III AUa 371/15, Czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji jako praca w warunkach szczególnych. -... - OpenLEX

III AUa 371/15, Czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji jako praca w warunkach szczególnych. - Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1729673

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2015 r. III AUa 371/15 Czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji jako praca w warunkach szczególnych.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SA Marek Procek (spr.).

Sędziowie SA: Tadeusz Szweda, Witold Nowakowski.

Sentencja

Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2015 r. w Katowicach sprawy z odwołania J. L. (J. L.) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. o prawo do emerytury na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z dnia 12 grudnia 2014 r. sygn. akt IV U 1978/13:

1.

zmienia zaskarżony wyrok i oddala odwołanie,

2.

zasądza od ubezpieczonego J. L. na rzecz organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. kwotę 120 zł (stu dwudziestu złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2014 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie zmienił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z dnia 10 września 2013 r. i przyznał ubezpieczonemu J. L. prawo do emerytury, poczynając od 1 sierpnia 2013 r.

Na postawie akt rentowych i akt osobowych ubezpieczonego, akt osobowych i zeznań świadka M. C., zeznań J. B., R. K. oraz wyjaśnień ubezpieczonego Sąd Okręgowy ustalił, że ubezpieczony J. L. (ur. (...)) w dniu 30 sierpnia 2013 r. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa do emerytury.

Ubezpieczony na dzień 1 stycznia 1999 r. udowodnił okresy składkowe i nieskładkowe w łącznym wymiarze 26 lat, 4 miesiące i 29 dni.

Według ustaleń Sądu Okręgowego, ubezpieczony pracował w Przedsiębiorstwie (...) w C. od dnia 22 stycznia 1976 r. do dnia 13 stycznia 1993 r.; stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę - dozór inżynieryjno-techniczny w wydziałach, w których wykonywane są prace w warunkach szczególnych - wymienioną w wykazie A dział XIV poz. 24 w załączniku do zarządzenia Nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu Maszynowego z dnia 30 marca 1985 r. Początkowo ubezpieczony był mistrzem, następnie został kierownikiem. Kierownik budowy miał za zadanie kierowanie ludźmi na budowie. Pracował na terenie różnych budów - wysyłany przez pracodawcę - budowy zajezdni (...) w L., w Hucie (...), w Hucie w K., na terenie Niemiec (M.), w Rosji.

Sąd ten ustalił również, że ubezpieczony nadzorował pracę pracowników fizycznych, bowiem oni nie czytali rysunku technicznego Pracował on w ubraniu roboczym, w tych samych warunkach, co cała brygada. Bezpośrednio fizycznie nie pracował, ale nadzorował pracę, przebywając z brygadą. Poziom techniczny pracowników był niski, większość ludzi, która pracowała na budowach, to byli chłoporobotnicy, mało wykształceni. Ubezpieczony nadzorował roboty ziemne, głębokie wykopy, roboty izolacyjne, roboty zbrojarskie, roboty ciesielskie i roboty betonowe. Jeżeli była wymagana większa ilość ludzi, gdzie było 100 pracowników, ubezpieczony miał do pomocy majstra. Musiała być ciągła kontrola nad ludźmi, którzy pracowali. Począwszy od Huty (...), kierownicy pracowali po 12, 14 godzin. W biurze byli przez 15 minut i to była melamina, gdzie kierownicy jedli śniadanie. Zaopatrzenie było oddzielną komórką. Były grupy, gdzie byli brygadziści i majstrowie.

Na 8, 10 brygad było ok. 2 brygadzistów.

Uprzednio w sprawie o sygn. IV U 1283/12 odmówiono ubezpieczonemu prawa do emerytury z uwagi na nierozwiązanie stosunku pracy.

Dokonując rozważań prawnych, Sąd Okręgowy powołał się na treść art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227) oraz § 2 ust. 1, § 3 i § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), uznając, że odwołanie ubezpieczonego zasługuje na uwzględnienie, albowiem wykazał on, iż czynności przez niego wykonywane stanowiły prace wymienione w wykazie A, dział XIV, poz. 24 - kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie.

W tym stanie rzeczy Sąd I instancji, na mocy art. 47714 § 2 k.p.c., przyznał ubezpieczonemu emeryturę od dnia 1 sierpnia 2013 r., tj. od pierwszego dnia miesiąca, w którym złożono wniosek o emeryturę.

Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy.

Zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego w całości, organ rentowy zarzucił mu naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to przepisu art. 233 § 1 k.p.c., poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich niewłaściwe zastosowanie, a to art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) w zw. z § 4 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 40), poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury w sytuacji braku potwierdzenia co najmniej 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Wskazując na powyższe zarzuty, organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonego od zaskarżonej decyzji organu rentowego. Jednocześnie wniósł o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

W uzasadnieniu apelujący wskazał, że zeznania świadków, na których w przeważającej mierze oparte jest rozstrzygnięcie, są niewystarczające dla ustalenia i oceny, że ubezpieczony pracował w warunkach szczególnych, tj. stale i w pełnym wymiarze czasu nadzorował pracowników wykonujących prace w warunkach szczególnych.

Zdaniem organu rentowego, Sąd Okręgowy dokonał dowolnej oceny zeznań świadków w tym zakresie, posługując się wybiórczo wynikającymi z nich tezami, pomijając inne, istotne w sprawie. Świadkowie w sposób ogólny podali, że ubezpieczony przebywał stale na budowie, gdyż większość pracowników była niewykwalifikowana, przy czym, w zależności od wielkości budowy, nadzór nad pracownikami sprawowali mistrzowie i majstrowie.

Takie wyjaśnienia wskazują - według apelującego - że nadzór ubezpieczonego nad pracownikami nie w każdym przypadku miał charakter bezpośredni. Istotne znaczenie dla sprawy posiadają również zeznania świadka R. K., który, stanowczo stwierdził, że kierownik budowy przebywał bezpośrednio na budowach ok. 50% czasu pracy.

Zeznanie świadka w tym zakresie - zdaniem organu rentowego - przeczy tezie, że ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu. Ponadto, jak wynika z zeznań świadków, odwołujący wykonywał również szereg czynności administracyjnych, takich jak prowadzenie dziennika budowy, sporządzanie kosztorysów, czy zamawianie i rozliczanie materiałów.

Uzasadnienie prawne

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

Uzupełniając postępowanie dowodowe o dowody z dokumentów zgromadzonych w aktach osobowych ubezpieczonego, dotyczących zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w C. od dnia 22 stycznia 1976 r. do dnia 13 stycznia 1993 r. oraz przy wykorzystaniu dowodu z wyjaśnień ubezpieczonego złożonych na rozprawie apelacyjnej, a także na podstawie dowodu z zeznań świadka R. K., uznał, iż apelacja zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie wnioskodawca domaga się przyznania prawa do świadczenia emerytalnego opisanego treścią art. 184 o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118). Zatem należy stwierdzić, że bezspornie ubezpieczony:

- osiągnął wiek przewidziany w art. 32 cyt. ustawy,

- w dniu wejścia w życie ustawy osiągnął okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27;

- nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego.

Spór zaś dotyczył przesłanki w postaci okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach (na dzień 1 stycznia 1999 r.) wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym od 65 lat - dla mężczyzn.

Tak więc, należy wskazać, że art. 32 cyt. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. stanowi, iż ubezpieczonym zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku niższym, niż określony w art. 27 pkt 1. Za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Ust. 4 cyt. przepisu stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Owe przepisy dotychczasowe to powołane przez organ rentowy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Trzeba zatem wskazać, że przepis § 4 tegoż rozporządzenia RM stanowi, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące przesłanki:

- osiągnął wiek 60 lat,

- ma wymagany okres zatrudnienia, tj. 25 lat pracy, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach (pracy wymienionej w Wykazie A, dział XIV, poz. 24), czyli dozoru inżynieryjno-technicznego na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie.

W pozycji 24 działu XIV wykazu A cyt. rozporządzenia RM nie wymienia się stanowiska pracy, lecz odwołuje się do czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni są pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych. Czynności ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach to wyłącznie te czynności, które wykonywane są warunkach bezpośrednio narażających na szkodliwe dla zdrowia czynniki, a więc polegające na bezpośrednim nadzorze i bezpośredniej kontroli procesu pracy na stanowiskach pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Jeśli zatem czynności te wykonywane są w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na stanowisku pracy związanej z dozorem inżynieryjno-technicznym, to okres wykonywania tej pracy jest okresem pracy uzasadniającym prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu. Natomiast, jeśli pracownik zatrudniony na stanowisku związanym z dozorem inżynieryjno-technicznym wykonuje - poza bezpośrednim nadzorem procesu produkcji - inne czynności, w tym szeroko rozumiane czynności administracyjno-zarządzające, polegające na wykonywaniu pracy umysłowej i biurowej, istotne znaczenie z punktu widzenia uprawnień do emerytury na podstawie art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma ustalenie, jaką część obowiązującego czasu pracy zajmowały te czynności (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 czerwca 2011 roku, III UK 3/11, LEX nr 966816). Jednocześnie wskazać trzeba na dorobek judykatury dotyczący pracy w warunkach szczególnych określonej w wykazie A, dziale XIV, poz. 24, gdzie wprost wymienia się dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie.

I tak, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 6 czerwca 2006 r., I UK 376/06, słusznie wskazuje na rozgraniczenie czynności bezpośredniego dozoru nad pracownikami zatrudnionymi na stanowiskach zaliczanych do pracy w szczególnych warunkach od innych czynności obejmujących nadzór nad funkcjonowaniem kierowanych jednostek, ich właściwą eksploatacją, kontrolą właściwego przebiegu procesów technologicznych, planowanie produkcji, inwestycji i zaopatrzenia, prowadzenie statystyki, sprawozdawczości, raportów, itp. Odróżnić zatem należy czynności administracyjno - biurowe ściśle związane ze sprawowanym dozorem inżynieryjno - technicznym, stanowiące jego immanentną cechę, od czynności, które nie pozostają w żadnym związku z tym dozorem i stanowią dodatkowe obowiązki. Zgodnie bowiem z normą § 2 ust. 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Zatem, warunkiem koniecznym jest wykazanie przez wnioskodawcę, że w okresie co najmniej 15 lat wykonywał pracę - stale i pełnym wymiarze czasu pracy - na stanowisku pracy wymienionym w wykazie A.

Aby sprostać temu obowiązkowi, ubezpieczony przedstawił organowi rentowemu świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach z dnia 11 października 2001 r., z zapisem, iż w okresie od dnia 22 stycznia 1976 r. do dnia 13 stycznia 1993 r., był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) w C. stale i pełnym wymiarze czasu pracy w szczególnych warunkach (praca wymieniona w Wykazie A, dział XIV, poz. 24), czyli jako dozór inżynieryjno-techniczny na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie na stanowisku kierownika budowy.

W odwołaniu ubezpieczony również podnosił, że w spornym okresie wykonywał pracę kierownika budowy. Wokół tych twierdzeń skupiło się postępowanie dowodowe prowadzone przed Sądem Okręgowym.

Tymczasem, przepis § 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia RM stanowił, iż okresy pracy, o których mowa w ust. 1 § 2 stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy.

Zapis przyjęty w treści powołanego przepisu wskazywał, iż świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach nie jest dokumentem abstrakcyjnym i musi znajdować oparcie w posiadanej przez zakład pracy dokumentacji, a w konsekwencji może być poprzez te dokumenty weryfikowane.

W aktach osobowych ubezpieczonego z okresu jego zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...) w C. znajdują się dokumenty, z których wynika, że na podstawie umowy o pracę z dnia 22 stycznia 1976 r. powierzono ubezpieczonemu (inżynierowi) stanowisko starszego majstra. Kolejny stopień awansu zawodowego zapoczątkował angaż z dnia 1 grudnia 1976 r., na podstawie którego powierzono ubezpieczonemu stanowisko kierownika budowy. W kolejnych latach wnioskodawca otrzymywał następne angaże na stanowiska kierownika budowy:

- z dnia 22 stycznia 1980 r. (kierownik budowy ZB-5 Ł.),

- z dnia 1 marca 1981 r. (kierownik zespołu S.),

- z dnia 1 kwietnia 1981 r. (kierownik Wydziału).

Natomiast w angażu z dnia 26 października 1981 r. powierzono ubezpieczonemu z dniem 1 listopada 1981 r. stanowisko Zastępcy Kierownika Zespołu Budów - 5 ds. Technicznych. Wymienione wyżej stanowisko powtarzane jest w kolejnych angażach:

- z dnia 25 października 1982 r.,

- z dnia 2 sierpnia 1983 r.,

- z dnia 5 lipca 1984 r.,

- z dnia 3 czerwca 1987 r.,

- z dnia 5 listopada 1988 r. (dodatkowo 1/2 etatu jako inspektor nadzoru),

- z dnia 23 listopada 1988 r.,

- z dnia 4 kwietnia 1989 r.

W okresie od dnia 1 sierpnia 1991 r. do dnia 29 października 1992 r. ubezpieczony był zatrudniony jako majster na budowie eksportowej w Niemczech.

Stanowisko Kierownika Zespołu Budów wymienione zostało również w świadectwie pracy z dnia 8 stycznia 1993 r.

Tymczasem świadek R. K., zatrudniony w spornym okresie w przedsiębiorstwie (...) w C. na stanowisku Kierownika Zespołu Budów zeznał, iż ubezpieczony był jego zastępcą w C. i podlegało mu ok. 15 budów (kierowników budów), rozlokowanych na terenie kraju, od C. do K. (dowód: zeznania świadka R. K. 00:37:40-55 s.).

Również ubezpieczony - słuchany uzupełniająco jako strona - na rozprawie apelacyjnej, podał, że kierownik budowy stale świadczył pracę polegającą na dozorze inżynieryjno-technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie, gdyż planowaniem, organizowaniem i rozliczaniem budowy zajmował się Zespół Budów. Podał również, iż w razie jego nieobecności, kierownika budowy zastępował inny kierownik budowy.

Uznać zatem należy, iż do stażu pracy w szczególnych warunkach nie można zaliczyć ubezpieczonemu (czego nie dostrzegł Sąd I instancji) okresu zatrudnienia od 1 listopada 1981 r. do 31 lipca 1991 r. na stanowisku Zastępcy Kierownika Zespołu Budów ds. Technicznych, gdyż nie wykonywał wówczas ogólnie pojętego nadzoru lub kontroli w procesie produkcji wykonywanej w tych wydziałach i oddziałach, w których zatrudnieni byli pracownicy wykonujący pracę w warunkach szczególnych.

Z tych względów, jako usprawiedliwione ocenić trzeba zarzuty naruszenia art. 184 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 2, 3 i 4 oraz art. 27 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 2 ust. 1, § 3 i § 4 ust. 1 cyt. rozporządzenia RM.

Konkludując, Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów powszechnych.