II SA/Wa 1973/19, Uznaniowy charakter decyzji Prezesa ZUS o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku a obowiązek stosowania przepisów procedury administracyjnej. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 3031088

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2020 r. II SA/Wa 1973/19 Uznaniowy charakter decyzji Prezesa ZUS o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku a obowiązek stosowania przepisów procedury administracyjnej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Kołodziej.

Sędziowie WSA: Iwona Maciejuk (spr.), Andrzej Góraj.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2020 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) czerwca 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie faktyczne

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia (...) czerwca 2019 r. nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) o odmowie przyznania A. H. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu przytoczył treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w tym przepisie. Podał, że za szczególną okoliczność, na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, uważa się tylko zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków.

Prezes ZUS wskazał, że po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które wnioskodawca nie miał wpływu.

Prezes ZUS ustalił, że wnioskodawca na przestrzeni 61 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował 14 lat, 1 miesiąc 13 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Organ wskazał, że z posiadanej dokumentacji wynika, że od (...).10.1979 r. do (...).02.1985 r., od (...).06.1990 r. do (...).03.1996 r., od (...).05.1999 r. do (...).09.2004 r., (...).12.2010 r. do (...).11.2014 r., (...).01.2017 r. do (...).04.2018 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawca nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych okresach nie była wobec wnioskodawcy orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wnioskodawcy, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec.

Organ stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków na zasadach ogólnych.

Odnosząc się do twierdzenia wnioskodawcy zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną organ wyjaśnił, że fakt, że żona wnioskodawcy nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego nie zwalnia żony wnioskodawcy z obowiązków wynikających z założenia rodziny, tj. pomocy w zaspokajaniu potrzeb rodziny, polegającej na osobistych staraniach i pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygnatura GZ 71/04, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Prezes ZUS ustalił, że dochód dwuosobowej rodziny wynosi 4427,36 zł (średnie wynagrodzenie żony wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia z 3 miesięcy). Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi 2213,68 zł i zdaniem organu nie pozwala stwierdzić, że wnioskodawca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania.

Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia z dnia (...) czerwca 2019 r. nr (...) stała się przedmiotem skargi A. H. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi, wskazując, że jego zdaniem spełnia ustawowe przesłanki. Podał, że niespełnienie wymagań dających prawo do renty spowodowane jest w jego przypadku szczególnymi okolicznościami, na które nie mam wpływu. Podał, że podmioty, w których był zatrudniony w ostatnich latach nie istnieją. Utrudniony jest także dostęp do ich archiwów. Wskazał, że ma problem z udokumentowaniem wszystkich okresów składkowych. Podał, że od dnia decyzji udało mu się uzyskać dwa zaświadczenia o zatrudnieniu. Wskazał, że ma mam trudności z poruszaniem się, nie zawsze jestem w stanie przyspieszyć przesłanie dokumentacji telefonicznie bądź pisemnie. Skarżący nie zgodził się z ustaleniem Prezesa ZUS w zakresie dochodu w gospodarstwie domowym. Wskazał, że nie utrzymuje z żoną żadnych kontaktów, mają rożne miejsca zamieszkania, nie prowadzą też wspólnego gospodarstw domowego. Podął, że nie może liczyć na jakąkolwiek pomoc ze strony żony. Skarżący zaznaczył też, że niezdolność do pracy powstała w czasie zatrudnienia.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych k.p.a. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ stwierdził w zaskarżonej decyzji, że skarżący w okresach od (...).10.1979 r. do (...).02.1985 r., od (...).06.1990 r. do (...).03.1996 r., od (...).05.1999 r. do (...).09.2004 r., (...).12.2010 r. do (...).11.2014 r., (...).01.2017 r. do (...).04.2018 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Do skargi skarżący załączył jednakże zaświadczenie pracy z dnia (...) lipca 2019 r. nr (...), w którym wskazano, że A. H. był zatrudniony w K. w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie m.in. od (...).10.1979 do (...).05.1981. Skarżący do skargi załączył też świadectwo pracy wskazujące, że A. H. w okresie od (...).06.1982 r. do (...).12.1982 r. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w P. w (...). Powyższe dokumenty wskazują, że ustalenie organu, że skarżący nie wykonywał zatrudnienia przez pełny okres od (...).10.1979 do (...).02.1985 r. nie jest ustaleniem prawidłowym. Organ nie dokonał tym samym pełnych ustaleń stanu faktycznego. Kwestia ustalenia rzeczywistego okresu składkowego i nieskładkowego wnioskodawcy jest zasadniczym elementem w każdym postępowaniu dotyczącym ubezpieczeń społecznych i może mieć znaczenie dla ustalenia uprawnień do świadczenia. Skarżący, jak wynika ze skargi, ma trudności z pozyskaniem dokumentacji potwierdzającej okresy zatrudnienia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał organowi okresy zatrudnienia, które nie były przez organ wzięte pod uwagę w pierwszej decyzji z dnia (...) marca 2019 r. Organ ponownie rozpatrując sprawę, jak wynika z wyliczeń liczbowych, niektóre z tych okresów uwzględnił (w pierwszej decyzji organ wskazał na 12 lat, 9 miesięcy i 6 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych; w zaskarżonej decyzji zaś wskazał na 14 lat, 1 miesiąc i 13 dni takich okresów). Z zaskarżonej decyzji nie wynika jednak, które z okresów zatrudnienia wskazywanych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ uwzględnił, a których nie uwzględnił i dlaczego, mimo że wnioskodawca wskazywał nazwy zakładów pracy i okresy zatrudnienia. W zaskarżonej decyzji brak jest podstawowych ustaleń stanu faktycznego w tym zakresie. Nadto, w skardze skarżący wskazał, że niezdolność do pracy powstała w czasie zatrudnienia. Powyższe wymaga wyjaśnienia przez organ, albowiem z decyzji organu wynika, że skarżący w dniu (...) kwietnia 2018 r. nie wykonywał zatrudnienia.

W zaskarżonej decyzji organ podał też, że do dnia (...) kwietnia 2018 r. przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne niezależne od woli wnioskodawcy, które można byłoby uznać za okoliczność szczególną. Zauważyć należy jednakże, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia (...).08.2018 r. stwierdzające, że wnioskodawca od (...).04.2015 r. był osobą częściowo niezdolną do pracy. Okoliczności tej organ nie tylko nie rozważył w sprawie, ale w ogóle nie dokonał ustaleń stanu faktycznego w tym zakresie w decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawca wskazał, że od (...) września 2015 r. do (...) września 2016 r. pobierał rentę rehabilitacyjną. Powyższe wskazuje, w powiązaniu z informacjami przedstawionymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o krótkich okresach zatrudnienia m.in. w 2015 r., że skarżący podejmował próby wypracowania świadczenia. Organ winien zatem rozważyć, czy to w istocie nie stan zdrowia co najmniej od kwietnia 2015 r. stanowił istotną przeszkodę w podjęciu zatrudnienia.

Sąd zauważa nadto, że organ nie dokonał w zaskarżonej decyzji żadnych ustaleń, co do tego, z czego wnioskodawca się utrzymuje. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, samo ustalenie przez organ, jakie wynagrodzenie uzyskuje żona wnioskodawcy nie pozwala stwierdzić, że wnioskodawca nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania (art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). W powołanym przepisie nie chodzi o hipotetyczne środki finansowe, ale o środki, którymi wnioskodawca dysponuje. W sytuacji, gdy wnioskodawca wskazał we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że nie mieszka z żoną, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i od 12 lat nie utrzymuje kontaktów, a organ powyższego nie podważył w toku postępowania dowodowego, to brak jest podstaw, aby przyjąć, że wnioskodawca prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe i dysponuje środkami utrzymania w postaci połowy wynagrodzenia żony.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej wskazania i ocenę prawną.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), orzekł jak w wyroku.

--5

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.