Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2754011

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
z dnia 24 maja 2019 r.
II SA/Wa 2083/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Protokolant specjalista Maria Zawada.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2019 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia (...) sierpnia 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) sierpnia 2018 r., nr (...), Minister Obrony Narodowej (dalej także: "Minister" lub "organ") - działając na podstawie przepisów art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm. - dalej: "k.p.a.") i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 2225 z późn. zm.), w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia (...) czerwca 2018 r., nr (...), odmawiającą przyznania B.W. (dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W piśmie z dnia (...) lutego 2015 r. skarżąca B.W., powołując się na przepis art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, wystąpiła do Ministra Obrony Narodowej z wnioskiem o przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu (...) maja 1987 r. mężu (...) A.W.

Minister Obrony Narodowej prawomocną decyzją z dnia (...) sierpnia 2015 r., nr (...), utrzymującą w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia (...) czerwca 2015 r., nr (...) odmówił skarżącej prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku ze względu na posiadanie dochodu z tytułu zatrudnienia.

W piśmie z dnia (...) marca 2018 r. B.W., powołując się na przepis art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, wystąpiła ponownie do Ministra Obrony Narodowej z wnioskiem o przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu (...) maja 1987 r. mężu (...) A.W.

W toku postępowania wyjaśniającego, powołując się na akt emerytalno-rentowe, Minister Obrony Narodowej ustalił, że skarżąca pobierała ustawową wojskową rentę rodzinną od dnia (...) czerwca 1987 r. do dnia (...) czerwca 1994 r. z tytułu wychowywania nieletniego syna, G. (ur. (...).09.1986 r.). Ponadto, organ ustalił, że od dnia (...) lipca 1994 r. do dnia (...) września 2011 r. renta rodzinna wypłacana była uczącemu się synowi skarżącej.

W wyniku rozpatrzenia wniosku strony skarżącej oraz analizy zgromadzonego materiału dowodowego, Minister Obrony Narodowej - powołując się na przepisy art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin - wydał w dniu (...) czerwca 2018 r. decyzję nr (...), na podstawie której odmówił przyznania B.W. wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na wstępie, iż w świetle art. 8 ust. 1 cyt. ustawy, Minister Obrony Narodowej może przyznać, w drodze wyjątku, zaopatrzenie emerytalne - w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie - członkom rodziny pozostałym po zmarłych żołnierzach, jeżeli osoby te wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do świadczenia przewidzianego w ustawie.

Ponadto, powołując się na art. 24 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, Minister zauważył, że prawo do wojskowej renty rodzinnej z tytułu śmierci lub zaginięcia żołnierza, przysługuje na zasadach i w wysokości określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Powołując się z kolei na regulację prawną zawartą w art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), Minister stwierdził, że wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

1) osiągnęła wiek 50 lat, nie później niż w ciągu 5 lat od dnia śmierci męża, albo

2) stała się osobą niezdolną do pracy nie później niż w ciągu 5 lat od dnia śmierci męża lub od dnia zaprzestania wychowywania dzieci do ukończenia przez nie maksymalnie 18 roku życia.

Mając na względzie powyższe regulacje ustawowe, Minister zauważył, że na podstawie dokumentów złożonych przez zainteresowaną ustalono, iż skarżąca ukończyła 50 lat w dniu (...) października 2013 r., tj. po upływie 9 lat od ustania prawa do wojskowej renty rodzinnej z tytułu wychowywania syna. Ponadto, jak wskazał organ, skarżąca nie została również uznana za osobę niezdolną do pracy w terminie określonym w art. 70 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W związku z powyższym, Minister Obrony Narodowej uznał, że skarżąca nie nabyła prawa do ustawowej wojskowej renty rodzinnej, co tym samym wskazuje, że zasadnicze znaczenie ma ustalenie czy przyczyną nienabycia przez zainteresowaną renty rodzinnej, w trybie określonym w art. 8 wojskowej ustawy emerytalnej, były szczególne okoliczności.

Minister Obrony Narodowej wskazał, że wprawdzie pojęcie "szczególnych okoliczności" nie zostało przepisami prawa zdefiniowane, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że za szczególną okoliczność na potrzeby świadczeń w drodze wyjątku przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenie bądź trwały stan, wykluczające jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 151/10, LEX nr 595174).

Organ zaznaczył, że z przedłożonego przez skarżącą oświadczenia z dnia (...) maja 2018 r. wynika, że od dnia (...) września 1989 r. do dnia (...) czerwca 2016 r. (łącznie 26 lat, 9 miesięcy i 8 dni) była zatrudniona w Zespole (...) w D., zaś z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia (...) maja 2018 r. wynika, że skarżąca była zarejestrowana, jako osoba bezrobotna w okresie od dnia (...) czerwca 2016 r. do dnia (...) lipca 2016 r., tj. przez 1 miesiąc i 2 dni. Organ wskazał ponadto, że z zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. nr (...) z dnia (...) maja 2018 r. wynika, że skarżąca nie korzysta z pomocy MOPS.

Minister Obrony Narodowej zauważył także, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia (...) listopada 2017 r.r., nr akt (...), skarżąca została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia (...) listopada 2018 r., tj. na okres 1 roku. W tej sytuacji, jak wskazał Minister, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. przyznał skarżącej rentę na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ podniósł, iż z decyzji ZUS nr (...) z dnia (...) marca 2018 r. wynika, iż skarżąca pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 1.923,25 zł brutto (do wypłaty 1.599,16 złotych).

Ponadto, Minister wskazał, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. orzeczeniem nr (...) z dnia (...) kwietnia 2017 r. zaliczył skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia (...) kwietnia 2019 r.

Wskazując na brzmienie art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, Minister Obrony Narodowej podkreślił, że świadczenie z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. W ocenie organu, w przywołanym przepisie cyt. ustawy ustawodawca nie wskazuje bowiem kryteriów, jakimi powinien kierować się organ, podejmując rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania renty, o której mowa w tym przepisie. Minister wskazał, że oznacza to, iż jest to kryterium otwarte, zaś podstawowy wymóg przyznania świadczenia to niemożność nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w tej ustawie i występująca w sprawie jednocześnie wyjątkowość sytuacji zainteresowanego, którą można rozumieć w dwojaki sposób - jako szczególnie wyjątkowy zbieg okoliczności uniemożliwiający uzyskanie wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w trybie zwykłym lub jako wyjątkową sytuację leżącą po stronie zainteresowanego, która uzasadnia przyznanie wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w drodze wyjątku mimo niemożności nabycia tego uprawnienia w trybie zwykłym. Minister Obrony Narodowej stwierdził, że w każdym jednakże przypadku niezbędne jest istnienie w sprawie owej wyjątkowości, której kryterium pozostaje otwarte.

Odnosząc się do argumentów przedstawionych przez stronę skarżącą we wniosku, Minister wskazał, że sytuacja materialna skarżącej, ze względu na wysokość świadczenia otrzymywanego z ZUS, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ podkreślił, że wnioskowane przez skarżącą świadczenie nie stanowi świadczenia socjalnego, które przyznawane jest stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Jednocześnie, organ uznał, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest też dodatkiem przyznawanym w związku z pogorszeniem się sytuacji materialnej.

W tej sytuacji, biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, że skarżąca B.W. posiada prawo do renty z tytułu orzeczonej niezdolności do pracy na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Minister Obrony Narodowej uznał, że w przypadku skarżącej nie zaistniały okoliczności uzasadniające przyznanie jej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Wnioskiem z dnia (...) lipca 2018 r. skarżąca zwróciła się do Ministra Obrony Narodowej o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Wnosząc o uchylenie spornej decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia (...) czerwca 2018 r., strona skarżąca zarzuciła organowi:

1. błąd w ustaleniach faktycznych - polegający na przyjęciu, iż dla wydania decyzji o przyznaniu wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku nie ma znaczenia fakt umiarkowanego stopnia niepełnosprawności występującego u skarżącej, podczas gdy umiarkowany stopień niepełnosprawności, jakim dotknięta jest skarżąca, winien zostać uwzględniony przy wydawaniu decyzji o przyznaniu renty rodzinnej w drodze wyjątku;

2. błąd w ustaleniach faktycznych - polegający na przyjęciu, iż niezasadne jest wydanie decyzji o przyznaniu wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz skarżącej z uwagi na fakt posiadania przez nią prawa do renty z tytułu orzeczonej niezdolności do pracy, podczas gdy fakt posiadania uprawnień do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy nie pozbawia zasadności złożonego wniosku o przyznanie skarżącej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku;

3. błąd w ustaleniach faktycznych - polegający na przyjęciu, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku, podczas gdy w powyższej sprawie przyznanie skarżącej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku uzasadnione jest szeregiem szczególnych okoliczności.

W uzasadnieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca stwierdziła, że - wbrew stanowisku organu - fakt umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, który - jak podniosła skarżąca - rzutuje na jej życie, jako pracownika, obywatela oraz ma wpływ na jej życie osobiste, stanowi jedną z istotniejszych okoliczności uzasadniających przyznanie jej świadczenia w drodze wyjątku.

Skarżąca zarzuciła, iż brak jest podstaw prawnych do odmowy przyznania jej renty rodzinnej w drodze wyjątku jedynie z uwagi na fakt pobierania renty z tytułu orzeczonej niezdolności do pracy.

Skarżąca podniosła ponadto, że za osobę częściowo niezdolną do pracy uznana została do dnia (...) listopada 2018 r., zaś po upływie tego okresu lekarz orzecznik ZUS nie dopatrzy się przeciwwskazań do podjęcia przez nią zatrudnienia. W tej sytuacji, nie mając innych źródeł dochodu, skarżąca uznała, że pozostanie bez środków utrzymania.

W ocenie skarżącej, wypadek lotniczy w trakcie wykonywania zadań służbowych, w wyniku którego jej mąż, (...) A.W., w młodym wieku poniósł śmierć, stanowi szczególną okoliczność na potrzeby świadczeń w drodze wyjątku. Zdaniem skarżącej, zdarzenie to stanowi okoliczności wyłącznie obiektywne i niezależne od jej woli.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Minister Obrony Narodowej - działając na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin - decyzją nr (...) z dnia (...) sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję nr (...) z dnia (...) czerwca 2018 r. odmawiającą przyznania skarżącej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Minister Obrony Narodowej wskazał na wstępie, odwołując się do konstrukcji normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, że świadczenie z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. W tej sytuacji, jak zauważył organ, poza podstawowym wymogiem przyznania świadczenia, to jest niemożnością nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w tej ustawie i występującej w sprawie jednocześnie wyjątkowości sytuacji zainteresowanego, ustawodawca w zasadzie nie wskazuje żadnego kryterium, jakim powinien kierować się organ, przyznając w drodze wyjątku wojskowe zaopatrzenie emerytalne.

Minister Obrony Narodowej wskazał, że na podstawie akt emerytalnych (...) A.W. ustalono, iż skarżąca pobierała ustawową wojskową rentę rodzinną po zmarłym mężu od dnia (...) czerwca 1987 r. do dnia (...) czerwca 1994 r. z tytułu wychowywania nieletniego syna, które to prawo do tego świadczenia utraciła w związku z ukończeniem przez syna 18 lat życia. Organ podniósł, że od dnia (...) lipca 1994 r. do dnia (...) września 2011 r. renta rodzinna wypłacana była G.W. z tytułu kontynuowania nauki. Ponadto, organ zauważył, ze skarżąca w chwili śmierci męża, tj. w dniu (...) maja 1987 r. miała ukończone 23 lata, zaś 50 lat ukończyła w dniu (...) października 2013 r., tj. po upływie 25 lat od śmierci męża i 9 lat od ustania prawa do ustawowej wojskowej renty rodzinnej z tytułu wychowywania syna.

W związku z powyższym, Minister Obrony Narodowej uznał, że skarżąca nie nabyła prawa do wyżej wymienionego świadczenia.

W konsekwencji, Minister stwierdził, że w niniejszej sprawie zasadnicze znaczenie ma zatem ustalenie, czy przyczyną nienabycia przez skarżącą renty rodzinnej w trybie określonym w ww. przepisie były "szczególne okoliczności", które - w świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowoadministracyjnego - na potrzeby świadczeń w drodze wyjątku rozumie się, jako wyłącznie obiektywne i niezależnie od woli konkretnej osoby zdarzenie bądź trwały stan, wykluczające jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 151/10, LEX nr 595174).

Minister Obrony Narodowej, wskazując, iż wystąpienie "szczególnych okoliczności" powinno być oceniane w odniesieniu do każdego przypadku indywidualnie - zauważył, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. orzeczeniem z dnia (...) kwietnia 2017 r. zaliczył skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do dnia (...) kwietnia 2019 r. Jednocześnie, organ podniósł, że orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w L. nr (...) z dnia (...) listopada 2017 r. skarżąca została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia (...) listopada 2018 r. Organ wskazał także, że na okres orzeczonej niezdolności do pracy skarżąca ma ustalone prawo do renty na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Minister zauważył, że aktualnie od dnia (...) marca 2018 r. wysokość renty pobieranej przez skarżącą wynosi 1.923,25 złotych brutto (1.599,16 złotych netto).

Mając na względzie powyższe, Minister stwierdził, że przywoływane przez stronę skarżącą okoliczności związane ze śmiercią jej męża, (...) A.W., nie mogą stanowić przesłanki mającej wpływ na przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Ministra, okoliczność ta nie może zostać potraktowana przez organ, jako uzasadnione zdarzenie losowe o charakterze szczególnym, które wykluczało jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Minister Obrony Narodowej wskazał, iż przy podejmowaniu decyzji o przyznaniu prawa do spornego świadczenia brana jest wprawdzie pod uwagę aktualna sytuacja materialna, zdrowotna i rodzinna osoby składającej wniosek, niemiej - jak uznał organ - nie mogą być to okoliczności wyłączne, które przesądzałyby o przyznaniu skarżącej prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W piśmie z dnia (...) października 2018 r. skarżąca, reprezentowana przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia (...) sierpnia 2018 r.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, skarżąca zarzuciła organowi:

1. naruszenie prawa procesowego, mającego wpływ na treść decyzji, tj. art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, podczas gdy organ administracyjny winien w sposób wyczerpujący rozpatrzeć cały materiał zgromadzony w sprawie;

2. naruszenie prawa procesowego, mającego wpływ na treść decyzji, tj. art. 80 § 1 k.p.a. - poprzez przyjęcie, iż całokształt materiału dowodowego nie wskazuje na szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku, podczas gdy całokształt materiału dowodowego w sposób ewidentny wskazuje na wystąpienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku;

3. naruszenie prawa procesowego, mającego wpływ na treść decyzji, tj. art. 8 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji bez uwzględnienia zasady równości wszystkich obywateli wobec prawa oraz zasady sprawiedliwości społecznej, a tym samym prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do organów Państwa, podczas gdy organ, wydając decyzję w niniejszej sprawie, powinien uwzględniać zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa oraz zasadę sprawiedliwości społecznej, pogłębiając zaufanie do organów Państwa.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca zarzuciła przede wszystkim, iż sporna decyzja Ministra narusza art. 77 § 1 k.p.a z uwagi na nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W ocenie strony skarżącej, organ wydający zaskarżoną decyzję, pomimo zgromadzenia całego materiału dowodowego, nie rozpatrzył go w należyty sposób. Skarżąca uznała bowiem, że z uzasadnienia spornej decyzji wynika, iż pomimo dokonania analizy akt emerytalnych męża skarżącej, organ skupił się w sprawie jedynie na wskazaniu faktu pobierania przez skarżącą renty rodzinnej po zmarłym mężu przez czas wskazany w uzasadnieniu decyzji, a także na dalszym wypłacaniu renty rodzinnej na rzecz syna zmarłego oraz wskazaniu braków przesłanek do nabycia renty rodzinnej na podstawie art. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem strony skarżącej, pomimo przeprowadzenia powyższego wywodu, Minister nie dokonał rozpatrzenia sprawy przez pryzmat szczególnych okoliczności warunkujących przyznanie renty w drodze wyjątku, o którym mowa w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

Tymczasem, jak zauważyła skarżąca, prawidłowe i zarazem wnikliwe rozpatrzenie dowodów zgromadzonych w sprawie winno prowadzić do konstatacji, iż szczególną okolicznością uzasadniającą przyznanie wnioskowanej renty w drodze wyjątku jest fakt znacznego czasowego przekroczenia przez skarżącą kryteriów umożliwiających jej nabycie prawa do takiej renty na zasadach ogólnych, tj. wskazanych w ant. 70 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi bowiem na fakt, iż skarżąca w chwili śmierci męża była bardzo młodą osobą (miała 23 lata), to fakt ten w całości wykluczył możliwość ubiegania się na jej rzecz renty po mężu, co w istocie stanowi szczególną okoliczność.

Zdaniem strony skarżącej, powyższa okoliczność, której Minister nie uwzględnił przy wydawaniu spornej decyzji, niewątpliwie wynika z faktu braku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, do czego organ był zobowiązany na podstawie art. 77 § 1 k.p.a.

Ponadto, skarżąca zarzuciła, że Minister naruszył wskazany wyżej przepis art. 77 § 1 k.p.a., ignorując dowód w postaci orzeczenia z dnia (...) kwietnia 2017 r. zaliczającego skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Tymczasem, zdaniem skarżącej, wnikliwa ocena tego dowodu prowadzi do wniosku, iż obecna sytuacja życiowa, w jakiej znajduje się skarżąca, w pełni uzasadnia przyznanie jej renty w drodze wyjątku. Strona skarżąca stwierdziła, że okoliczności zdrowotne leżące u podstaw wydania powyższego orzeczenia w pełni wypełniają definicję "szczególnych okoliczności" wskazanych w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca uznała zatem, iż pominięcie powyższego dowodu w toku wydawania decyzji, w sposób oczywisty narusza obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, o którym to mowa w art. 77 § 1 k.p.a., co bezpośrednio rzutowało na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie.

Ponadto, strona skarżąca zarzuciła, iż organ naruszył art. 80 § 1 k.p.a. - poprzez przyjęcie, iż całokształt materiału dowodowego nie wskazuje na szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Skarżąca uznała bowiem, że z uzasadnienia spornej decyzji w sposób oczywisty wynika, iż ustalenie braku szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, dokonane zostało w oparciu jedynie o część materiału dowodowego. Według skarżącej, rozważając przesłankę szczególnych okoliczności, pominięto bowiem wskazane powyżej dowody z akt emerytalnych zmarłego (...) A.W. oraz dowód w postaci orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia (...) kwietnia 2017 r. zaliczającego skarżąca do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Zdaniem skarżącej, pominięcie tych dowodów, przy jednoczesnej ocenie, iż w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącej renty w drodze wyjątku, w jawny sposób naruszyło dyspozycję art. 80 § 1 k.p.a.

Jednocześnie, strona skarżąca zauważyła, iż akcentowana przez Ministra uznaniowość administracyjna nie oznacza pełnej dowolności w odniesieniu do wydanej decyzji. Zdaniem skarżącej, owe uznanie administracyjne w powiązaniu z brakiem ustawowych kryteriów przy ustaleniu szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin - powoduje, iż organ wydający decyzję w sposób szczególnie skrupulatny i wnikliwy winien badać i oceniać materiał dowodowy, bacząc by wyjaśnione zostały wszelkie istotne dla sprawy okoliczności.

Strona skarżąca podkreśliła również, iż przy orzekaniu w ramach tzw. uznania administracyjnego organ winien uwzględniać zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa oraz zasadę sprawiedliwości społecznej, szczególnie w sytuacji przyznawania świadczeń rodzinom poległych pilotów w różnych wypadkach lotniczych.

Według skarżącej, nie jest bowiem dopuszczalne, iż świadczenia na podstawie powyższej ustawy przyznawane są nielicznym rodzinom pilotów ginącym w ostatnich latach, zaś odmawiane są rodzinom pilotów służących i poległych lata temu.

W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga B.W. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Ministra Obrony Narodowej z dnia (...) sierpnia 2018 r., nr (...), jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia (...) czerwca 2018 r., nr (...), odmawiająca przyznania stronie skarżącej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku - nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Minister Obrony Narodowej, wydając obie sporne decyzje administracyjne, nie dopuścił się przede wszystkim - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., albowiem w sposób dostatecznie precyzyjny wyjaśniła w uzasadnieniu przedmiotowych decyzji, dlaczego uznał, że w przypadku skarżącej brak jest podstaw do przyznania wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku, o której mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.

Sąd stwierdził w konsekwencji, że Minister Obrony Narodowej utrzymując w mocy sporną decyzję z dnia (...) czerwca 2018 r. odmawiającą przyznania stronie skarżącej wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku - dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie właściwego zastosowania przesłanek, o których mowa w art. 8 ust. 1 oraz art. 24 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin w zw. z art. 70 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Tym samym, Sąd uznał, że organ, wydając zarówno zaskarżoną decyzję administracyjną z dnia (...) sierpnia 2018 r., jak i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia (...) czerwca 2018 r. - nie dopuścił się w powyższym zakresie istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 k.p.a. i art. 7 in principio k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP.

Zdaniem Sądu, skoro Minister Obrony Narodowej w sposób właściwy dokonał oceny prawidłowości zastosowania zarówno przepisów formalnych regulujących postępowanie administracyjne, jak i norm prawa materialnego wyrażonych w przepisach ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, brak jest podstaw prawnych do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji Ministra, jak i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia (...) czerwca 2018 r.

Przechodząc do oceny obu spornych rozstrzygnięć Ministra Obrony Narodowej, na wstępie warto zauważyć, że materialnoprawną podstawę ich wydania stanowi art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin. Zgodnie z jego brzmieniem, żołnierzom oraz członkom rodzin pozostałym po zmarłych żołnierzach, jeżeli osoby te wskutek szczególnych okoliczności nie nabyły prawa do zaopatrzenia emerytalnego przewidzianego w ustawie, Minister Obrony Narodowej może przyznać, w drodze wyjątku, zaopatrzenie emerytalne w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że zawarte w tym przepisie sformułowanie "może przyznać" wskazuje na działanie organu administracji publicznej w ramach tzw. uznania administracyjnego. W konsekwencji, zauważyć należy, że w przypadku rozstrzygnięć podejmowanych w trybie uznania administracyjnego kontroli sądowej podlega jedynie to, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, a zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Natomiast, ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie ustalenia, czy organ administracji nie przekroczył granicy uznania administracyjnego. Jednocześnie, podkreślić należy, iż oczywistym jest także to, że podejmowanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Zdaniem Sądu, zakres uznania wyznaczony winien być zawsze normami kompetencyjnymi, a także przepisami o postępowaniu administracyjnym i przepisami prawa materialnego. Podkreślić należy również, że wydając decyzję o charakterze uznaniowym, organ jest związany nie tylko przepisem, ale i celem określonej regulacji. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por.m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1535/08).

Mając powyższe na względzie, wskazać należy, iż rozstrzygając o prawidłowości zastosowania przez Ministra Obrony Narodowej przepisu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, należy mieć na uwadze, że w przepisie tym nie wskazano kryteriów, jakimi powinien kierować się Minister Obrony Narodowej, podejmując rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania renty, o której mowa w tym przepisie. Zatem, kontrola sądowa decyzji o odmowie przyznania wojskowej renty w drodze wyjątku powinna koncentrować się w zasadzie na stronie formalnej, tj. prawidłowości procedury, która poprzedzała wydanie spornej decyzji, natomiast sąd administracyjny nie może dokonać oceny merytorycznej, to znaczy wiążąco ustalić, czy w sprawie konkretnej osoby rzeczywiście zachodziły "szczególne okoliczności", o których mowa w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy, i czy wystąpienie tych okoliczności uzasadniało przyznanie renty.

W konsekwencji, stwierdzić należy, iż wzruszenie zaskarżonej decyzji Ministra Obrony Narodowej przez sąd administracyjny może nastąpić jedynie wówczas, gdy Sąd ustaliłby, że organ ten pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę skarżącą, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki (podobnie: np. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 2578/12).

W ocenie Sądu, rozstrzygając sprawę o przyznanie wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku nie można pominąć przepisów określających ogólne zasady przyznawania rent rodzinnych.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny żołnierza zmarłego albo zaginionego w czasie służby. Stosownie do art. 24 ust. 1 cyt. ustawy, renta rodzinna przysługuje na zasadach i w wysokości określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z zastrzeżeniem przypadków określonych w pkt 1a - 1c), które w ocenie Sądu, z podanych w odpowiedzi na skargę względów, nie mogą mieć w niniejszej sprawie zastosowania. Organ nie rozstrzygał bowiem w niniejszym postępowaniu o uprawnieniach przyznawanych w trybie zwykłym, a te wobec śmierci męża skarżącej już po zakończeniu misji poza granicami kraju (pkt 1a) i niestosowania przepisów (pkt 1b i pkt 1c) do stanów faktycznych sprzed wejścia tych przepisów w życie, nie kształtują sytuacji prawnej ubiegającej się o przyznanie świadczenia w "drodze wyjątku".

Zgodnie brzmieniem art. 67 ust. 1 pkt 3 z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do renty rodzinnej uprawniony jest małżonek (wdowa i wdowiec) spełniający warunki określone w art. 70.

W świetle art. 70 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli:

1) w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo

2) wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej.

Prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2 (vide: art. 70 ust. 2 cyt. ustawy).

Z powyższych regulacji wynika, iż prawo do renty rodzinnej ustawodawca wiąże z kryterium wieku wdowy powiązanego ściśle z datą śmierci męża lub niezdolnością do pracy. Przy czym, o niezdolności do pracy i stopniu tej niezdolności oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uprawnionych członków rodziny orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 24 ust. 1 pkt 4 wojskowej ustawy emerytalnej).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca wiek 50 lat ukończyła w dniu (...) października 2013 r., tj. po upływie 9 lat od ustania prawa do ustawowej wojskowej renty rodzinnej z tytułu wychowywania syna. W związku z powyższym, skarżąca nie nabyła prawa do wyżej wymienionego świadczenia.

Niemniej, młody wiek skarżącej w dniu śmierci jej męża por. Andrzeja Wdziekońskiego, jak również okoliczności będące przyczyną jego śmierci, nie decydują o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku i dlatego też, jak słusznie przyjął organ, nie mogą zostać potraktowane, jako zdarzenia losowe o charakterze szczególnym.

Owszem, zauważyć należy, że przy podejmowaniu decyzji o przyznaniu prawa do wnioskowanego przez stronę skarżącą świadczenia brana jest pod uwagę aktualna sytuacja materialna i zdrowotna osoby składającej wniosek, niemniej uznać trzeba, że nie mogą być to okoliczności wyłączne, które przesądzałyby o przyznaniu skarżącej prawa do wojskowej renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Organ zasadnie przyjął, że trudna sytuacja socjalna, stan zdrowia oraz warunki materialne i rodzinne osoby składającej wniosek nie są okolicznością, która uzasadnia przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, bowiem przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet wtedy, gdy te potrzeby są uzasadnione.

W ocenie Sądu, pojęcie "w drodze wyjątku", o którym mowa w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy, nie dotyczy wyjątkowych potrzeb, czy też niedostatku, ja również sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym.

Nie sposób, zdaniem Sądu, czynić Ministrowi Obrony Narodowej skuteczny zarzut, iż stosując kryterium uznania administracyjnego, ocenił sytuację osoby zdolnej do podjęcia zatrudnienia, przy uwzględnieniu jej sytuacji rodzinnej i majątkowej, jako niemieszczącej się w pojęciu "okoliczności wyjątkowych" uniemożliwiających nabycie prawa do zaopatrzenia przewidzianego w wojskowej ustawie emerytalnej.

W istocie skarżąca upatruje spełnienia przesłanek z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin w fakcie, iż jej mąż zmarł bardzo wcześnie i to zdarzenie oraz jego konsekwencje spowodowało u skarżącej problemy zdrowotne i finansowe. Tymczasem renta, o jakiej mowa w ww. przepisie, nie może być przyznana każdej osobie znajdującej się w "szczególnych okolicznościach", nawet gdy chodzi o osobę, która utraciła żywiciela rodziny, będącego żołnierzem. Rentę można przyznać wyłącznie osobie, która wskutek wystąpienia tychże "szczególnych okoliczności" nie spełniła wszystkich warunków koniecznych dla nabycia prawa do zaopatrzenia emerytalnego na zasadach ogólnych, określonych w art. 23 i nast. ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Konieczne jest więc istnienie związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem "szczególnych okoliczności" a niespełnieniem którejś z przesłanek uzyskania renty na zasadach ogólnych. Przyznanie renty w drodze wyjątku jest więc uzasadnione tylko wówczas, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca nie uzyskał renty rodzinnej na zasadach ogólnych z tego powodu, iż - na skutek wyjątkowego zbiegu okoliczności niezależnych od woli wnioskodawcy lub na skutek innej wyjątkowej sytuacji, na którą wnioskodawca nie miał wpływu - nie spełnił on przynajmniej jednej z przesłanek przyznania renty.

Minister Obrony Narodowej obowiązany był więc przed wydaniem decyzji zgromadzić przede wszystkim taki materiał dowodowy, który pozwoliłby ustalić, czy - gdyby nie zaszły "szczególne okoliczności" wskazywane przez skarżącą, to mieściłaby się ona w gronie beneficjentów renty rodzinnej na zasadach ogólnych. W niniejszej sprawie sytuacja skarżącej została wyjaśniona, w tym okoliczności i przyczyny śmierci (...) A.W. zostały należycie udokumentowane i ocenione przez organ. Fakt utraty najbliższego członka rodziny - żołnierza, który zapewniał stabilizację finansową, w ocenie organu, nie wskazuje na szczególne okoliczności, tj. takie, które niezależnie od woli skarżącej stanęły na przeszkodzie w uzyskaniu świadczenia w trybie zwykłym. To stanowisko zasługuje na akceptację, jeśli się zważy, iż renta "w drodze wyjątku", przewidziana w art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin, nie jest świadczeniem odszkodowawczym za śmierć osoby najbliższej. Natomiast rentę w drodze wyjątku przyznaje się wtedy, gdy po śmierci żołnierza członkowie jego rodziny, z uwagi na szczególnie niekorzystny zbieg okoliczności, nie nabywają prawa do renty na zasadach ogólnych. Okolicznościami szczególnymi nie są zarówno okoliczności śmierci żołnierza, jak też stan zdrowia skarżącej stwierdzony orzeczeniami Lekarza Orzecznika ZUS.

Reasumując, stwierdzić należy, że zarzut naruszenia przepisu art. 8 ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin - nie jest zasadny. Ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Zarówno zaskarżona decyzja Ministra, jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia (...) czerwca 2018 r. mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Obrony Narodowej zawarł, w zgodzie z regulacją przewidzianą w art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu o które dane fakty zostały ustalone. Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 8 ust. 1 cyt. ustawy, zaś argumentacja organu przedstawiona w tym zakresie nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń.

Tym samym, Sąd uznał również, że Minister nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego państwa, o której mowa w art. 8 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście przepisu art. 8 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.