Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2506723

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 28 lutego 2018 r.
II SA/Wa 807/17
Stwierdzenie świadomego wprowadzenia organu w błąd przez stronę (bezrobotnego).

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.).

Sędziowie WSA: Adam Lipiński, Iwona Maciejuk.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2018 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) kwietnia 2017 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z dnia (...) lutego 2017 r.

Uzasadnienie faktyczne

Wojewoda (...) decyzją z dnia (...) kwietnia 2017 r. nr (...) wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) art. 10 ust. 2 pkt 4 i ust. 7 pkt 2 w związku z art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2016 r.; poz. 645 z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta (...) nr (...) z dnia (...) lutego 2017 r. orzekającą o obowiązku zwrotu przez D. Z. nienależnie pobranego świadczenia w kwocie (...) zł brutto - w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ nadmienił, że D. Z. został zarejestrowany w Urzędzie Pracy (...) w dniu (...) stycznia 2016 r. jako osoba bezrobotna. Prezydent (...) decyzją nr (...) z dnia (...) stycznia 2016 r. orzekł o uznaniu strony z dniem (...) stycznia 2016 r. za osobę bezrobotną oraz o przyznaniu prawa do zasiłku od dnia (...) stycznia 2016 r. w wysokości 997,40 zł brutto miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku oraz w wysokości 783,20 zł brutto miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku. Organ ten postanowieniem znak: (...) z dnia (...) sierpnia 2016 r. wznowił z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną w dniu (...) stycznia 2016 r. nr (...) w związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych czyli z uwagi na fakt, że ww. zarejestrował się w Urzędzie Pracy w okresie zgłoszonego do ewidencji działalności gospodarczej zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej.

W dniu (...) sierpnia 2016 r. Prezydent (...) decyzją nr (...) orzekł o utracie przez stronę statusu osoby bezrobotnej z dniem (...) lipca 2016 r. oraz utracie prawa do zasiłku z dniem (...) lipca 2016 r., w związku z nieusprawiedliwionym niestawiennictwem.

W dniu (...) sierpnia 2016 r. Prezydent (...) decyzją nr (...) uchylił decyzję z dnia (...) stycznia 2016 r. nr (...) oraz orzekł o uznaniu za osobę bezrobotną z dniem (...) stycznia 2016 r. i przyznał prawo do zasiłku od dnia (...) kwietnia 2016 r. do dnia (...) stycznia 2017 r. w wysokości 120% kwoty zasiłku określonego w art. 72 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Prezydent (...) postanowieniem z dnia (...) września 2016 r. znak: (...) wznowił z urzędu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przez Prezydenta (...) w dniu (...) sierpnia 2016 r. nr (...) w części orzekającej o przyznaniu prawa do zasiłku od dnia (...) kwietnia 2016 r. do dnia (...) stycznia 2017 r. w wysokości 120% kwoty zasiłku określonego w art. 72 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych, z uwagi na fakt, iż w dniu (...) marca 2016 r. D. Z. wznowił wykonywanie działalności gospodarczej.

W dniu (...) września 2016 r. Prezydent (...) postanowieniem znak: (...) wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wydaną przez Prezydenta (...) w dniu (...) sierpnia 2016 r. nr (...) w związku z wyjściem na jaw nowych okoliczności faktycznych, z uwagi na fakt, iż w dniu (...) marca 2016 r. strona wznowiła wykonywanie działalności gospodarczej.

Następnie decyzją nr (...) z dnia (...) listopada 2016 r. Prezydent (...) uchylił decyzję nr (...) z dnia (...) sierpnia 2016 r. oraz orzekł o utracie przez ww. statusu osoby bezrobotnej z dniem (...) marca 2016 r. z uwagi na fakt posiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej o wznowieniu działalności, po okresie jej zawieszenia.

W dniu (...) listopada 2016 r. Prezydent (...) decyzją nr (...) uchylił decyzję nr (...) z dnia (...) sierpnia 2016 r. uchylającą decyzję nr (...) z dnia (...) stycznia 2016 r. w części dotyczącej przyznania prawa do zasiłku od dnia rejestracji (...) stycznia 2016 r. i orzekł o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia rejestracji, tj. od dnia (...) stycznia 2016 r. z uwagi na fakt dokonania rejestracji w okresie zawieszenia działalności gospodarczej.

W dniu (...) stycznia 2017 r. Prezydent (...) zawiadomił stronę, że zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu zasiłku dla bezrobotnych wypłacanego z Funduszu Pracy wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej wysokości (...) zł brutto za okres od (...) stycznia 2016 r. do (...) czerwca 2016 r.

Prezydent (...) decyzją nr (...) z dnia (...) lutego 2017 r. orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego świadczenia w kwocie (...) zł brutto - w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji.

Od powyższej decyzji D. Z. złożył odwołanie do Wojewody (...). W jego treści zaznaczył, że wznowienie działalności gospodarczej w dniu (...) marca 2016 r. odnotowane w CEiDG było związane ze spotkaniami w sprawie wynajęcia pomieszczeń w celu prowadzenia warsztatu samochodowego, a właściciele tych obiektów wymagali potwierdzenia, że ewentualny dzierżawca jest czynnym przedsiębiorcą.

Wojewoda (...) w uzasadnieniu decyzji z dnia (...) kwietnia 2017 r. nr (...) stwierdził, że odwołanie nie jest zasadne, zatem nie zostało uwzględnione.

Przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające wykazało, iż D. Z. prowadził działalność gospodarczą zarejestrowaną od dnia (...) kwietnia 2015 r. i zawiesił jej prowadzenie na okres od dnia (...) maja 2015 r. do dnia (...) marca 2016 r. Potwierdzeniem powyższego jest informacja pozyskana z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej.

W okresie od dnia (...) stycznia 2016 r. do dnia (...) czerwca 2016 r. strona pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Wobec powyższego, zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy, zasiłek dla bezrobotnych wypłacony stronie za okres od (...) stycznia 2016 r. do (...) czerwca 2016 r. jest świadczeniem nienależnym, które podlega obowiązkowi zwrotu.

Wojewoda (...) podkreślił, iż w sprawie nie jest istotne, że skarżący dokonał odwieszenia zawieszonej działalności gospodarczej wyłącznie formalnie, tj. nie odprowadzał należnych składek, nie działał jako przedsiębiorca. Decydujące znaczenie ma wpis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP, z którego wynika, iż w dniu (...) marca 2016 r. strona dokonała wznowienia wykonywania działalności gospodarczej.

Zdaniem organu decyzja Prezydenta (...) nr (...) z dnia (...) lutego 2017 r. orzekająca o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie (...) zł brutto - w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji nie narusza prawa i nie może być zmieniona.

Odnosząc się do argumentacji strony podnoszonej w odwołaniu, Wojewoda (...) podkreślił, że nie została ona uwzględniona i nie stanowi przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że w dniu rejestracji, tj. (...) stycznia 2016 r. D. Z., podpisując dokument "Informacja dla osób zgłaszających się w celu rejestracji jako osoba bezrobotna", zapoznał się z prawami i obowiązkami osoby bezrobotnej, w tym także, iż w przypadku podjęcia działalności gospodarczej następuje utrata statusu osoby bezrobotnej (a tym samym utrata praw do świadczeń wynikających z jego posiadania), o czym należy powiadomić urząd pracy w terminie 7 dni.

Organ poinformował również, że strona może zwrócić się do Prezydenta (...) o odroczenie terminu płatności lub rozłożenie na raty nienależnie pobranego świadczenia, albo o umorzenie tych należności w całości albo w części.

D. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) kwietnia 2017 r. nr (...), domagając się jej uchylenia w całości lub w części odnoszącej się do niewłaściwego naliczenia okresu zwrotu zasiłku, a także o uchylenie decyzji organu I instancji.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie był osobą bezrobotną w dniu (...) marca 2016 r.,

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. niewydanie właściwego rozstrzygnięcia przewidzianego w przepisach o postępowaniu odwoławczym, nieuchylenie nieważnej decyzji organu I instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, co stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że Wojewoda (...) bardzo formalnie potraktował kwestię wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Zaznaczył, że (...) marca 2016 r. dokonał wpisu dotyczącego wznowienia wykonywania działalności gospodarczej. Tego samego dnia, czyli (...) marca 2016 r., dokonał jednocześnie wpisu o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej. Na dowód powyższego skarżący załączył wydruki z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje rozstrzygające w przedmiocie uznania pobranego przez skarżącego w okresie od dnia (...) stycznia 2016 r. do (...) czerwca 2016 r. zasiłku dla bezrobotnych w kwocie (...) zł brutto za świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Na wstępie wywodu należy zakreślić ramy prawne sprawy. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 u.p.z.i.r.p. W myśl art. 76 ust. 1 tej ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W ustępie 2 tego przepisu ustawodawca zawarł katalog przypadków spełniających przesłanki do uznania pobranego świadczenia za nienależne. Zgodnie zatem z treścią art. 76 ust. 2 pkt 2 u.p.z.i.r.p., zastosowanego w sprawie, za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą świadczenie.

W sprawie organy uznały, że skarżący w okresie od (...) stycznia 2016 r. do (...) czerwca 2016 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Świadczenie to - zgodnie z art. 76 ust. 2 pkt 2 ustawy - było świadczeniem nienależnym, które podlegało obowiązkowi zwrotu, gdyż w dniu (...) marca 2016 r. skarżący dokonał wznowienia wykonywania działalności gospodarczej. Dodać należy, iż działalność ta, jak wskazuje organ, została zarejestrowana w dniu (...) kwietnia 2015 r. i zawieszona na okres od (...) maja 2015 r. do (...) marca 2016 r.

W ocenie Sądu, organy błędnie przyjęły, że w sprawie rzeczywiście zaistniały podstawy do uznania pobranego przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych za nienależnie pobrane świadczenie.

Sąd orzekający w sprawie w pełni aprobuje pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 19 lipca 2016 r. (sygn. akt I OSK 3263/14, dostępny pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.), że: "Dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie przesłanek określonych art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, tj. muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności, pobierający złożył nieprawdziwe oświadczenie lub sfałszował dokumenty albo zaszły inne przypadki świadomego wprowadzenia w błąd organu. Wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym."

Zdaniem Sądu, w kontekście powyższego, w okolicznościach faktycznych sprawy przyjęcie, że pobrany przez skarżącego zasiłek był nienależny w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 u.p.z.i.r.p. wymagało wykazania negatywnego zachowania skarżącego ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 76 ust. 1 i ust. 2 ustawy, obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wpłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 826/09). Dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Ponadto dla uznania świadomego wprowadzenia organu w błąd przez stronę (bezrobotnego) istotne jest stwierdzenie, czy strona była świadoma, że fakty które zataiła, bądź co do których poświadczyła nieprawdę, były istotne dla sprawy, a zatem czy zdawała sobie sprawę z ich znaczenia, co wiąże się z pouczeniem o tym, jakie okoliczności faktyczne są istotne dla rozstrzygnięcia indywidualnej i konkretnej sprawy oraz wyjaśnieniu zasad odpowiedzialności w przypadku nieuprawnionego korzystania ze świadczeń.

W niniejszej sprawie organy całkowicie pominęły istotną dla sprawy okoliczność, a mianowicie fakt, iż w dniu (...) marca 2016 r., tj. w dniu, w którym ustało zawieszenie prowadzenia działalności gospodarczej, skarżący złożył także wniosek o wpis w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej "zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej". Tak więc w okresie od dnia rejestracji w charakterze bezrobotnego, tj. do dnia (...) stycznia 2016 r. do dnia (...) marca 2016 r. działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego podlegała, ujawnionemu w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zawieszeniu, zaś od dnia (...) marca 2016 r. - na skutek wniosku skarżącego - działalność ta uległa zakończeniu (zaprzestaniu).

W tych okolicznościach zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem art. 76 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.