II SAB/Wa 283/17 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2404404

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2017 r. II SAB/Wa 283/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Dąbrowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 15 kwietnia 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej (dot. (...)) postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2017 r.

Uzasadnienie faktyczne

We wniosku z 4 lipca 2017 r., będącym odpowiedzią na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, W. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W przesłanym formularzu PPF skarżący zaznaczył jednak, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców w kwocie po 1096,09 zł, zasiłki rodzinne na dzieci - w łącznej wysokości 507 zł oraz wyliczony na podstawie tzw. hektarów przeliczeniowych teoretyczny dochód z gospodarstwa w wysokości 987,86 zł. Wskazał, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 3.687,04 zł. Podał, że posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Stwierdził jednocześnie, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, które jest wykorzystywane wyłącznie w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje ok. 150 zł miesięcznie, miesięcznie opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł, wywóz śmieci 160 zł, dojazdy do szkoły ok. 70 zł, telefon ok. 80 zł, natomiast woda jest czerpana z własnej studni.

Do stałych wydatków skarżący zaliczył również konieczne leki dla starszych i schorowanych rodziców, w tym tlen (kłopoty z oddychaniem), insulinę (cukrzyca) oraz pieluchy - w wysokości ok. 600 zł. Do innych koniecznych kosztów utrzymania zaliczył ponoszone rocznie koszty ubezpieczenia budynków w wysokości 470 zł, zakup węgla - 850 zł, wywóz nieczystości - ok. 600 zł, podatki od nieruchomości - 594 zł, szczepienie psów - 100 zł, przegląd kominiarski - 150 zł.

Dodatkowo skarżący oświadczył, że jego stan zdrowia znacznie się pogorszył: w stanie zawałowym trafił do szpitala, gdzie stwierdzono u niego wadę serca, co oznacza, że jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Wskazał nadto, że zalega z płatnościami z tytułu podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę 746,50 zł (nie licząc odsetek), a z tytułu wywozu śmieci - 478,60 zł.

Postanowieniem z 31 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw nie zgadzając się z tezami uzasadnienia, iż nie wykazał, by nie był w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny, skoro jest zadłużony, zawał serca wyeliminował go z jakiekolwiek pracy (czeka na operację), a stwierdzona wada serca zmusza do korzystania z prywatnych, więc odpłatnych konsultacji kardiologicznych i badań krwi oraz zakupu nierefundowanych leków.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 245 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym i obejmować tylko częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w tym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - komentarz"; autorzy: Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II, Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554).

Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.

Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia.

W ocenie Sądu, referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3.687,04 zł miesięcznie, natomiast prowadzone przez skarżącego gospodarstwo rolne zaspakaja bieżące potrzeby rodziny.

Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym.

Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2010, s. 571, tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należy utrzymać w mocy.

Wyjaśnić również należy, że wnioski o przyznanie prawa pomocy składane są do każdej sprawy odrębnie, zatem też w każdej sprawie odrębnie powinno być prowadzone postępowanie w tym zakresie i odrębnie dokonana ocena stanu majątkowego.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.