Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2759522

Wyrok
Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z dnia 4 kwietnia 2018 r.
III AUa 542/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Irena Mazurek.

Sędziowie SA: Ewa Madera (spr.), Barbara Gonera.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2018 r. na rozprawie sprawy z wniosku J. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w J. o podleganie ubezpieczeniom społecznym na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 31 maja 2017 r. sygn. akt IV U 1176/15

I. uchyla zaskarżony wyrok jak też poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. z dnia 24 września 2015 r. i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania bezpośrednio temu organowi rentowemu,

II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. nas rzecz wnioskodawcy J. J. kwotę 270 zł (słownie: dwieście siedemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z 24 września 2015 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 z późn. zm.) w związku z art. 11 ust. 3a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. (Dz.Urz.UE.L 166 z 30 kwietnia 2004 r.), w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz art. 16 ust. 1, art. 16 ust. 2 i ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987)2009 z 16 września 2009 r. (Dz.Urz.UE.L 284 z 30 października 2009 r., str. 1 z późn. zm.) - stwierdził, że od 1 października 2010 r. do 30 czerwca 2011 r. J. J. podlega ustawodawstwu polskiemu w zakresie zabezpieczenia społecznego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, iż zgodnie z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 osoba wykonująca pracę najemną lub pracę na własny rachunek na terytorium jednego państwa podlega jego ustawodawstwu nawet jeżeli zamieszkuje terytorium innego państwa. W myśl art. 13 ust. 3 ww. rozporządzenia osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną i pracę na własny rachunek w różnych państwach członkowskich podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym wykonuje swą pracę najemną. Pismem z 10 lipca 2015 r. pozwany Zakład ustalił, iż w okresie od 1 października 2010 r. do 30 czerwca 2011 r. J. J. podlega ustawodawstwu polskiemu w zakresie ubezpieczeń społecznych. Przedmiotowe pismo zostało 14 lipca 2015 r. wysłane do słowackiej instytucji ubezpieczeniowej zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 16 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009. (...) Oddział w J. wyjaśnił, że podstawą do zajętego stanowiska odnośnie podlegania ubezpieczeniu społecznemu przez wnioskodawcę stanowiła informacja słowackiej instytucji S. P. filia S. o wydaniu 22 sierpnia 2011 r. decyzji stwierdzającej, że w okresie od 1 września 2010 r. wnioskodawca nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, emerytalnemu i na wypadek bezrobocia z tytułu zatrudnienia u pracodawcy A. P. (...).

W odwołaniu od powyższej decyzji J. J. zarzucił naruszenie art. 13 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zw. z art. 5 ww. rozporządzenia poprzez:

- brak dokonania przez pozwanego wyjaśnienia wątpliwości związanych z sytuacją wnioskodawcy posiadającym ważne zgłoszenie do ubezpieczenia, w związku z pracą na Słowacji,

- brak zbadania na jakim etapie i jaki jest wynik trwającego na Słowacji procesu związanego z kwestionowaniem decyzji S. P. przez wnioskodawcę,

- brak wyczekania na zakończenie postępowania sądowo-administracyjnego na Słowacji,

- ingerencję w obcy system prawny poprzez wydanie decyzji nieuwzględniającej wyniku postępowania sądowego jakie nadal toczy się na Słowacji, a z drugiej strony wskazanie, jako podstawy prawnej decyzji, okoliczności wydania przeciwko wnioskodawcy przez S. P. decyzji mających doprowadzić do wygaśnięcia jego ubezpieczenia na Słowacji.

Odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie, że od 1 października 2010 r. do 30 czerwca 2011 r. ma do niego zastosowanie ustawodawstwo słowackie w zakresie ubezpieczeń społecznych, w związku z zatrudnieniem w przedsiębiorstwie mającym siedzibę na terytorium Słowacji: A. P. (...).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wnosząc o jego oddalenie powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy w Krośnie wyrokiem z 31 maja 2017 r. oddalił odwołanie i zasądził od wnioskodawcy J. J. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. 120 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu.

Na podstawie zalegającej w aktach organu rentowego dokumentacji Sąd I instancji ustalił, że wnioskodawca J. J. od 22 czerwca 1983 r. posiada uprawnienia do wykonywania działalności gospodarczej w Polsce TAXI Osobowe J. J. i prowadzi taką działalność gospodarczą.

Ubezpieczony 1 września 2010 r. zawarł umowę o pracę z firmą mającą siedzibę na terenie Słowacji - A. P. (...) z siedzibą S. 17, 906-05 S., Slovakia i w związku z powyższym wystąpił do Oddziału ZUS w J. z wnioskiem o ustalenie właściwego ustawodawstwa, tj. stwierdzenie, że właściwym ustawodawstwem jest dla niego ustawodawstwo słowackie. Z treści wskazanej wyżej umowy o pracę wynika, że jako pracownik J. J. był zobowiązany do wykonywania pracy doradcy w dziedzinie reklamy i marketingu, w wymiarze 8 godzin miesięcznie za wynagrodzeniem w wysokości 30 euro miesięcznie. Praca miała być wykonywana na terenie Republiki Słowackiej. 22 sierpnia 2011 r. S. P. Filia S. wydała decyzję stwierdzającą, iż od 1 września 2010 r. J. J. nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, emerytalnemu i na wypadek bezrobocia z tytułu zatrudnienia u pracodawcy A. P. (...).

Od tej decyzji J. J. złożył odwołanie, w wyniku którego (...) w B. decyzją z 19 sierpnia 2013 r. odrzuciła odwołanie wnioskodawcy i jego pracodawcy potwierdzając tym samym prawidłowość decyzji S. P. Filia S. z 22 sierpnia 2011 r. Pismem z 25 lipca 2013 r. S. P., Centrala w B. przekazała polskiemu organowi rentowemu informację, że pracodawca A. P. (...) to "firma skrzynkowa".

Ponadto Sąd Okręgowy ustalił, że J. J. w powództwie wniesionym do słowackiego Sądu Wojewódzkiego w T. wniósł o zbadanie legalności decyzji (...) w B. z 19 sierpnia 2013 r. W wyniku rozpoznania sprawy Sąd Wojewódzki w T. uchylił zaskarżoną decyzję i zwrócił sprawę do dalszego postępowania. Wyrok ten nie jest prawomocny.

Przechodząc do oceny prawnej Sąd I instancji uznał zaskarżoną decyzję za prawidłową, wydaną po przeprowadzeniu procedury ustalania właściwego ustawodawstwa, uregulowanej w art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 987/2009 z 16 września 2009 r. Sąd podkreślił, że określenie ustawodawstwa właściwego dla oceny granicznego stosunku prawnego następuje w oparciu o prawo miejsca świadczenia pracy najemnej, w rozpoznawanej sprawie było to prawo Republiki Słowackiej. Końcowo, Sąd I instancji wskazał, że wprawdzie wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w T. zaskarżona decyzja słowackiej instytucji zabezpieczenia społecznego, Centrali z 19 sierpnia 2013 r., na mocy której odrzucono odwołanie J. J. od decyzji z 22 sierpnia 2011 r. została uchylona, a sprawa została zwrócona do dalszego postępowania jednak wyrok ten nie jest jednak prawomocny. W przypadku zaś uzyskania przez wnioskodawcę korzystnego rozstrzygnięcia w przedmiocie jego ubezpieczenia według ustawodawstwa słowackiego, istnieje możliwość wznowienia postępowania w trybie art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na marginesie stwierdził również, że zatrudnienie J. J. w Republice Słowackiej na podstawie umowy o pracę zawartej z firmą (...) z siedzibą S. 17, 906-05 S., Slovakia w wymiarze ośmiu godzin miesięcznie za wynagrodzeniem miesięcznym w wysokości 30 euro w pełni wyczerpuje przesłanki określone w art. 14 ust. 5b Rozporządzenia wykonawczego z 16 września 2009 r. Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, że praca o charakterze marginalnym nie będzie brana pod uwagę do celów określenia właściwego ustawodawstwa na mocy art. 13 rozporządzenia podstawowego.

W apelacji od powyższego wyroku wnioskodawca domagał się jego zmiany, a także poprzedzającej go decyzji, jako przedwczesnej i nieprawidłowej oraz ustalenia, że od 1 października 2010 r. do 30 czerwca 2011 r. podlega ustawodawstwu słowackiemu, zarzucając naruszenie nr (...), poprzez jego nie zastosowanie do sytuacji wnioskodawcy, art. 5, art. 16 ust. 4 rozporządzenia nr 987/2009, brak wyczekania na prawomocne zakończenie postępowania przed słowackimi instytucjami zabezpieczenia społecznego. Apelujący zarzucił ponadto naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów.

W odpowiedzi na apelację organ rentowy domagał się jej oddalenia i zasądzenia na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny w Rzeszowie ustalił, i zważył co następuje:

Apelacja wnioskodawcy J. J. jest skuteczna, o ile prowadzi do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, jak i poprzedzającej go decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w J. z 24 września 2015 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi.

Powyższe jest zaś skutkiem przyjęcia przedwczesności zarówno zaskarżonego wyroku, jak też poprzedzającej go decyzji wynikającej z naruszenia proceduralnych przepisów unijnej koordynacji, a to wobec ujawnionej już w toku postępowania odwoławczego okoliczności potwierdzonej stosownym dokumentem - uchylenia wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Trnavie z 5 listopada 2015 r. decyzji S. P. z 19 sierpnia 2013 r.

Istotą sporu w sprawie było ustalenie właściwego ustawodawstwa dla wnioskodawcy w przypadku jednoczesnego prowadzenia przez niego działalności na własny rachunek na terenie Polski oraz dowodzonego przez niego wykonywania pracy najemnej na terenie Słowacji.

Kwestie dotyczące wskazania właściwego ustawodawca w takich okolicznościach faktycznych, jakie mają miejsce w niniejszej sprawie, uregulowane zostały - jak prawidłowo wskazał Sąd Okręgowy w rozporządzenia 883)2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) - Dz.Urz.UE nr L 166/1, zaś procedura ustalania ustawodawstwa właściwego na potrzeby stosowania wskazanej normy została uregulowana w art. 16 rozporządzenia nr 987/2009

Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z powołanym art. 16 ust. 4 w sytuacji, w której instytucja miejsca zamieszkania ma wątpliwości, co do ustalenia właściwego ustawodawstwa konieczne jest nawiązanie kontaktów przez instytucje lub władze dwóch lub więcej państw członkowskich, a ustawodawstwo właściwe ustala się na mocy wspólnego porozumienia z uwzględnieniem rozporządzenia 883/2004 i art. 14 rozporządzenia 987/2009. W takim przypadku znajduje również zastosowanie decyzja nr A 1 Komisji Administracyjnej w sprawie ustanowienia procedury dialogu i koncyliacji w zakresie ważności dokumentów, określenia ustawodawstwa właściwego oraz udzielania świadczeń na mocy rozporządzenia nr 883/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (WE). Rozpoznając sprawę Sąd Okręgowy w Krośnie uznał, po analizie akt rentowych, że wskazana wyżej procedura została przez organ rentowy zachowana.

Ze stanowiskiem Sądu I instancji zgodzić się nie można, gdyż w sytuacji, gdy kwestia aktualnego statusu ubezpieczeniowego wnioskodawcy na Słowacji nie została prawomocnie wyjaśniona, zarówno decyzja ZUS z 24 września 2015 r. o podleganiu ustawodawstwu polskiemu, jak i wyrok Sądu I instancji potwierdzający jej prawidłowość są przedwczesne. Okoliczności dotyczące zatrudnienia wnioskodawcy na terenie Słowacji na podstawie umowy o pracę zawartą z A. P. (...), muszą, bowiem zostać w pierwszej kolejności ocenione ostatecznie przez słowacką instytucję ubezpieczeniową, a ewentualne postępowanie odwoławcze w tej sprawie musi zostać zakończone, szczególnie, iż w przypadku zbiegu tytułów do ubezpieczenia, na jaki wskazuje wnioskodawca, istnieje domniemanie pierwszeństwa tytułu ubezpieczenia - umowy o pracę, przed działalnością gospodarczą.

Sąd I instancji nie dysponował materiałem dowodowym, pozwalającym na stwierdzenie podlegania przez J. J. ubezpieczeniu polskiemu, a wydawanie rozstrzygnięcia w sytuacji trwania sporu na Słowacji w przedmiocie podlegania przez wnioskodawcę ustawodawstwu słowackiemu w spornym okresie, stoi w sprzeczności z wyrażoną w art. 11 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883 /2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE. L 2004.166.1 z 30 kwietnia 2004 r. z późn. zm.) zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego państwa członkowskiego.

Powyższe skutkować musiało skierowaniem sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu w oparciu o art. 47714a k.p.c., celem odczekania bądź ostatecznego wyjaśnienia statusu ubezpieczeniowego na Słowacji, a to w kontekście ustalenia właściwego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych w okresie objętym uchyloną decyzją, o czym orzeczono w punkcie I sentencji. Pozwany Zakład powinien zawiesić postępowanie do czasu wyjaśnienia powyższej okoliczności.

Orzeczenie o kosztach znajduje podstawę w k.p.c. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.