Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1814171

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 2 kwietnia 2015 r.
II SA/Sz 951/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder.

Sędziowie: NSA Elżbieta Makowska (spr.), WSA Maria Mysiak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie zasiłku dla opiekuna

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia (...) r., nr (...), w części odmowy prawa do zasiłku dla opiekuna od dnia (...) r.,

II.

zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej E. J. kwotę (...) złotych tytułem zwrotu poniesionych wydatków.

Uzasadnienie faktyczne

Decyzją z dnia (...) Kierownik SŚR MOPS, działając z upoważnienia Burmistrza u, na podstawie art. 2 ust. 1-6, art. 3, art. 4, art. 5, art. 6, art. 10 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, po rozpatrzeniu wniosku E.J. z dnia 27 maja 2014 r. orzekł o:

1.

przyznaniu wnioskodawczyni prawa do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad G.F. od dnia (...),

2.

odmówił prawa do zasiłku dla opiekuna od dnia (...).

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Wnioskodawczyni, zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, spełnia warunki do przyznania wnioskowanego świadczenia od dnia (...).

Organ stwierdził, że wobec otrzymania z MOPS w u pisma potwierdzającego brak sprawowania opieki nad G.F., brak jest przesłanek do przyznania E.J. świadczenia na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 2 wskazanej ustawy, tj. od dnia jej wejścia w życie.

W odwołaniu od powyższej decyzji E.J. wskazała, że decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca, oraz że pracownik socjalny odwiedził jej mamę bez zapowiedzi i bez jej udziału. Natomiast z nią nie przeprowadzono żadnej rozmowy. Odwołująca się poprosiła o ponowną wizytę pracownika socjalnego w jej obecności.

Decyzją z dnia (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, po rozpatrzeniu odwołania E.J., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Kolegium podało, że decyzją Prezydenta Miasta z dnia (...) ustalono E.J. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, bezterminowo poczynając od dnia (...). Decyzja ta wygasła z mocy prawa z dniem 1 lipca 2013 r. na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw.

Organ odwoławczy powołując się na ustalenia wywiadu środowiskowego z dnia (...) wskazał, że wnioskodawczyni nie sprawuje opieki nad matką. Organ I instancji zasadnie przyznał wnioskowane świadczenie za okres, w którym nie można zbadać czy opieka była sprawowana, tj. od dnia (...) r. zgodnie z ustaleniami ustawy oraz zasadnie odmówił przyznania świadczenia od dnia (...) opierając się na ustaleniach poczynionych podczas wskazanego wywiadu środowiskowego.

Organ wyjaśnił, że prawo do zasiłku dla opiekuna nabywają osoby, których decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasły z mocy prawa z dniem 30 czerwca 2013 r. i którzy nie nabyli prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na nie spełnianie nowych przesłanek zawartych w ustawie, obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r. tj. np. osoby które nie spełniały kryterium dochodowego, bądź nie zachodził związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad osobą jej wymagającą. W przypadku E.J. odmowa zasiłku dla opiekuna na okres od dnia (...) nastąpiła z uwagi na niesprawowanie opieki nad matką.

Zdaniem Kolegium trudno uznać, iż opieka jest sprawowana nad osobą jej wymagającą, skoro osoba wymagająca opieki mieszka w u a opiekun wraz ze swoją rodziną. Opieka nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności ma być sprawowana całodobowo. Skoro opiekun sprawuje opiekę doraźnie raz w tygodniu, jak wynika z wywiadu i nie zamieszkuje z osobą wymagającą opieki uznać należy, że opieka nie jest sprawowana. W ocenie Kolegium, forma kontaktu raz w tygodniu jest moralnym obowiązkiem dzieci wobec rodziców.

E.J. złożyła skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie skarżącej prawa do zasiłku dla opiekuna od dnia (...) oraz zasądzenie na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez niezapewnienie jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego polegającą na ustaleniu, że E.J. nie sprawuje opieki nad G.F.

Skarżąca zarzuciła, że nie została poinformowana o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, na którym organy obu instancji oparły swoje orzeczenia. Wskazała, że nieprawdą jest, iż nie sprawuje stałej opieki nad G.F., albowiem jest ona sprawowana praktycznie całodobowo. Dojazd z miejscowości do miejscowości trwa zaledwie 30 min., do późnych godzin wieczornych kursują na tej trasie pociągi i busy. Bezpodstawnym jest twierdzenie, iż fakt sprawowania opieki nad matką jest jej moralnym obowiązkiem w postaci kontaktu raz w tygodniu, w sytuacji gdy skarżąca sprawuje tą opiekę faktycznie codziennie. Niezrozumiałe jest dla skarżącej, że organy nie przeprowadziły rozpoznania wśród sąsiadów G.F., poprzestając jedynie na wybiorczo przeprowadzonym przez urzędnika wywiadzie.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2015 r. E.J. oświadczyła, że gdy wcześniej miała przyznany zasiłek pielęgnacyjny również była zameldowana i dojeżdżała do u, a jak trzeba było to nocowała u mamy. Wyjaśniła również, że skarży pkt 2 decyzji tj. odmowę przyznania zasiłku dla opiekuna od dnia (...).

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a zatem prawidłowości zastosowania przez organy orzekające przepisów obowiązującego prawa materialnego i przepisów procedury. Sąd nie odbiera i nie przyznaje skarżącym żadnych świadczeń, dlatego też nie mógł uwzględnić wniosku skarżącej o przyznanie jej prawa do zasiłku dla opiekuna, gdyż kompetencja ta przysługuje organowi I instancji.

Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według wskazanych wyżej kryteriów doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego, w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) w części odmawiającej przyznania skarżącej prawa do zasiłku dla opiekuna.

Materialnoprawną podstawę odmowy przyznania E.J. wskazanego uprawnienia stanowił art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567), zgodnie z którym zasiłek dla opiekuna przysługuje od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Z kolei przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (1) matce albo ojcu, (2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, (3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1).

Odmawiając skarżącej, na podstawie wskazanego przepisu, przyznania zasiłku dla opiekuna od dnia (...) organy stwierdziły, że nie sprawuje ona opieki nad matką całodobowo, gdyż mieszka w innej miejscowości. Ponadto w ocenie organów brak opieki potwierdza wywiad środowiskowy z dnia (...).

Dokonując kontroli przesłanych przez organ akt administracyjnych sprawy stwierdzić trzeba, że nie zawierają one kwestionariusza, który potwierdzałby przeprowadzenie wywiadu w dniu (...), o którym nadmienia Kolegium.

W aktach tych znajduje się jedynie pismo Dyrektora MOPS w u datowane na dzień 24 czerwca 2014 r., w którym organ ten, w odpowiedzi na wniosek MOPS

o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego informuje, że nie ma możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu potwierdzenia faktu sprawowania opieki przez E. J. nad mamą G.F., gdyż nie zamieszkuje ona pod wskazanym adresem. Nadto organ wskazuje, że z informacji uzyskanych od G.F. wynika, że córka odwiedza ją raz w tygodniu, jest u niej kilka godzin, a na stałe mieszka wraz ze swoją rodziną.

W ocenie Sądu oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na wskazanej wyżej informacji, zawartej w piśmie z dnia 24 czerwca 2014 r., będącej w istocie jedynym dokumentem opisującym stan faktyczny w sprawie, rażąco narusza obowiązki organu w zakresie ustalenia prawdy obiektywnej i przestrzegania reguł postępowania dowodowego określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).

Tymczasem mimo ustawowego obowiązku, organ nie przeprowadził podstawowego i obligatoryjnego dowodu, jakim w sprawach pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy, o czym stanowi art. 7 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, a który służy weryfikacji okoliczności dotyczących spełnienia warunków do otrzymania zasiłku dla opiekuna, określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Organy obu instancji przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy, nie ustaliły wszystkich okoliczności istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Zwłaszcza nie wyjaśniona została, w świetle przyznania skarżącej decyzją Prezydenta Miasta z dnia (...) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad G.F., okoliczność jej zamieszkiwania w innej miejscowości i znaczenia tego faktu dla sprawowania opieki nad matką. Organ nie zbadał bowiem czy E.J. pobierając to świadczenie już od dnia (...) mieszkała z matką czy też nie, a jeśli nie mieszkała również wówczas, to jakie zmiany zaszły, że aktualnie w świetle art. 2 ust. 2 pkt 2 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przedmiotowy zasiłek jej nie przysługuje.

Za trafne uznać należy zarzuty skargi, dotyczące naruszenia przez organ odwoławczy przepisu art. 10 k.p.a., bowiem ani organ I instancji ani organ odwoławczy nie umożliwiły E.J. zapoznania się z aktami sprawy i zgłoszenia uwag lub zastrzeżeń przed wydaniem decyzji.

Co prawda nie każde naruszenie art. 10 k.p.a. stanowi bezwzględną przesłankę uchylenia decyzji administracyjnej, jednakże w niniejszej sprawie naruszenie to pozbawiło skarżącą możliwości ustosunkowanie się do pisma organu z dnia 24 czerwca 2014 r., o którym wspomniał w swym uzasadnieniu dopiero organ odwoławczy, błędnie wskazując, iż jest to data przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co niewątpliwie naruszyło prawo skarżącej do czynnego udziału w postępowaniu i mogło mieć istotny wpływ na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt II OSK 1291/12 wskazał, że w sprawach, w których strona nie przedstawiła, jak też organ nie znalazł z urzędu dowodów potwierdzających fakty i zdarzenia, z których strona wywodzi dla siebie określone (z reguły korzystne) skutki prawne, przed wydaniem decyzji negatywnej organ administracji powinien zawsze wezwać stronę do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przedstawienie przez nią brakujących dowodów, czy też sprecyzowania dotychczasowych niejasnych, czy też ogólnikowych wyjaśnień (wyrok dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ze stanowiskiem tym zgadza się skład orzekający w niniejszej sprawie.

Reasumując, Sąd doszedł do wniosku, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było przez organy obu instancji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a organ odwoławczy utrzymując w mocy wadliwą decyzję organu pierwszej instancji, dodatkowo naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu administracyjnym, organ I instancji przeprowadzi postępowanie wyjaśniające zgodnie ze wskazanymi w wyroku regułami Kodeksu postępowania administracyjnego, w którym zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zrealizuje wywiad środowiskowy i ustali wszystkie okoliczności niezbędne, z punktu widzenia ustawowych przesłanek uzyskania prawa do zasiłku dla opiekuna. Jeśli okaże się to konieczne, organ uzupełni materiał dowodowy również w inny sposób (zeznania świadków, wyjaśnienia strony). Przed wydaniem końcowego rozstrzygnięcia skarżąca winna zostać pouczona o możliwości realizacji uprawnienia do zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy, złożenia wyjaśnienia lub zastrzeżeń do niego (art. 10 § 1 k.p.a.).

Z powyższych względów należało orzec jak w pkt I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.). O kosztach, na które złożyły się wydatki skarżącej poniesione z tytułu jej przejazdu z miejsca zamieszkania do siedziby Sądu i z powrotem, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.