sentencji postanowienia).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.