Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2506880

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu
z dnia 29 stycznia 2018 r.
II SA/Wr 694/17

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 29 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. D. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 4 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wr 694/17 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. D. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie robót budowlanych związanych z postawieniem ściany i zamontowaniem drzwi na klatce schodowej postanawia: zaskarżone postanowienie referendarza sądowego utrzymać w mocy.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym postanowieniem referendarza sądowego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu ww. postanowienia podano, że wnioskodawca wskazał na skomplikowany pod względem prawnym charakter sprawy. Nadto wnioskodawca oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 35,74 m2 i wartości około 150.000 zł i samochodu osobowego marki Opel Vectra z 2007 r. oraz współwłaścicielem mieszkania o powierzchni 61 m2 i wartości około 90.000 zł. Dochodem gospodarstwa domowego skarżącego jest emerytura jego oraz jego żony w łącznej kwocie 3.848,93 zł. Do jego zobowiązań i stałych wydatków wnioskodawca zaliczył wydatki na lokal w kwocie około 800 zł, na samochód - około 1.200 zł oraz pozostałe wydatki na zakup żywności, odzieży, środków czystości, lekarstw, leczenie oraz inne zakupy.

Referendarz sądowy wskazał, że w dniu 7 grudnia 2017 r. wnioskodawcy doręczono wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie zareagował na to wezwanie. W sprawie skarżący uiścił kwotę 500 zł tytułem wpisu sądowego do skargi.

Zdaniem referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Złożone przez stronę skarżącą oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera danych koniecznych do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W treści wniosku skarżący ograniczył się jedynie do podania informacji, które mogłyby sugerować jego trudną sytuację materialną. Uchylił się natomiast od jej wykazania w jakikolwiek sposób, w tym w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Szczególne znaczenie w tym zakresie miało wykazanie dochodów skarżącego i jego żony w dłuższym okresie, dzięki któremu możliwa byłaby ocena możliwości wygospodarowania przez wnioskodawcę środków pieniężnych na ponoszenie kosztów postępowania sądowego w sprawie. Skarżący był bowiem w stanie wygospodarować kwotę 500 zł celem opłacenia należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi. Zdaniem referendarza sądowego w tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że strona skarżąca nie wykazała, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy.

A. D. wniósł od przytoczonego postanowienia sprzeciw, żądając przyznania mu prawa pomocy. Skarżący zarzucił, że opisany w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia stan faktyczny jest wybiórczy, niepełny i godzący w zasady przyjaznej interpretacji przepisów prawa. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa do pomocy w dniu 7 listopada 2017 r., w którym w pkt 5 tego wniosku uzasadniono konieczność uzyskania takiej pomocy. Przedstawiono również oświadczenie o stanie rodzinnym i dochodach. Wzór tego wniosku uzyskano z internetu. Referendarz sądowy zapoznał się z nim i stwierdził, że złożony wniosek nie został przedstawiony na aktualnym urzędowym formularzu obowiązującym w dniu złożenia wniosku i powiadomił o tym skarżącego pismem z dnia 14 listopada 2017 r. (doręczone w dniu 21 listopada 2017 r.). W piśmie tym nie zgłoszono też żądania żadnych dodatkowych dokumentów. Wniosek na nowym formularzu został złożony w siedzibie Sądu w dniu 23 listopada 2017 r. Natomiast w dniu 7 grudnia 2017 r. skarżący otrzymał pismo, z którego wynikały wyłącznie same wątpliwości co do zasady złożenia wniosku o pomoc.

Skarżący wskazał, że nie odpowiedział na to wezwanie, ponieważ: 1) rozwianie tych wątpliwości ujętych w pkt 1 do 4 było fizycznie nie do wykonania w terminie 7 dni, gdyż wymagałoby to wystąpienia do odpowiednich instytucji i urzędów o dostarczenie żądanych dokumentów; ponadto wykazanie szczegółowo opłat (dot. żywności, środków higieny, ubrań, lekarstw, oraz innych opłat) związanych z pkt 4 było całkowicie niewykonalne, gdyż skarżący nie posiadał świadomości, że wszelkie paragony z zakupów i innych wydatków jest zobowiązany archiwizować w domu; 2) ponadto nie do spełnienia był wymóg pkt 6 wezwania, gdyż brak sprecyzowania o jakie dokumenty i informacje chodzi referendarzowi sądowemu powodował i tak pretekst do odmowy przyznania pomocy, co zresztą i tak stało się przesłanką odmowy udzielenia pomocy; 3) zarówno wniosek pierwszy (na nieobowiązującym druku), jak i wniosek drugi w pkt 13 zawierał rygor odpowiedzialności karnej w związku ze złożonym oświadczeniem, a mimo to skarżący był zobowiązany do udowodnienia czegoś, co jest niezrozumiałe.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Na mocy art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).

Wspomnieć jeszcze wypada, że stosownie do przepisu z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.) Według Sądu, wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Innymi słowy, przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru uznaniowego, ustawodawca zawarł bowiem w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki, których wykazanie przez stronę wnioskującą obliguje sąd do przyznania tego prawa w całości bądź w części.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem oceny jest więc to, czy referendarz sądowy trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Po pierwsze wskazać należy, że przyznanie stronie prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego) uzależnione jest jedynie od wykazania przez nią przesłanek, o których mowa w art. 246 p.p.s.a. Rozstrzygnięcie o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu nie może być zatem uzależnione od oceny sądu co do potrzeby udziału takiego pełnomocnika, gdyż ustawodawca nie wprowadził takich kryteriów przyznawania prawa pomocy. Zatem w sytuacji, gdy strona nie wykazuje, że nie jest w stanie ponieść pełnych lub częściowych kosztów postępowania, wykluczone jest ustanowienie dla niej zawodowego pełnomocnika.

Zdaniem Sądu referendarz sądowy trafnie ocenił złożony przez skarżącego wniosek. Z wniosku tego wynika, że skarżący gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i wspólnie uzyskują emerytury w łącznej wysokości 3.848,93 zł miesięcznie. Z kwoty tej skarżący wydatkuje 800 zł na koszty utrzymania mieszkania, 1200 zł na utrzymanie samochodu, a resztę na żywność, odzież, obuwie itd. Zdaniem Sądu wobec takiej treści wniosku uprawnione było żądanie od skarżącego dodatkowych wyjaśnień na podstawie art. 255 p.p.s.a., bowiem złożone oświadczenie było niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Trudno zgodzić się ze skarżącym, że skierowane do niego wezwanie było niezrozumiałe, bowiem w pkt 1 wezwano do nadesłania zeznania podatkowego za rok 2016, w pkt 2 wyciągów z rachunku bankowego, w pkt 3 tzw. "odcinka" emerytury skarżącego i jego żony. Przedłożenie tych dokumentów w wyznaczonym skarżącemu terminie 7-dniowym, w ocenie Sądu, nie było szczególnie trudne. W pkt 4 wezwania referendarz sądowy zwrócił się o przedstawienie zestawienia kwot wydatkowanych na opłaty, środki higieny, żywność, spłatę kredytów i wskazał, że należy dołączyć dowody opłat. W ocenie Sądu sporządzenie kwotowego zestawienia tego rodzaju nie powinno skarżącemu nastręczyć problemów, a w razie nieposiadania dowodów opłat np. za czynsz czy media, należało o tym napisać w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego. Także pkt 5 wezwania dotyczący informacji o korzystaniu z pomocy społecznej nie wymagał od skarżącego niczego poza złożeniem oświadczenia. W pkt 6 referendarz sądowy wskazał zaś, że należy przedłożyć inne dokumenty i informacje, które mogą mieć wpływ na ocenę wniosku. Jeśli skarżący dokumentów tego rodzaju nie zidentyfikował, również mógł o tym wspomnieć w piśmie, które winno być odpowiedzią na skierowane do niego wezwanie.

Wobec tego zaprezentowana w sprzeciwie polemika z wezwaniem skierowanym do skarżącego jest po pierwsze spóźniona, a po drugie niezasadna. Skierowane do skarżącego wezwanie miało na celu uzupełnienie danych potrzebnych do rozpoznania wniosku i udzielenie na nie odpowiedzi w terminie nie było niemożliwe. W sytuacji, gdy skarżący miał wątpliwości czy opory przed udzieleniem wyjaśnień, należało to wskazać w odpowiedzi na wezwanie. Pamiętać przy tym należy, że obowiązkiem strony w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy jest rzeczywiste przedstawienie sytuacji majątkowej i lojalna współpraca z sądem w tym zakresie. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie trudno mówić o konieczności zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a to z uwagi na brak możliwości dokonania weryfikacji rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, wynikającej z niezachowania przez wnioskodawcę szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy.

Zdaniem Sądu niezależnie od nieprzedłożenia przez skarżącego dodatkowych wyjaśnień stwierdzić można na podstawie danych zawartych we wniosku, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Uzyskiwany dochód miesięczny w wysokości 3.848,93 zł nie pozwala na zaliczenie skarżącego i jego małżonki do osób ubogich. Osiąganie przez osobę fizyczną stałego miesięcznego dochodu, w szczególności przewyższającego minimalne wynagrodzenie za pracę jest przesłanką do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 2 sierpnia 2006 r., I OZ 1111/06, czy postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 8 lipca 2005 r., Orzeczenia.nsa.gov.pl). Skarżący posiadając dwa mieszkania i samochód w sposób oczywisty ponosi koszty utrzymania tych dóbr, niemniej okoliczność ta nie może uzasadniać przerzucenia kosztów postępowania sądowego w niniejszej sprawie na budżet państwa.

Nadto Sąd zauważa, że we wniosku skarżący podnosi, że nie jest prawnikiem i nie zna się na prawie, co ma uzasadniać przyznanie mu pełnomocnika. Tymczasem wniesiona przez skarżącego skarga liczy 10 stron i zawiera rozważania z zakresu prawa konstytucyjnego, cywilnego i administracyjnego z odwołaniem się do orzecznictwa i łacińskich paremii. Trudno zatem dać wiarę twierdzeniom skarżącego co do konieczności sfinansowania przez budżet państwa udziału jego pełnomocnika w postępowaniu.

Reasumując, skoro to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd uznał więc, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.