Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1971658

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 20 sierpnia 2015 r.
II SA/Wa 77/15

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kania.

Sędziowie WSA: Iwona Dąbrowska Iwona Maciejuk (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi D.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) listopada 2014 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) września 2014 r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku D.S. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia (...) września 2014 r. nr (...), na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia (...) listopada 2014 r. nr (...) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) września 2014 r.

W uzasadnieniu podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Prezes ZUS wskazał, iż tylko udowodnione szczególne okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że w sprawie, po jej ponownym rozpatrzeniu, nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem organu, strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu.

Organ podał, że na 40 lat życia, tj. na datę powstania niezdolności do pracy uwzględniono 14 lat, 2 miesiące, 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy i w 10-leciu przed dniem zgłoszenia wniosku o świadczenie na zasadach ogólnych, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udowodniono 1 rok, 8 miesięcy, 28 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (por. wyrok WSA z dnia 6 listopada 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1056/07).

Prezes ZUS wskazał, że z przedłożonej dokumentacji wynika, iż w okresie od dnia 11 listopada 1994 r. do dnia 2 czerwca 1996 r., od dnia 9 lipca 1998 r. do dnia 19 października 2000 r., od dnia 1 marca 2003 r. do dnia 19 lipca 2004 r. i od dnia 19 lipca 2007 r. do dnia 28.02.

2010 r. wnioskodawczyni nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi zdaniem organu do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec strony w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia (...) maja 2013 r. ustalono całkowitą niezdolność do pracy, która powstała w czasie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia (...) sierpnia 2014 r. ustalił, iż wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy do dnia (...) sierpnia 2016 r.

W ocenie organu obecna niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) listopada 2014 r. nr (...) stała się przedmiotem skargi D.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podała, że nie zgadza się z decyzją Prezesa ZUS. Podniosła, że zachorowała (...) maja 2011 r. w czasie trwania umowy o pracę. Od dnia (...) marca 2012 r. do (...) marca 2013 r. pobierała świadczenie rehabilitacyjne. Wskazała, że od dnia (...) czerwca 2011 r. do (...) czerwca 2011 r. przebywała na Oddziale Kliniki (...). Podała, że stan zdrowia był zły już w 2009 r. Wówczas miała poważną operację. Wskazała też, że od (...) czerwca 2011 r. do (...) lipca 2011 r. przebywała w szpitalu w T. z rozpoznaniem (...). Na stronie trzeciej skargi wskazała, że w latach 2007-2010 otrzymywała zasiłek stały z MOPS w K. i posiadała wówczas orzeczenie o stopniu nipełnosprawności. Oświadczyła, że nie była wówczas zdolna do żadnej pracy zarobkowej. Wskazała przy tym, że w 2007 r. po raz pierwszy zachorowała na (...).

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 1440 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zwanej dalej k.p.a.

W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem - zgodnie z art. 124 powołanego już wyżej aktu prawnego, przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego.

Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

Nie można przy tym zapominać o obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestnicząc w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).

W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, że strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które strona nie miała wpływu. Prezes ZUS wskazał przy tym, że m.in. od dnia (...) lipca 2007 r. do (...) lutego 2010 r. wnioskodawczyni nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem. Stwierdził również, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, albowiem wobec wnioskodawczyni nie była orzeczona m.in. w tym okresie całkowita niezdolność do pracy.

W ocenie Sądu, w kontekście podanej przez skarżącą w skardze informacji, iż w 2007 r. po raz pierwszy zachorowała na (...), organ nie dokonał pełnych ustaleń stanu faktycznego w sprawie i nie ocenił wszechstronnie całokształtu materiału dowodowego, a uchybienie przepisowi art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. było wynikiem niezastosowania w sprawie art. 9 k.p.a.

Pamiętać trzeba, że strona często nie ma wiedzy o tym, jakie okoliczności mogą mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Rolą organu jest prowadzenie postępowania w taki sposób, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.

W decyzji z dnia (...) września 2014 r., jak też na wcześniejszym etapie postępowania administracyjnego organ nie wyjaśnił stronie, jak należy rozumieć pojęcie szczególnych okoliczności. Dopiero w zaskarżonej decyzji Prezes ZUS wskazał, że za szczególną okoliczność uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Podał przy tym, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie lub trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby.

W nawiązaniu do tych stwierdzeń organu, skarżąca w skardze podała, iż na (...) chorowała już w 2007 r. Wskazała też na niemożność podjęcia pracy w 2009 r. z uwagi na stan zdrowia. Tak poważna choroba jak (...) mogła stanowić przeszkodę w podjęciu zatrudnienia i wypracowaniu świadczenia w trybie zwykłym. Również choroba rozpoznana u strony w 2009 r. mogła stanowić usprawiedliwioną przeszkodę w wypracowaniu świadczenia w trybie zwykłym. Sama okoliczność, iż w tym okresie nie była orzeczona wobec strony całkowita niezdolność do pracy nie oznacza, że nie wystąpiły szczególne okoliczności. Utożsamianie przez organ całkowitej niezdolności do pracy ze szczególnymi okolicznościami, które uniemożliwiły uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym nie jest prawidłowe. Stanowią one bowiem odrębne przesłanki z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Skoro na etapie postępowania administracyjnego organ nie wyjaśnił stronie jak należy rozumieć pojęcie szczególnych okoliczności i nie wezwał do przedłożenia wszelkich dokumentów, które mogą mieć znaczenie w sprawie, zaszła podstawa do uchylenia zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji Prezesa ZUS.

Ponownie rozpoznając sprawę organ wezwie stronę, do przedłożenia wszelkich dokumentów potwierdzających jej oświadczenie złożone w skardze, dotyczące stanu zdrowia w 2007 i 2009 r. Po nadesłaniu przez stronę tych dokumentów, organ

- na podstawie całokształtu materiału dowodowego - dokona oceny, czy spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie renty w drodze wyjątku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), orzekł jak w wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.