Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1618748

Postanowienie
Sądu Najwyższego
z dnia 7 maja 2013 r.
II UK 10/13

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia SN Romualda Spyt.

Sentencja

Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Bogdana K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w W. o emeryturę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 maja 2013 r., skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 30 maja 2012 r., (...) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Uzasadnienie faktyczne

Ubezpieczony - Bogdan K. - wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia 30 maja 2012 r.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa procesowego, tj. art. 278 k.p.c., przez odmowę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w dziedzinie techniki samochodowej na okoliczność oceny charakteru i specyfiki wykonywanej przez skarżącego pracy w spornym okresie, albowiem wymagało to wiadomości specjalnych, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem pozwoliłoby na dokonanie obiektywnej oceny, czy ubezpieczony narażony był na oddziaływanie czynników szkodliwych w środowisku pracy, czy narażenie to trwało przez cały czas świadczenia pracy przez skarżącego w spornym okresie na stanowisku mechanik samochodowy - tokarz. Skarżący zarzucił także naruszenie prawa materialnego - art. 32 ust. 1 i ust. 4 stawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) w związku z § 2 ust. 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), przez błędną wykładnię pojęcia wykonywania pracy w szczególnych warunkach i uznanie, że "stałym i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy jest wykonywanie pracy na ściśle określonym stanowisku, przy czym sam fakt, że stanowisko ma łączone funkcje wyklucza taki charakter pracy", podczas gdy pracą taką jest również praca w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku łączonym, jeżeli jest wykonywana stale w warunkach szkodliwych.

Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazując, że "w sprawie istnieje potrzeba wykładni prawa, a mianowicie pojęcia "stałego i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy wykonywania pracy w szczególnych warunkach" w rozumieniu art. 32 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 2 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze z dnia 7 lutego 1983 r., a w szczególności czy oznacza to, że pracą taką jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na danym stanowisku o określonej nazwie, czy też oceny takiej pracy należy dokonywać biorąc pod uwagę stałe narażenie pracownika w trakcie świadczenia przez niego pracy w pełnym wymiarze czasu pracy na warunki szkodliwe niezależnie więc od nomenklatury zastosowanej przez pracodawcę do określenia stanowiska pracy pracownika", a także, że "skarga jest oczywiście uzasadniona w świetle zarzutów w niej zgłoszonych i ich uzasadnienia" ze względu na naruszenie 278 k.p.c. oraz art. 32 ust. 1 i ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 2 ust. 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Uzasadnienie prawne

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

W skardze kasacyjnej znajduje się wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania z uwagi na jej oczywistą zasadność oraz potrzebę dokonania wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości.

Gdy idzie o przesłankę potrzeby dokonania wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości w kontekście sformułowanego przez skarżącego pytania, należy wskazać, że praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 14 września 2007 r. III UK 27/2007 OSNP 2008/21-22 poz. 325; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 19 września 2007 r. III UK 38/2007 OSNP 2008/21-22 poz. 329; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 6 grudnia 2007 r. III UK 66/2007 LexPolonica nr 2375445; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 22 stycznia 2008 r. I UK 210/2007 OSNP 2009/5-6 poz. 75 i wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 24 marca 2009 r. I PK 194/2008 OSNP 2010/23-24 poz. 281). Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość jej zakwalifikowania pod którąś z pozycji wymienionych w wykazie A, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że prawo do emerytury w wieku niższym od powszechnego z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest ściśle związane z szybszą utratą zdolności do zarobkowania z uwagi na szczególne warunki lub szczególny charakter pracy. Praca taka, świadczona stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też wykonująca ją osoba ma prawo do emerytury wcześniej niż inni ubezpieczeni. Prawo to stanowi przywilej i odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 27 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem regulujące je przepisy należy wykładać w sposób gwarantujący zachowanie celu uzasadniającego to odstępstwo (por. między innymi wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 22 lutego 2007 r. I UK 258/2006 OSNP 2008/5-6 poz. 81; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 17 września 2007 r. III UK 51/2007 OSNP 2008/21-22 poz. 328; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 6 grudnia 2007 r. III UK 62/2007 LexPolonica nr 1762480; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 6 grudnia 2007 r. III UK 66/2007 LexPolonica nr 2375445; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 13 listopada 2008 r. II UK 88/2008 LexPolonica nr 4364865; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 5 maja 2009 r. I UK 4/2009 LexPolonica nr 2133261). W związku z tym nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika. Od tej reguły istnieją odstępstwa. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji, kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część (immanentną cechę) większej całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (zob. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 6 grudnia 2007 r. III UK 62/2007 LexPolonica nr 1762480; wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 5 maja 2009 r. I UK 4/2009 LexPolonica nr 2133261 oraz wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 11 marca 2009 r. II UK 243/2008 LexPolonica nr 2375468 i tam powołane wcześniejsze orzecznictwo). Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 22 stycznia 2008 r. I UK 210/2007 OSNP 2009/5-6 poz. 75 oraz wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 22 kwietnia 2009 r. II UK 333/2008 LexPolonica nr 4363592).

W konsekwencji, nie można uznać, że w niniejszej sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez skarżącego i wyraził swój pogląd w licznych wcześniejszych orzeczeniach co do interpretacji wskazywanych w podstawach kasacyjnych przepisów, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 12 grudnia 2008 r. II PK 220/2008 LexPolonica nr 2147156 oraz postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 16 stycznia 2003 r. I PK 230/2002 Prokuratura i Prawo - dodatek 2003/10 poz. 37).

Odnosząc się do argumentu o oczywistości skargi, należy stwierdzić, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego oczywista zasadność skargi kasacyjnej zwykle wynika z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 26 lutego 2008 r. II UK 317/2007 LexPolonica nr 2036261, postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 25 lutego 2008 r. I UK 339/2007 LexPolonica nr 2031987, postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lutego 2001 r. I PKN 15/2001 OSNAPiUS 2002/20 poz. 494, postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2001 r. I PKN 157/2001 OSNP 2003/18 poz. 437, postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2002 r. I PKN 341/2001 OSNP 2004/6 poz. 100, wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z dnia 22 stycznia 2008 r. I UK 218/2007 LexPolonica nr 1838240). Jeżeli więc przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, iż skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3984 § 1 w związku z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta "oczywistość" i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia, koncentrując się na wykazaniu kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 16 września 2003 r. IV CZ 100/2003 LexPolonica nr 393829). Takiego wywodu brak w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Niezależnie od tego nie sposób dopatrzeć się oczywistego naruszenia art. 32 ust. 1 i ust. 4 stawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z § 2 ust. 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze ze względu na wiążące Sąd Najwyższy (art. 39813 § 2 k.p.c.) ustalenie, że ubezpieczony w spornym okresie nie wykonywał wyłącznie pracy mechanika samochodowego w kanałach (wykaz A, dział XIV, poz. 16 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze), lecz łączył ją z pracą tokarza (niezaliczaną do prac w szczególnych warunkach), która nie miała charakteru incydentalnego, krótkotrwałego, ubocznego.

Jeśli zaś chodzi o zarzut naruszenia naruszenie 278 k.p.c., to w świetle przedstawionego orzecznictwa nie było potrzeby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność, czy ubezpieczony był narażony na działanie czynników szkodliwych w środowisku pracy, bowiem pracy tokarza nie można zakwalifikować pod którąś z pozycji wymienionych w wykazie A, dziale XIV.

Skarżący nie zdołał zatem wykazać, że zachodzi potrzeba rozpoznania jego skargi przez Sąd Najwyższy, wobec czego z mocy art. 3989 k.p.c. należało postanowić jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów Sądu Najwyższego.