Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1745964

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie
z dnia 10 czerwca 2015 r.
II SAB/Ol 18/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjnym w Olsztynie po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Starosty Powiatu A w sprawie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej postanawia odmówić ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata. WSA/post.1 - sentencja postanowienia

Uzasadnienie faktyczne

We wniosku z dnia 4 kwietnia 2014 r. A. Z. wniósł o zwolnienie go od wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowienie na jego rzecz adwokata.

W uzasadnieniu podniósł, że "jest osobą ubogą bez jakichkolwiek środków finansowych lub oszczędności finansowych czy przedmiotów wartościowych celem ich spieniężenia". Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Jego majątek stanowią: "budynek mieszkalny do rozbiórki 111,54 m2", mieszkanie o powierzchni ok. 36 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Stwierdził, że "jest osobą ubogą (...), co wynika bezspornie i jednoznacznie (...) z dowodów aktowych niniejszej sprawy i spraw zawisłych przed WSA w Olsztynie". " (P)osiadana nieruchomość rolna nie stanowi źródła zarobkowego dochodu skarżącego a jedynie skarżący w zakresie swojej sytuacji finansowej i ubóstwa wykorzystuje ją na swoje osobiste życiowe potrzeby, gdyż stanowi (...) główne źródło wyżywienia strony na skutek prowadzonych na nich na własne potrzeby konsumpcyjne upraw".

W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, został on wezwany do złożenia oświadczenia wskazującego: źródło utrzymania w poszczególnych miesiącach 2014 r. i wysokość środków pieniężnych pochodzących z tego źródła; stałe miesięczne wydatki, ich rodzaj, wysokość i źródło finansowania; sposób wykorzystywania nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (w tym odrębnie każdej z wykazanych pod pozycją "nieruchomość rolna"), a ponadto, wobec tego, że nieruchomości te nie przynoszą dochodu - wskazującego przyczyny braku ich wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu (np. z tytułu dzierżawy, najmu, itp.) lub ostatecznie sprzedaży oraz dokumentów źródłowych: kopii aktów notarialnych nabycia nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku (z ewentualnym usunięciem danych zbywcy), kopii dokumentacji aktualnego zadłużenia i wyciągów z rachunków bankowych za poszczególne miesiące 2014 r. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca złożył pismo procesowe, w którym polemizując z koniecznością przedłożenia żądanego dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych stwierdził, iż zostały one już złożone na wezwanie z dnia 7 stycznia 2014 r. do sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 i wnosi o ich uwzględnienie.

Postanowieniem z dnia 6 lutego 2015 r., I OW 25/15 Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wyznaczenia innego wojewódzkiego sądu administracyjnego do rozpoznania pisma A. Z. z dnia 22 grudnia 2014 r.

Postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r. Referendarz sądowy odmówił ustanowienia dla wnioskodawcy adwokata. Podniósł, że pomimo pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, wnioskodawca nie przedłożył żądanego dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych. Złożył wprawdzie pismo procesowe, w którym jednak polemizując z koniecznością przedłożenia żądanych dokumentów, stwierdził, że zostały one już złożone na wezwanie z dnia 7 stycznia 2014 r. do sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 i wnosi o ich uwzględnienie.

Tymczasem w sprawie, na którą powołuje się wnioskodawca Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r., odmówił ustanowienia dla niego adwokata, wskazując w uzasadnianiu m.in., że niewskazanie przez niego, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni jego sytuację majątkową niewyjaśnioną.

Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł A. Z. zarzucając mu przede wszystkim naruszenie szeregu przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i Konstytucji RP.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Przede wszystkim należy zaznaczyć, że wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie z mocy ustawy. Tym samym w zakresie rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje wyłącznie kwestia ustanowienia adwokata.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Prawo pomocy, zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu przesłanki jej zastosowania winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

Na skutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 19 lutego 2015 r., w myśl art. 260 p.p.s.a. straciło ono moc Podnieść również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Wskazać przy tym należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę.

Na gruncie niniejszej sprawy, pomimo wezwania, wnioskodawca nie przedłożył dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych. W piśmie procesowym zaś stwierdził, że stosowne oświadczenie i dokumenty zostały już złożone na wezwanie z dnia 7 stycznia 2014 r. do sprawy o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 i wnosi o ich uwzględnienie.

W powołanej przez stronę sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 101/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r. odmówił ustanowienia dla strony adwokata, wskazując w uzasadnianiu m.in., że niewskazanie przez niego, kto udziela mu pomocy finansowej, w jakiej następuje to formie i zakresie, czyni jego sytuację majątkową niewyjaśnioną. Sąd zauważył, że wnioskodawca permanentnie, mimo kolejnych wezwań, w tym wezwania z dnia 7 stycznia 2014 r., nie wskazuje swoich źródeł utrzymania. Nie ujawnia przy tym jakie osoby kryją się pod podawanym przez niego pojęciem "rodzina" i w jakiej wysokości te osoby udzielają mu pomocy. Wnioskodawca uporczywie nie ujawnia określonych w wezwaniach danych.

W dalszym ciągu też przesyła "anonimizowane" akty notarialne działek (z usuniętymi danymi o rodzajach działek, ich przeznaczeniu, położeniu i wartości), z których nic nie wynika i które nie pozwalają Sądowi na jakąkolwiek rzetelną ocenę stanu majątkowego strony. Wnioskodawca nie pozwala zatem określić stanu posiadanego majątku i jego wartości, co uniemożliwia ustalenie możliwości wykorzystania jego potencjału. Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie chce podjąć jakiejkolwiek współpracy w celu wyjaśnienia swojej sytuacji materialnej i majątkowej. Z przyczyn leżących po jego stronie, niemożliwe okazało się tym samym ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Udzielane bowiem przez wnioskodawcę wyjaśnienia, przedstawiane dowody nie w pełni obrazują rzeczywistą sytuację materialną. Sąd stwierdził zatem, że skoro wnioskodawca nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe i nie wykazał chęci współpracy w celu wyjaśnienia jego sytuacji materialnej, to jego wniosek nie mógł być uwzględniony. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GZ 151/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie wnioskodawcy na przedmiotowe postanowienie.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że wnioskodawca uniemożliwił dokonanie oceny, jak w rzeczywistości kształtuje się jego sytuacja majątkowa.

Nieujawnienie przez wnioskodawcę, pomimo wezwania, sytuacji materialnej w pełnym zakresie, uniemożliwia stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania związanych z ustanowieniem adwokata, bez uszczerbku koniecznego dla jego utrzymania.

Ponadto brak współpracy wnioskodawcy co do wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej budzi wątpliwości co do jego prawdziwych intencji i nie pozwala na przyznanie wiary jego twierdzeniom. Powoduje bowiem obawę, że nie chce on przedstawić niewygodnych dla siebie, a skutkujących odmową przyznania prawa pomocy, informacji. Wnioskodawca powinien przejawiać wolę przedstawienia swojej sytuacji majątkowej w sposób wyczerpujący, pozwalający na jej ocenę. Postępowanie wzywającego o dokonanie niezbędnych uzupełnień wniosku jest jak najbardziej uzasadnione i znajduje oparcie w przepisach. Do oceny bowiem, czy przesłanki przyznania prawa pomocy wystąpiły, konieczne jest zbadanie sytuacji majątkowo-osobistej wnioskodawcy, do czego jest z kolei niezbędne przedstawienie tej sytuacji w sposób pełny.

Tak więc to z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy niemożliwe okazało się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Udzielane bowiem przez skarżącego wyjaśnienia i przedstawiane dowody nie w pełni obrazują rzeczywistą sytuację materialną skarżącego. Skoro skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe, to jego wniosek nie mógł być uwzględniony.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.