Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 846581

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 4 marca 2008 r.
II UK 332/07

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Katarzyna Gonera.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Haliny U. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z udziałem zainteresowanych Macieja U. i Wojciecha U. o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy dla członka rodziny zmarłego ubezpieczonego, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 marca 2008 r., skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia 30 października 2006 r.;

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Sąd Rejonowy w S. - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 31 lipca 2006 r., zmienił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w S. z 24 lutego 2006 r. w ten sposób, że przyznał Halinie U. kwotę 59.507,00 zł tytułem jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy dla członka rodziny zmarłego ubezpieczonego. Sąd Rejonowy uznał, że podniesienie przez organ rentowy zarzutu przedawnienia należy ocenić jako nadużycie prawa, ponieważ w związku z wcześniejszym złożeniem przez nią wniosku o przyznanie renty rodzinnej z tytułu tego samego wypadku, jakiemu uległ jej mąż, organ rentowy nie poinformował jej o dopuszczalności wystąpienia z roszczeniem o jednorazowe odszkodowanie oraz o terminie przedawnienia dochodzenia tego roszczenia.

Apelację od powyższego wyroku wniósł organ rentowy, zarzucając wyrokowi naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.), przez przyznanie wnioskodawczyni kwoty jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy dla członka rodziny zmarłego ubezpieczonego.

Sąd Okręgowy w S. - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 30 października 2006 r., oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Okręgowy stwierdził, że rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji znajduje oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego, na przykład w wyrokach z 20 października 2004 r., III UK 111/2004, OSNP z 2005 r. nr 8, poz. 115 oraz z 15 grudnia 2004 r., I UK 78/04, OSNP z 2005 r. nr 12, poz. 180.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pełnomocnik organu rentowego, zaskarżając wyrok ten w całości.

Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał naruszenie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 9 k.p.a. w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) w związku z art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. Nr 199, poz. 1673 ze zm.), w następstwie przyjęcia, że organ rentowy był zobowiązany do poinformowania ubezpieczonej o prawie złożenia wniosku o wypłatę jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy prowadzeniu działalności gospodarczej i posiadaniu przez jej męża zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sytuacji, gdy ubezpieczona ubiegała się przed organem rentowym o rentę rodzinną i podejmowała czynności w tym zakresie, Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący stwierdził, że jest ona oczywiście uzasadniona wobec naruszenia przepisów prawa materialnego powołanych w jej podstawach, a ponadto w rozpoznawanej sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, polegające na ustaleniu czy organ rentowy ma obowiązek i w jakim zakresie informować strony o powszechnie obowiązujących publikowanych aktach prawnych, w tym też o wysokości zaległych składek, w sytuacji gdy ubezpieczona nie złożyła wniosku o jednorazowe odszkodowanie w związku z wypadkiem przy prowadzeniu pozarolniczej działalności męża, a ubiegała się w organie rentowym o inne świadczenie (renta rodzinna), związane również z wypadkiem przy prowadzeniu pozarolniczej działalności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ rentowy stwierdził, że wprawdzie we wrześniu 2004 r. ubezpieczona złożyła wniosek o rentę rodziną po zmarłym mężu, jednakże jest to zupełnie inne świadczenie i organ rentowy nie miał obowiązku poinformowania ubezpieczonej o świadczeniach innych niż te, o jakie się ubiegała.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę w całości zaskarżonego wyroku, a także zmianę w całości poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i oddalenie odwołania.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania.

Istotą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienia (art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.) jest wykazanie przez skarżącego okoliczności, które podlegają badaniu przez Sąd Najwyższy podczas tzw. przedsądu, czyli wstępnego badania sprawy, mającego na celu stwierdzenie występowania jednej z przesłanek skargi wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a mianowicie:

1)

istotnego zagadnienia prawnego,

2)

potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie,

3)

nieważności postępowania albo

4)

oczywistej zasadności skargi.

Skarżący powołał się na dwie przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a mianowicie na oczywistą zasadność skargi ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego oraz na występujące w rozpoznawanej sprawie istotne zagadnienie prawne. Żadna z tych okoliczności nie przekonała Sądu Najwyższego o potrzebie dopuszczenia skargi kasacyjnej do rozpoznania i jej merytorycznego rozstrzygnięcia.

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej wchodziłaby w grę, gdyby naruszenie przez Sąd Okręgowy prawa materialnego (przepisów powołanych w ramach podstaw skargi) było oczywiste. Tymczasem, wbrew stanowisku skarżącego, w zaskarżonym orzeczeniu nie można dopatrzyć się oczywistego naruszenia prawa. Oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie pojętymi regułami interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494 oraz z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437); oczywiste naruszenie prawa przez zaskarżony wyrok jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy jest ono z góry widoczne dla każdego prawnika, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 8 czerwca 1934 r., C III 76/34, Zb.Urz. 1935, poz. 15); gdy jest zupełnie pewne i nie może ulegać żadnej wątpliwości (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 25 września 1934 r., C II 1532/34, Zb.Urz. 1935, poz. 98); gdy jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i nie podlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).

Przytoczone przez pozwany organ rentowy w skardze kasacyjnej przepisy stanowią, że:

1)

organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego; organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.);

2)

w postępowaniu przed organami rentowymi w sprawach uregulowanych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych), co oznacza, że art. 9 k.p.a. ma zastosowanie w postępowaniu przed organami rentowymi;

3)

prawo do świadczenia w postaci jednorazowego odszkodowania dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego przedawnia się, jeżeli zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na kwotę przekraczającą 6,60 zł nie zostanie uregulowane w ciągu 6 miesięcy od dnia wypadku lub od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych świadczeń z tytułu choroby zawodowej (art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych).

Argumenty przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie pozwalają na przyjęcie prima facie w sposób nie budzący wątpliwości, że doszło do naruszenia w zaskarżonym wyroku przytoczonych przepisów.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyroki z 20 października 2004 r., III UK 111/2004, OSNP z 2005 r. nr 8, poz. 115 oraz z 15 grudnia 2004 r., I UK 78/04, OSNP z 2005 r. nr 12, poz. 180), sądów apelacyjnych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 23 stycznia 2007 r., III AUa 1318/06, OSA z 2007 r. nr 1, s. 63) oraz sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z 9 listopada 2006 r., I OSK 6/06, LEX nr 293175, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2922/06, LEX nr 306961) przyjmuje się, że art. 9 k.p.a., regulujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji państwowej obowiązek informowania strony - niezależnie od tego, czy jest ona osobą fizyczną, czy prawną - o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miała miejsce.

Przyjęcie przez Sąd Okręgowy tego sposobu wykładni art. 9 k.p.a., jaki jest prezentowany w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów administracyjnych oraz Sądu Najwyższego, nie może być potraktowane jako oczywiste naruszenie prawa, które czyni skargę kasacyjną oczywiście uzasadnioną.

Z kolei przekonanie Sądu Najwyższego do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. w związku z art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c.) polega na przedstawieniu tego zagadnienia przez jego sformułowanie z przytoczeniem argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05, LEX nr 180841). Profesjonalny pełnomocnik skarżącego powinien zatem nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego zagadnienie to dotyczy, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozpoznania sprawy.

Sformułowanie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jego uzasadnienia nie może polegać na powtórzeniu treści przepisów, lecz konieczne jest wyjaśnienie, jakie zagadnienie prawne występuje w sprawie i dlaczego jest ono istotne, wraz ze wskazaniem, na czym polegają związane z tym poważne wątpliwości oraz propozycja ich rozstrzygnięcia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC z 2002 r. nr 12, poz. 151).

Do Sądu Najwyższego należy ocena, czy wskazywane przez skarżącego zagadnienie prawne rzeczywiście nim jest i czy jest ono na tyle istotne, by sprawa została rozpoznana przez najwyższą instancję sądową (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2002 r., IV CZ 104/02, LEX nr 55520). Zagadnienie prawne jest to zagadnienie, które wiąże się z określonym przepisem prawnym lub szerzej uregulowaniem prawnym, których wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda z 2004 r. nr 7-8, poz. 51).

Przedstawione przez organ rentowy zagadnienie prawne zostało już rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego w sposób, który podzielił i przyjął Sąd Okręgowy. W skardze kasacyjnej nie przedstawiono wystarczających argumentów, które mogłyby przekonać Sąd Najwyższy o konieczności lub potrzebie odstąpienia od dotychczasowej linii orzecznictwa.

Wymaganie dotyczące przedstawienia okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wprowadzone zostało w związku z instytucją przedsądu. Ma ono umożliwić stronie wnoszącej skargę kasacyjną przekonanie Sądu Najwyższego o istnieniu przesłanek, na których opiera się wstępne badanie skargi pod kątem przyjęcia jej (dopuszczenia jej) do rozpoznania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06). Dla spełnienia obowiązku określonego w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. konieczne jest przedstawienie argumentacji przekonującej o potrzebie przyjęcia jej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Dlatego w orzecznictwie przyjęto, że nie spełnia obowiązku przewidzianego w art. 3984 § 1 pkt 3 k.p.c. odwołanie się przez skarżącego do uzasadnienia podstaw kasacyjnych, które to uzasadnienie stanowi odrębny element konstrukcyjny skargi kasacyjnej (art. 3984 § 1 pkt 2 k.p.c.). O tym, czy skarga kasacyjna zawiera niezbędny dla niej element, o którym mowa we wspomnianym przepisie, decyduje nie tyle użycie w niej określeń nawiązujących do ustawowo sformułowanych wymagań konstrukcyjnych skargi kasacyjnej, lecz merytoryczna ocena argumentów przytoczonych w skardze, które powinny w sposób wyraźny i przekonywający świadczyć o tym, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności opisanych w art. 3989 § 1 k.p.c., uzasadniających rozpoznanie jej przez Sąd Najwyższy.

Z powołanych względów Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c., co prowadziło do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.