Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2639347

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 7 lutego 2019 r.
II SA/Sz 983/18
Podstawy odmowy wglądu w akta sprawy podatkowej. Zakres pojęcia interesu publicznego o którym mowa w art. 179 § 1 o.p.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.).

Sędziowie WSA: Joanna Wojciechowska, Ewa Wojtysiak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Q. Spółka z ograniczona odpowiedzialnością z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 29 czerwca 2018 r. nr (...) w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów wyłączonych z jawności oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżonym w sprawie postanowieniem z dnia 29 czerwca 2018 r. nr (...), wydanym po rozpatrzeniu zażalenia Q. (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w (...) (dalej: "spółka" lub "skarżąca") na postanowienie Naczelnika Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S. z dnia 24 maja 2018 r., nr (...) odmawiającego udostępnienia dokumentów wyłączonych z jawności ze względu na interes publiczny, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny sprawy.

Naczelnik Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S. postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. wszczął z urzędu wobec spółki postępowanie w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Postanowieniem z dnia 30 października 2017 r., organ I instancji włączył do akt sprawy materiał dowodowy sporządzony i zgromadzony w toku czynności procesowych przeprowadzonych w dniu 31 sierpnia 2017 r. w lokalu "(...)" przy ul. (...)/(...) w (...) w tym m.in. protokół z zeznań świadka - funkcjonariusza celnego nr (...) z dnia 4 września 2017 r.

Pismem z dnia 27 listopada 2017 r., spółka wniosła o doręczenie kopii ww. protokołu z zeznań świadka - funkcjonariusza celnego z dnia 4 września 2017 r.

Postanowieniem z dnia 21 maja 2018 r. nr (...) organ I instancji wyłączył z jawności protokół przesłuchania świadka - funkcjonariusza celnego z dnia 4 września 2017 r. z uwagi na dobro prowadzonego postępowania przygotowawczego, które mieści się w pojęciu interesu publicznego.

Mając zatem na uwadze, że ww. postanowieniem z dnia 21 maja 2018 r. wyłączono z jawności żądany przez spółkę protokół przesłuchania świadka, Naczelnik Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S. postanowieniem z dnia 24 maja 2018 r. nr (...) odmówił doręczenia spółce jego kopii.

W zażaleniu na to postanowienie spółka zarzuciła naruszenie art. 179 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.) - dalej: "o.p." poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj. wydanie postanowienia o wyłączeniu z jawności w całości z akt sprawy protokołu przesłuchania świadka - funkcjonariusza celnego, a następnie wtórnego względem niego postanowienia w przedmiocie odmowy doręczenia kopii dokumentu z akt sprawy ze względu na potrzebę ochrony bliżej nieokreślonego interesu publicznego, który to w sprawie nie zachodzi. Spółka zarzuciła, że organ w żaden sposób nie wskazał, jaka to potrzeba ochrony interesu publicznego ogranicza prawo strony, zagwarantowane ustawowo, do zapoznania się z aktami sprawy, w tym z wnioskowanym protokołem przesłuchania świadka.

Spółka zasygnalizowała również, że w postanowieniu zawarto błędne pouczenie co do możliwości zaskarżenia kwestionowanego postanowienia.

Po rozpatrzeniu sprawy, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 29 czerwca 2018 r. utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy.

Organ odwoławczy podzielając stanowisko organu I instancji o odmowie doręczenia spółce kopii wyłącznego z jawności ww. protokół przesłuchania świadka - funkcjonariusza celnego z dnia 4 września 2017 r., wskazał, że dysponentem akt postępowania karnego skarbowego, które zostały udostępnione komórce prowadzącej postępowanie administracyjne w sprawie wymierzenia kary pieniężnej na podstawie ustawy o grach hazardowych, w związku z czynnościami procesowymi, przeprowadzonymi w dniu 31 sierpnia 2017 r. w lokalu "(...)" w (...), jest Naczelnik Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S.

Powołując się więc na treść art. 156 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 1749 z późn. zm.) - dalej: "k.p.k." oraz art. 118 § 1 pkt 3 i art. 133 § 1 pkt 1 w związku z art. 113 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) - dalej: "k.k.s." wskazał, że akta postępowania przygotowawczego udostępnia się - innym osobom niż strony tego postępowania, ich obrońcy, przedstawiciele ustawowi czy pełnomocnicy - wyjątkowo i wyłącznie za zgodą prowadzącego to postępowanie tj. naczelnika urzędu celno-skarbowego. Natomiast, w piśmie z dnia 7 grudnia 2017 r., Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w S., zastrzegł aby nie udostępniać stronom postępowania administracyjnego protokołów z przesłuchań świadków. W ocenie organu odwoławczego, oczywiste jest przy tym, że to organ prowadzący postępowanie przygotowawcze może najlepiej ocenić, czy wydanie stronie dokumentów pochodzących z akt sprawy karnoskarbowej może zagrażać dobru śledztwa.

Niezależnie od powyższego, organ odwoławczy zaznaczył, że powód wyłączenia materiałów ma charakter czasowy, gdyż trwa wyłącznie do czasu zakończenia postępowania przygotowawczego w sprawie. Badając wskazaną kwestię, organ na podstawie pisma Naczelnika Z. Urzędu Celno- Skarbowego w S. z dnia 27 czerwca 2018 r. nr (...) (...), ustalił, że - na dzień wydania zaskarżonego w sprawie postanowienia - dokumenty sporządzone i zgromadzone w toku czynności procesowych przeprowadzonych w dniu 31 sierpniu 2017 r. w lokalu "(...)" oraz materiał dowodowy z akt sprawy karnej skarbowej mogą być udostępniane stronie postępowania administracyjnego oprócz protokołów przesłuchania świadków, w tym również protokołu przesłuchania funkcjonariusza z dnia 4 września 2017 r. Tym samym, organ odwoławczy stwierdził, iż z uwagi na fakt, że postępowanie karne skarbowe znajduje się na etapie postępowania przygotowawczego w dalszym ciągu zachodzi konieczność zapewnienia ochrony interesu tego śledztwa.

Jedocześnie, w ocenie organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie uznał, że w pojęciu interesu publicznego, o którym mowa w art. 179 § 1 o.p. niewątpliwie mieści się obowiązek ochrony informacji dotyczących niezakończonego postępowania przygotowawczego. W sprawie nie można było zignorować stanowiska, iż dobro prowadzonego postępowania karnego skarbowego sprzeciwiało się udostępnieniu stronie określonych dokumentów.

Odnosząc się natomiast do zawartych w zażaleniu uwag dotyczących błędnego pouczenia zawartego w zaskarżonym postanowieniu, organ odwoławczy podzielił stanowisko spółki, że było ono nieprawidłowe, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż strona skorzystała z przysługującego jej prawa i wniosła zażalenie w z zachowaniem ustawowego terminu.

Mając zatem wzgląd na interes publiczny jakim było dobro postępowania prowadzonego przez Naczelnika Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S., organ odwoławczy uznał, że postanowienie organu I instancji było prawidłowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie (...) (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w (...) - reprezentowana przez adwokata - wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz postanowienia Naczelnika Z. Urzędu Celno-Skarbowego w S. z dnia 21 maja 2018 r. nr (...) o wyłączeniu z jawności w całości z akt sprawy protokołu przesłuchania świadka - funkcjonariusza celnego o nr (...) z dnia 4 września 2017 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 179 § 1 i 2 o.p., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w realiach niniejszej sprawy, wyrażające się w uznaniu przez organ odwoławczy, iż zasadnym było wydanie ww. postanowienia o wyłączeniu z jawności w całości z akt sprawy protokołu przesłuchania świadka - funkcjonariusza celnego o nr (...) z dnia 4 września 2017 r.,

a następnie wtórnego względem niego - postanowienia z dnia 24 maja 2018 r. w przedmiocie odmowy doręczenia kopii dokumentu z akt sprawy ze względu na potrzebę ochrony bliżej nieokreślonego interesu publicznego, który to w niniejszej sprawie nie zachodzi.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca spółka wskazała, że w żadnym z ww. postanowień ani organ I instancji, ani organ odwoławczy w żaden sposób nie wskazał, jaka to potrzeba ochrony interesu publicznego ogranicza prawo strony, zagwarantowane ustawowo, do zapoznania się z aktami sprawy, w tym z wnioskowanym protokołem przesłuchania świadka.

Nadto, w odniesieniu do postanowienia o wyłączeniu z jawności akt sprawy, podniosła, że wnioskowany dokument nie zawiera informacji niejawnych, w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych

(Dz. U. z 2018 r. poz. 412). Wyłączenie z akt sprawy protokołu z zeznań świadka nie jest uzasadnione interesem publicznym. Z art. 1 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że informacjami niejawnymi są informacje, których nieuprawnione ujawnienie spowodowałoby lub mogłoby spowodować szkody dla Rzeczypospolitej Polskiej albo byłoby z punktu widzenia jej interesów niekorzystne, także w trakcie ich opracowywania oraz niezależnie od formy i sposobu ich wyrażania. Powyższe okoliczności na kanwie sprawy nie zachodzą.

Skarżąca powołując się na doktrynę, wskazała, że w przypadku ograniczenia prawa wglądu do akt z uwagi na interes publiczny organ, wydając postanowienie, powinien wskazać, co w konkretnym przypadku stanowi ten interes publiczny uniemożliwiający stronie zapoznanie się z aktami sprawy. Nie można jedynie ogólnikowo wskazać w postanowieniu na bliżej nieokreślony interes publiczny.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:

Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu jest ocena zasadności odmowy przez organ udostępnienia stronie w postępowaniu w sprawie wymierzenia kary pieniężnej określonej w ustawie o grach hazardowych kopii protokołu zeznań świadka - funkcjonariusza celnego, którego jawność została wyłączona. Zdaniem organu dobro prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w S. postępowania przygotowawczego mieści się w pojęciu interesu publicznego przemawiającego za odmową wyłączenia jawności tego dokumentu.

Zgodnie z art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej, strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Stosownie do art. 178 § 3 Ordynacji podatkowej, strona może żądać wydania jej kopii akt sprawy lub uwierzytelnionych odpisów akt sprawy albo uwierzytelnienia kopii akt sprawy.

Wyrażone w art. 178 Ordynacji prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów (§ 1) oraz prawo żądania uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy bądź wydania z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów (§ 3), stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego wyrażonej w art. 129 O.p. oraz zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.). Przepisy art. 178 tej ustawy stanowią uszczegółowienie wspomnianych wyżej zasad postępowania podatkowego, zaś realizacja tego uprawnienia przekłada się również na możliwość obrony racji podatnika w toczącym się wobec niego postępowaniu (wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 2154/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak inne orzeczenia powołane poniżej).

Prawo wglądu w akta sprawy nie ma jednak charakteru absolutnego i doznaje ograniczeń. Stosownie do art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Analiza tego przepisu wskazuje, że normuje on dwie różne sytuacje. W pierwszej z nich, stronie z mocy samego prawa nie przysługuje prawo do zapoznania się ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami zawierającymi informacje niejawne. W drugiej zaś prawo strony do wglądu w akta sprawy zostaje ograniczone przez organ podatkowy, który wyłącza z akt sprawy określone dokumenty ze względu na interes publiczny.

Pojęcie interesu publicznego jest pojęciem nieostrym i nie zostało zdefiniowane. Konieczne jest więc ustalenie przesłanki stosowania analizowanej instytucji, w każdej indywidualnej sprawie, a poprawność wykładni tego pojęcia podlega badaniu w toku instancji. W pojęciu interesu publicznego, o którym mowa w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, niewątpliwie mieści się obowiązek ochrony informacji dotyczących prowadzonego i niezakończonego postępowania przygotowawczego, a powód wyłączenia materiałów ma charakter czasowy (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt I SA/Bk 488/11; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 141/14).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że organ podatkowy I instancji, mając na uwadze stanowisko Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w S. zawarte w pismach z dnia 7 grudnia 2017 r. i 12 lutego 2018 r., iż dobro prowadzonego postępowania przygotowawczego sprzeciwia się udostępnianiu stronom postępowań podatkowych dokumentów stanowiących materiał dowodowy zgromadzony przez ten organ w postaci protokołów przesłuchania świadków, w tym także żądanego protokołu z dnia 4 września 2017 r. w konsekwencji odmówił udostępnienia stronie tychże dokumentów.

W takiej sytuacji, wzgląd na interes publiczny jakim było dobro postępowania prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w S., uzasadniał wydanie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Trafnie wywiódł organ odwoławczy, że w pojęciu interesu publicznego, o którym mowa w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej niewątpliwie mieści się obowiązek ochrony informacji dotyczących niezakończonego postępowania przygotowawczego.

W niniejszej sprawie nie można było zatem zignorować stanowiska Naczelnika, iż dobro prowadzonego śledztwa sprzeciwiało się udostępnieniu stronie określonych dokumentów.

Ustosunkowując się natomiast do argumentacji skargi odnoszącej się do ograniczenia przez organy podatkowe prawa strony do obrony w postępowaniu podatkowym, wskazać należy, że skorzystanie przez organy z możliwości przewidzianej w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej zawsze wiąże się z dolegliwościami dla strony. Przepis ten przewiduje sytuacje, w których indywidualny interes podatnika i jego uprawnienia muszą ustąpić ze względu na konieczność ochrony innych wartości. Faktyczny wpływ ograniczenia jawności materiału dowodowego (w związku z wyłączeniem określonych dokumentów z akt sprawy) na prawa strony w konkretnej sprawie może być jednak oceniany wyłącznie z perspektywy całego postępowania podatkowego i jego wyniku, nie zaś w ramach kontroli postanowienia odmawiającego wglądu w akta sprawy. Ponadto zauważenia wymaga, że powód wyłączenia materiałów ma charakter czasowy, tj. do czasu zakończenia postępowania przygotowawczego. Fakt, że strona nie miała możliwości zapoznania się z wyłączonym z akt sprawy materiałem dowodowym, wobec odmowy udostępnienia dokumentów, nie oznacza jeszcze, że do dnia wydania decyzji podatkowej strona takiej możliwości mieć nie będzie. Storna może bowiem zostać zapoznana z wyłączonymi dokumentami w postępowaniu przygotowawczym, a także w postępowaniu podatkowym po zakończeniu postępowania karno-skarbowego.

Powyżej przedstawiony pogląd co do tego, że przesłanka interesu publicznego o jakiej mowa w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej realizuje się w sytuacji, gdy istnieje potrzeba zapewnienia prawidłowego przebiegu postępowania przygotowawczego oraz co do tego, że w takiej sytuacji zaktualizowała się kompetencja organu do wyłączenia z akt sprawy określonych dokumentów pochodzących z postępowania karnego, a odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z tymi dokumentami nie naruszała prawa, znajduje swoje potwierdzenie także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2018 r. II FSK 3974/17.

W świetle powyższego nie znajdują uzasadnienia podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 179 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie uchybiają też normom prawnym w zakresie nieobjętym skargą.

Z tych powodów sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.