Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1618788

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 8 listopada 2013 r.
II UK 298/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Jerzy Kuźniar.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W. z udziałem zainteresowanej Małgorzaty D. o objęcie ubezpieczeniami społecznymi i składki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 listopada 2013 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 30 stycznia 2013 r., (...)

1.

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,

2.

zasądza od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kwotę 120 zł (sto dwadzieścia) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie faktyczne

Wyrokiem z dnia 30 stycznia 2013 r., (...), Sąd Apelacyjny w W. oddalił apelację wnioskodawcy C. Spółki z o.o. w W. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 13 czerwca 2012 r. w sprawie przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W. o objęcie ubezpieczeniem społecznym i składki, przy udziale zainteresowanej Małgorzaty D. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu pierwszej instancji jak i zapadłe orzeczenie, którym oddalono odwołanie wnioskodawcy od decyzji organu rentowego z dnia 29 sierpnia 2012 r., stwierdzających, że zainteresowana z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług w siedzibie wnioskodawcy, podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym - emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresach od dnia 1 września 2008 r. do dnia 31 grudnia 2010 r. (szczegółowo wskazanych w decyzji) oraz ustalił dla płatnika podstawę wymiaru składek na powyższe ubezpieczenia, a także ubezpieczenie zdrowotne zainteresowanej. Sąd ten uznał, że oceniane umowy nie były umowami o dzieło z uwagi na to, że przedmiot umowy nie stanowił konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu - dzieła, a same umowy były typowymi umowami o świadczenie usług.

Powyższy wyrok zaskarżył skargą kasacyjną w całości pełnomocnik wnioskodawcy, zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 z późn. zm.) przez uznanie, że ZUS posiada kompetencje do ustalania czy zainteresowana podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, art. 627 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu przez Sąd drugiej instancji, że wykonywane przez zainteresowaną czynności nie prowadzą do powstania rezultatu wymaganego dla umowy o dzieło, art. 734 k.c. w związku z art. 750 k.c., art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) poprzez ich zastosowanie w następstwie wadliwego uznania, że łącząca wnioskodawcę z zainteresowaną umowa była umową o świadczenie usług, podczas gdy faktycznie była to umowa o dzieło, oraz przepisów postępowania - art. 47714a przez jego niezastosowanie, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez uwzględnienie odwołania wnioskodawcy od decyzji organu rentowego, lub przekazanie sprawy organowi rentowemu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania uzasadniono wskazując, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona "ponieważ Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepisy prawa materialnego (...) poprzez przyjęcie, że ZUS ma kompetencję do ustalania w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym podczas, gdy z treści wymienionego przepisu wynika, że może być jedynie wnioskodawcą inicjującym prowadzenie takiego postępowania, nie zaś organem prowadzącym to postępowanie i wydającym decyzje o charakterze konstytutywnym w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym", oraz "ponieważ Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 627 k.c. i art. 750 w zw. z art. 734 k.c. błędnie kwalifikując umowę o wykonanie konkretnego zadania - jako umowy starannego działania."

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu rentowego wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie, wraz z orzeczeniem o kosztach zastępstwa procesowego.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wstępnie trzeba przypomnieć, że ograniczenia dopuszczalności wnoszenia skargi kasacyjnej wynikają z konstytucyjnej roli Sądu Najwyższego w systemie organów wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2002 r. Nr 240, poz. 2052 z późn. zm.) rolą tego Sądu w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości pozostaje zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych, podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne i rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach. Skarga kasacyjna nie jest więc (kolejnym) środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia, gdy się weźmie nadto pod uwagę, że Konstytucja w art. 177 ust. 1 gwarantuje jedynie dwuinstancyjne postępowanie. Ewentualna możliwość dalszego postępowania, w tym postępowania przed Sądem Najwyższym, stanowi uprawnienie dodatkowe, które może zostać obwarowane szczególnymi przesłankami, w tym określonymi w art. 3989 § 1 k.p.c.

Zgodnie z tym przepisem Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli:

13)

w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,

14)

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

15)

zachodzi nieważność postępowania lub

16)

skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Jeżeli wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazuje na oczywistą zasadność skargi (tak jak w ocenianej sprawie), to w jego uzasadnieniu powinny się znaleźć odpowiednie wywody potwierdzające tę okoliczność. Skarga jest bowiem oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone nią orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lutego 2001 r. I PKN 15/2001 OSNAPiUS 2002/20 poz. 494 oraz postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2001 r. I PKN 157/2001 OSNP 2003/18 poz. 437).

Wobec wątpliwości sformułowanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania należy wskazać, że z odrębności ubezpieczenia zdrowotnego jako działu ubezpieczeń społecznych wynika także właściwość organów wydających decyzje w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, w tym decydujących o objęciu obowiązkiem ubezpieczenia, przy czym stan prawny w tym zakresie ulegał zmianom. Pierwotnie decyzje w sprawach o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym wydawały kasy chorych, a od ich decyzji przysługiwało odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 147 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, Dz. U. z 1997 r. Nr 28, poz. 153 z późn. zm.). Droga sądowa wskazana w art. 1 k.p.c. przysługiwała także w sprawach o prawo do świadczeń z powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, obejmujących odwołanie od decyzji w tym przedmiocie powierzonych Prezesowi Funduszu w art. 148 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 2003 r. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.). Wskazujący tę drogę przepis art. 4778 § 1 pkt 5 k.p.c. został uchylony z dniem 1 października 2004 r. przez art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027), a w art. 109 i 110 tej ustawy wskazano Dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu jako podmiot właściwy do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zaliczono sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Od wydanych w drugiej instancji administracyjnej decyzji Prezesa Funduszu w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego przewidziano skargę do sądu administracyjnego. W art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej wyłączono ze spraw dotyczących objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, które nadal należą do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Istnieje w związku z tym dualizm organów wydających decyzje w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego i różna droga odwoławcza. Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy tylko realizacja zadań dotyczących kontroli i poboru składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.) i tylko w tym zakresie decyzje tego Zakładu podlegają kontroli przez sąd pracy i ubezpieczeń społecznych (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 19 listopada 2009 r. I UZ 84/2009).

Z kolei przedstawiane jako oczywiste naruszenie art. 627 k.c. i art. 750 w związku z art. 734 k.c. w okolicznościach sprawy w istocie sprowadza się do polemiki z poczynionymi ustaleniami faktycznymi Sądu pierwszej instancji, co do kwalifikacji prawnej zawieranych przez wnioskodawcę z zainteresowaną umów. Przypomnieć należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że umowa o dzieło (art. 627 k.c.) należy do umów rezultatu, a więc jej przedmiotem jest indywidualnie oznaczony wytwór (rezultat). Jeśli zawarta umowa dotyczy osiągnięcia "rezultatu usługi" - co jest podstawową cechą odróżniającą ją od umowy o pracę oraz od umowy zlecenia (świadczenia usług) - konieczne jest, aby działania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu - w postaci materialnej bądź niematerialnej.

W doktrynie i orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że nie można uznać za dzieło czegoś, co nie odróżnia się w żaden sposób od innych występujących na danym rynku rezultatów pracy - materialnych bądź niematerialnych, gdyż wówczas zatraciłby się indywidualny charakter dzieła. Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy. Dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 3 listopada 2000 r. IV CKN 152/2000 OSNC 2001/4 poz. 63).

Tym się kierując, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c., uwzględniając taryfowe wynagrodzenie pełnomocnika strony pozwanej zgodnie z § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.