Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2573579

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 4 października 2018 r.
II SA/Sz 894/18

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.).

Sędziowie: WSA Marzena Iwankiewicz, NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2018 r. sprawy ze skargi A. K. - M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Pismem z dnia 17 lipca 2017 r. A. K. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej z wniosku P. M. przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł., w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego, z uwagi na rażące naruszenie prawa.

W ramach przeprowadzenia przez Kolegium postępowania wyjaśniającego, Zastępca Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. w piśmie z dnia 26 września 2017 r. poinformował Kolegium, że Ośrodek nie wydał decyzji z wniosku P. M. w przedmiocie przyznania mu świadczenia wychowawczego na dziecko S. M. Wyjaśnił ponadto, że Ośrodek nie wypłaca żadnych świadczeń rodzinnych, ani świadczenia wychowawczego na dziecko S. M. Z pisma tego wynikało natomiast, że przyznano świadczenie wychowawcze J. S. na syna B. M.

Następnie, pismem z dnia 22 stycznia 2018 r. A. K. zwróciła się do Kolegium z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Ł. z dnia (...) r., nr (...) przyznającej J. S. świadczenie wychowawcze na syna B. M.

Postanowieniem z dnia (...) r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji Burmistrza Ł. z dnia (...) r., nr (...)

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz powołało się na przepisy art. 157 § 1, art. 61 § 1, art. 61a § 1 oraz art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.). Organ wskazał, że stroną w sprawie o przyznanie świadczenia wychowawczego, jak określa przepis art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jest matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka i mają oni interes prawny w ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. Wnioskodawczyni, A. K. nie jest żadną z tych osób w stosunku do B. M. Dalej organ poinformował, że w odrębnym trybie zajmował się kwestią prawidłowości wydania spornej decyzji Burmistrza Ł. i decyzją z dnia (...) r. Kolegium odmówiło stwierdzenia jej nieważności.

A. K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że zgodnie z art. 2 pkt 13 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci J. S. nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, mimo że nie jest zamężna, skoro dziecko - małoletniego B. M. - wychowuje wspólnie z jego rodzicem - P. M. J. S. i P. M. mieszkają wspólnie w Ł. przy ul. (...) w lokalu, który kupili na własność jeszcze przed urodzeniem się ich syna B. Stanowią faktyczną rodzinę, mimo że P. M. nie jest jeszcze rozwiedziony. Dochody obojga rodziców małoletniego B. M. znacznie przekraczają próg dochodowy na członka rodziny, aby uprawniały J. S. do pobierania świadczenia wychowawczego na małoletniego B., to jest na pierwsze dziecko. Zdaniem wnioskodawczyni, już choćby z tego względu, wbrew stanowisku Kolegium, zajętym w uzasadnieniu postanowienia, istnieją podstawy do wszczęcia postępowania z urzędu w celu stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia (...) r. w sprawie przyznania J. S. świadczenia wychowawczego na syna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia (...) r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 1, art. 157 § 2, art. 61a § 1 i art. 28 k.p.a., po rozpoznaniu wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Kolegium podkreśliło, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest badanie, czy decyzja Burmistrza Ł. z dnia (...) r. przyznająca J. S. świadczenie wychowawcze na syna B. M. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na to, że A. K. zwróciła się do Kolegium z żądaniem stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji, organ ten w pierwszej kolejności obowiązany był ustalić, czy jest ona stroną w sprawie dotyczącej prawa J. S. do świadczenia wychowawczego na syna B. M., czyli czy jest ona uprawniona do wniesienia takiego żądania. Jak bowiem stanowi art. 157 § 2 k.p.a., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną zaś jest, zgodnie z art. 28 k.p.a., każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny, lub obowiązek.

W ocenie Kolegium z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, by A. K. wykazała swój interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji Burmistrza Ł. z dnia (...) r. Z art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wynika, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Ponadto, świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zatem stroną postępowania w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko są jego matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny.

Skoro A. K. nie jest żadną z wymienionych osób wobec małoletniego B. M., to tym samym należało uznać, że nie ma ona interesu prawnego we wszczęciu postępowania w przedmiocie prawa do świadczenia wychowawczego na to dziecko. Wobec powyższego nie jest ona stroną takiego postępowania.

A. K. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) r. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie decyzji Kolegium z dnia (...) r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej z dnia (...) r.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że występując z wnioskiem z dnia 25 maja 2018 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie miała wiedzy, na jakiej podstawie J. S. otrzymała decyzją Burmistrza Ł. z dnia (...) r. w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na swojego syna B. Dopiero kilka dni temu z akt sprawy karnej Sądu Rejonowego w Ł. w sprawie o sygn. akt II K (...) powzięła wiedzę, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna B. składał jej mąż P. M. Ponieważ urzędnicy doszli do wniosku, że jemu nie można tego świadczenia przyznać, wobec formalnego pozostawania z nią w związku małżeńskim, zamiast wydać decyzję odmowną, poradzili, aby ten wniosek został "przeprawiony" na J. S. (dowód: kserokopia wniosku zawarta na kartach 127 do 132 akt sprawy II K (...)). J. S. na karcie nr 3 wniosku w rubryce "członkowie rodziny" S. M. pozostawiła wpisaną jako "córka". Tymczasem nie jest ona córką J. S., ale jej i P. M. J. S. nie będąc żoną P. M., nie jest również jej macochą.

W tych okolicznościach zdaniem skarżącej, J. S. nie posiadała uprawnień do świadczenia opiekuńczego na syna B., który dla niej nie był drugim dzieckiem w rodzinie. Drugim dzieckiem był bowiem dla P. M., ale ten nie mógł uzyskać świadczenia wobec pozostawania jeszcze jej mężem. Tak więc oboje, każde z innego powodu, nie spełniali warunków do przyznania świadczenia wychowawczego na ich syna B. M.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a zarzuty skargi nie mogły odnieść oczekiwanego skutku.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z dnia (...) r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Ł. z dnia (...) r. w sprawie przyznania J. S. świadczenia wychowawczego na syna B. M.

Zdaniem A. K., ww. decyzja Burmistrza Ł. wydana została z naruszeniem prawa, bowiem J. S. nie spełniała warunków do przyznania jej świadczenia wychowawczego na syna B.

Kwestią wymagającą przesądzenia było zatem dokonanie oceny, czy skarżąca mogła być uznana za stronę postępowania, uprawnioną do żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze na rzecz dziecka B. M. na wniosek jego matki J. S.

Zgodnie z treścią art. 157 § 1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 k.p.a. jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (§ 2).

Wyjaśnienie legitymacji osoby wnioskującej o stwierdzenie nieważności, w sytuacji, gdy nie była ona stroną postępowania, którego wniosek dotyczy, wymaga ustalenia istnienia jej interesu prawnego. Pojęcie strony reguluje art. 28 k.p.a., zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny, lub obowiązek.

Trafnie wyjaśniło w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Kolegium, że interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a., musi mieć oparcie w przepisach prawa. To bowiem przepis prawa materialnego decyduje o tym, czy konkretny podmiot ma w danej sprawie chroniony interes. Kryterium "interesu prawnego" ma zatem charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnioskodawcy, a przedmiotem sprawy. Musi to być nadto interes o charakterze osobistym, zindywidualizowany i skonkretyzowany.

Od tak pojętego interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny, tj. sytuację, w której dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Innymi słowy, o posiadaniu przez dany podmiot interesu prawnego we wzięciu udziału w postępowaniu administracyjnym decyduje co do zasady norma prawa materialnego, na której opiera się zaskarżony akt administracyjny, a nie interes faktyczny.

Podsumowując, sytuacja, w której dany podmiot jest wprawdzie zainteresowany sposobem rozstrzygnięcia sprawy, lecz nie może tego zainteresowania poprzeć przepisem prawa materialnego powszechnie obowiązującego i dotyczącego sprawy rozpatrywanej przez organ, oznacza po jego stronie istnienie interesu faktycznego, a nie prawnego, który jak wyżej wskazano, musi być umocowany w określonej normie prawa. Interes faktyczny nie daje natomiast prawa do udziału w postępowaniu administracyjnym.

Tak też ma to miejsce w przypadku skarżącej, której zainteresowanie sposobem rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na syna J. S. nie przekłada się na normę prawa, na podstawie której organ sprawę tę rozstrzygnął, a która przyznawałaby skarżącej interes prawny w sprawie.

Stwierdzić zatem trzeba, że Kolegium nie naruszyło obowiązującego prawa i zasadnie odmówiło wszczęcia postępowania na wniosek skarżącej z dnia 22 stycznia 2018 r. Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 z późn. zm.) świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Skoro zatem skarżąca nie jest żadną z ww. osób w stosunku do B. M., to tym samym nie ma interesu prawnego we wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego i dlatego nie może być uznana za stronę postępowania w tej sprawie.

Opisane w skardze wątpliwości skarżącej co do prawidłowości przyznania J. S. świadczeń wychowawczych na syna nie mogą stanowić podstawy do przyznania skarżącej legitymacji do bycia stroną w tym postępowaniu. Jeżeli jednak niosą ze sobą nowe informacje, nieznane dotychczas organowi a istotne z punktu widzenia wystąpienia przesłanek do wzruszenia decyzji ostatecznej Burmistrza Ł. z dnia (...) r., nr (...), mogą stanowić asumpt do rozważenia przez Kolegium zasadności wszczęcia postępowania z urzędu. Uprawnienia do wniesienia sprzeciwu od decyzji ostatecznej przysługują również Prokuratorowi (art. 184 § 1 k.p.a.).

W związku z tym, że zarzuty skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, a Sąd działając z urzędu, nie dostrzegł naruszeń prawa, które skutkować miałyby uchyleniem zaskarżonego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), orzekł o oddaleniu skargi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.