Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1814142

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 26 lutego 2015 r.
II SA/Sz 767/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.).

Sędziowie WSA: Barbara Gebel, Maria Mysiak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Wojewody z dnia (...) r., nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia

I.

uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia (...) r., Nr (...) r.,

II.

stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku,

Uzasadnienie faktyczne

Zaskarżoną decyzją nr (...) Wojewoda Z., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 267) oraz art. 10 ust. 7 pkt 2 oraz art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 674 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania M.W., od decyzji Starosty B. Nr (...) w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym.

Starosta B. powołując się na art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c oraz art. 76 ust. 1 i 2 pkt 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy cyt. wyżej oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego orzekł o obowiązku zwrotu przez M.W. nienależnie pobranego świadczenia, tj. zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 4039,20 zł.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie przepisu art. 47 Kodeksu pracy poprzez jego błędną wykładnię oraz także błędną wykładnię art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Strona wskazała także w swoim odwołaniu, że wypłacono jej wynagrodzenie za okres 1 miesiąca, gdy tymczasem żąda się od niej zwrotu zasiłku za okres 5 miesięcy.

Z ustaleń organu wynika, że M.W. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. w dniu 1 grudnia 2011 r., z prawem do zasiłku od 9 grudnia 2011 r., który to zasiłek pobierała włącznie do 30 kwietnia 2012 r. Następnie w dniu 8 maja 2012 r. do PUP w B. wpłynął wniosek o wyrejestrowanie z ewidencji osób bezrobotnych z dniem 1 maja 2012 r. wraz z wyrokiem Sądu Rejonowego w B. (sygn. akt (...) z dnia 9 stycznia 2012 r.), z którego wynika, iż strona została przywrócona do pracy w firmie U. z dniem 1 maja 2012 r. Następnie w dniu 8 czerwca 2012 r. strona dostarczyła pismo, z którego wynika, iż w dniu 6 czerwca 2012 r. otrzymała jednomiesięczne wynagrodzenie przysługujące za czas pozostawania bez pracy.

W związku z powyższym Starosta B. wydał w dniu 11 kwietnia 2014 r. decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia - zasiłku dla bezrobotnych

- w kwocie 4039.20 zł.

Zdaniem organu I instancji podstawą do orzeczenia o zwrocie przez skarżącą nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres 9 grudnia 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. są przepisy prawa materialnego zawarte w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie bowiem z art. 76 ust. 1 i ust; 2 pkt 5 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (ust. 1). Ust. 2 tego przepisu definiuje rodzaje świadczeń nienależnych poprzez ich wyliczenie i opis w pkt 1-6. Wśród świadczeń tych, w pkt 5 wymieniony jest zasiłek wypłacony za okres, za który w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę. W ocenie organu zastosowanie przepisu art. 76 ust. 1 i 2 pkt 5 ustawy wymaga zatem nie budzącego wątpliwości ustalenia przez organ przesłanek w nim wymienionych, a to faktu wypłacenia wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowania z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę w związku z orzeczeniem sądu oraz okresu, za który nastąpiła wypłata z tych tytułów.

W danej sprawie jako bezsporny organ uznał fakt, iż strona wyrokiem Sądu została przywrócona do pracy i otrzymała kwotę 1500 zł tytułem wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy. Jak wynika ze świadectwa pracy, strona włącznie do dnia 30 listopada 2011 r. pozostawała w zatrudnieniu, a po wyroku Sądu Rejonowego, podjęła to zatrudnienie od dnia 1 maja 2012 r. Z powyższego wynika, że strona od dnia 1 grudnia 2011 r. włącznie do dnia 30 kwietnia 2012 r. pozostawała bez zatrudnienia, pobierając w tym czasie zasiłek dla bezrobotnych od dnia 9 grudnia 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. Wynagrodzenie za okres pozostawania bez pracy zostało jej wypłacone w dniu 6 czerwca 2012 r., co sama skarżąca podała w oświadczeniu. Wypłata tego wynagrodzenia czyniła zatem zadość żądaniom strony w toczonym się postępowaniu sądowym a pracodawca wykonał tym samym wyrok Sądu.

Skoro zatem za okres, w którym strona otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych, wypłacono jej w związku z wyrokiem sądowym, wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, wypełniły się przesłanki zawarte w omawianym wyżej przepisie. Zasadne jest przyjęcie, że zasiłek wypłacony skarżącej w okresie od dnia 9 grudnia 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. jest świadczeniem pobranym nienależnie. Zgodnie z nakazem zawartym w art. 76 ust. 1 ustawy, skarżąca jest zobowiązana do zwrotu tego nienależnie pobranego świadczenia.

W odniesieniu do zarzutów podnoszonych przez M.W. w odwołaniu, organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 47 Kodeksu pracy pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie więcej jednak niż za 2 miesiące, a gdy okres wypowiedzenia wynosił 3 miesiące - nie więcej niż za 1 miesiąc. Powyższe oznacza tylko tyle, że jakkolwiek pracownik ma prawo żądać wynagrodzenia za okres faktycznego pozostawania bez pracy w przyjętej przez niego subiektywnie kwocie, to ustawodawca określił maksymalne granice wysokości (limit) tego wynagrodzenia. W tym przypadku ustalono, że za okres pozostawania bez pracy skarżącej należy się kwota 1500 zł.

Ustawodawca wskazał zatem w tym przepisie, iż żądanie określonego wynagrodzenia podlega limitowi w sensie finansowym, a nie jak twierdzi strona w sensie okresu, za który otrzymała wynagrodzenie. Zwrot następuje zatem za pełen okres faktycznego pozostawania bez pracy.

Powyższą decyzję M.W. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o:

1)

uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji jako naruszających prawo,

2)

zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Skarżąca wskazała, że organy wadliwie interpretują przepisy ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W ocenie skarżącej obowiązkowi zwrotu podlega zasiłek wypłacony za okres, za który w związku z orzeczeniem sądu wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę, a nie jak interpretują to organy obu instancji, że zwrot otrzymanych kwot obejmuje okres faktycznego pozostawania bez pracy.

W ocenie skarżącej organ stosując art. 76 ust. 2 pkt 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w żaden sposób nie odniósł się do treści wskazanych przepisów kodeksu pracy, bez których właściwa interpretacja jest wręcz niemożliwa. Przepis ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy mówi o zasiłku wypłaconym za okres, za który wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie, czyli okres pozostawania bez pracy, za który faktycznie przyznano wynagrodzenie, a nie o całym okresie pozostawania bez pracy, którego czasokres może być różny.

Uznać należy, że okres, za który wypłacono zasiłek musi odpowiadać okresowi pozostawania bez pracy, za który wypłacono wynagrodzenie w rozumieniu art. 51 § 1 k.p. lub okresowi, za który przyznano odszkodowanie - art. 51 § 2 k.p.

Zatem zdaniem skarżącej okres pozostawania bez pracy, za który nie przyznano wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy nie stanowi okresu, za który wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, o którym mowa w art. 76. ust. 2 pkt 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kontroli sądowej poddana została decyzja Wojewody, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, mocą której nałożono na skarżącą obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych za okres od 9 grudnia 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. w kwocie 4039,20 zł.

Z akt sprawy wynika, że w dniu 1 grudnia 2011 r. skarżąca zrejestrowała się Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku od dnia 9 grudnia 2011 r. do 8 grudnia 2012 r., pobieranym do dnia 30 kwietnia 2012 r. Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 9 stycznia 2012 r., od którego Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 28 marca 2013 r. oddalił apelacje, skarżąca została przywrócona do pracy. W dniu 1 maja 2012 r. skarżąca podjęła zatrudnienie. W dniu 6 czerwca 2012 r. Spółka U. wypłaciła skarżącej jednomiesięczne wynagrodzenie w związku z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego wysokości 1500 zł.

Powyższe stanowiło podstawę orzeczenia o zwrocie przez M.W. zasiłku za okres od 9 grudnia 2011 r. do 30 kwietnia 2012 r. jako świadczenia nienależnie pobranego. W ocenie organów obu instancji, skoro skarżąca za okres, w którym pobierała zasiłek dla bezrobotnych otrzymała wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, w związku z wyrokiem Sądu, to winna go zwrócić jako świadczenie nienależnie pobrane.

Podstawę materialnoprawną powyższych rozstrzygnięć stanowił przepis art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, zgodnie z którym, osoba która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. W myśl art. 76 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się zasiłek wypłacony za okres, za który w związku z orzeczeniem sądu, wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie z tytułu wadliwego wypowiedzenia umowy o pracę.

Zdaniem Sądu, wykładnia przytoczonych przepisów musi być dokonywana z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 47 Kodeksu pracy, pracownikowi, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy, przysługuje wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, nie więcej jednak niż za 2 miesiące, a gdy okres wypowiedzenia wynosił 3 miesiące - nie więcej niż za 1 miesiąc. Jeżeli umowę o pracę rozwiązano z pracownikiem o którym mowa w art. 39 albo z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego, wynagrodzenie przysługuje za cały czas pozostawania bez pracy; dotyczy to także przypadku, gdy rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego.

Z powyższego przepisu wynika, że wysokość wynagrodzenia przysługującego pracownikowi za czas pozostawania bez pracy jest ograniczona do kwoty równej wynagrodzeniu za 2 miesiące, gdy okres wypowiedzenia był krótszy niż 3 miesiące, a gdy okres wypowiedzenia wynosił 3 miesiące - za 1 miesiąc. Wynagrodzenie przysługuje w kwocie określonej przez art. 47 Kodeksu pracy bez względu na rzeczywisty okres pozostawania bez pracy. Zasada ta nie dotyczy pracowników podlegających szczególnej ochronie (pracownic w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego) i pracowników o których mowa w art. 39 Kodeksu pracy.

Warto zwrócić przy tym uwagę na treść art. 51 Kodeksu pracy, w którym uregulowany został problem okresu pozostawania bez pracy pracownika, z którym wadliwie rozwiązano umowę o pracę, poprzez rozróżnienie części okresu, za który przyznano wynagrodzenie, od części za którą takiego wynagrodzenia nie przyznano ze względu na ograniczenie wynikające z art. 47 Kodeksu pracy. Okres za który przyznano wynagrodzenie jest traktowany tak jak okres pozostawania w zatrudnieniu, zaś okres za który wynagrodzenia nie przyznano nie może być traktowany jak przerwa w zatrudnieniu powodująca utratę uprawnień uzależnionych od nieprzerwanego zatrudnienia.

W orzecznictwie zwraca się uwagę, że pojęcie "okres pozostawania bez pracy", o którym mowa w art. 51 Kodeksu pracy, należy rozumieć jako okres nieświadczenia pracy u pracodawcy, który dokonał wypowiedzenia niezgodnie z prawem. Okres ten nie jest okresem zatrudnienia ani okresem uznanym za okres zatrudnienia, lecz jedynie okresem podlegającym wliczeniu do okresu zatrudnienia. W związku z tym pracownik przywrócony do pracy orzeczeniem sądu nie pozostaje w tym okresie w stosunku pracy. Orzeczenie o przywróceniu do pracy restytuuje stosunek pracy na przyszłość, tj. doprowadza ono do powstania stosunku pracy, jaki istniał przed zakwestionowanym rozwiązaniem umowy o pracę, nie unieważnia ono natomiast bezprawnego oświadczenia pracodawcy z mocą wsteczną od momentu, w jakim oświadczenie to zostało złożone (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2010 r., sygn. akt II PK 265/09). Art. 51 Kodeksu pracy wyraźnie w okresie pozostawania bez pracy rozróżnia tę część okresu, za który przyznano wynagrodzenie od tej części, za którą takiego wynagrodzenia nie przyznano ze względu na ograniczenia wynikające z art. 47 Kodeksu pracy.

Powoływany wyżej przepis art. 76 ust. 2 pkt 5 ustawy o zatrudnieniu i instytucjach rynku pracy stanowi o "zasiłku wypłaconym za okres, za który w związku z orzeczeniem sądu wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy lub odszkodowanie (...)". W ocenie Sądu, mając na uwadze przytoczone przepisy Kodeksu pracy, art. 76 ust. 2 pkt 5 dotyczy tego okresu pozostawania bez pracy za który faktycznie przyznano wynagrodzenie, a nie całkowitego okresu pozostawania bez pracy, którego okres może być różny, obejmując również m.in. dni poprzedzające datę rejestracji w powiatowym urzędzie pracy.

Prezentowana przez organy wykładnia art. 76 ust. 2 pkt 5 w zw. z art. 47 Kodeksu pracy, stawiałaby w nierównej sytuacji pracowników, którzy otrzymali wynagrodzenie za okres pozostawania bez pracy w wysokości ograniczonej art. 47 Kodeksu pracy i pracowników szczególnie chronionych, który otrzymaliby mocą orzeczenia sądu wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy. Jedni i drudzy obowiązani byliby do zwrotu pełnej wysokości pobranego zasiłku, pomimo, iż tylko pracownicy podlegający szczególnej ochronie mogli otrzymać wynagrodzenie "za cały czas pozostawania bez pracy".

Analiza przesłanek, od których wystąpienia ustawodawca uzależnił uznanie świadczenia pieniężnego za nienależnie pobrane, wymienionych enumeratywnie w art. 76 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, prowadzi do wniosku, że skutki takiego uznania wiąże się najczęściej z wprowadzeniem przez świadczeniobiorcę organu w błąd (zatajeniem pewnych istotnych informacji mających wpływ na prawo do świadczenia), niewywiązaniem się ze swych zobowiązań wobec instytucji rynku pracy, albo z wystąpieniem zdarzeń skutkujących otrzymaniem przez świadczeniobiorcę świadczeń z innego tytułu za okres pobierania świadczenia. Orzeczenie o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązanie do ich zwrotu ma zatem charakter swoistej sankcji za nierzetelną postawę świadczeniobiorcy wobec instytucji świadczenie wypłacającej lub skompensowanie środków przyznanych stronie za ten sam okres, w którym pobierała ona świadczenie (zasiłek) i otrzymała świadczenie z innego tytułu (np. wynagrodzenie, odszkodowanie, stypendium emeryturę, świadczenie przedemerytalne, rentę z tytułu niezdolności do pracy, rentę szkoleniową, rodzinną, socjalną, zasiłek macierzyński, chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne).

Spostrzeżenia te prowadzą do wniosku, że nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady racjonalności prawodawcy, poczucia sprawiedliwości i proporcjonalności jest taka wykładnia art. 76 ust. 2 pkt 5 ww. ustawy, wedle której, zamiarem ustawodawcy było, aby osoba pobierająca zasiłek dla bezrobotnych, spełniająca w tym okresie wszystkie ku temu kryteria określone prawem, w wyniku otrzymania, na podstawie orzeczenia sądu, wynagrodzenia za czas pozostawiania bez pracy w wysokości ograniczonej od 1 do 3 miesięcy (bowiem strona w istocie pracy tej nie wykonywała u pracodawcy), miałaby zwrócić zasiłek za cały okres jego pobierania i to w wysokości łącznie wyższej niż orzeczone wynagrodzenie. Orzeczenie sądowe przyznające byłemu pracownikowi rację w sporze z pracodawcą i orzekające o przyznaniu wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, poza przywróceniem doń, finansowo byłoby dla takiej strony mniej niekorzystne, niż gdyby orzeczenia w tym zakresie sąd nie zamieścił.

W realiach niniejszej sprawy, ażeby możliwym było orzeczenie wobec skarżącej obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku za cały okres posiadania statusu osoby bezrobotnej, organy obowiązane byłyby wykazać istnienie orzeczenia sądowego przyznającego skarżącej wynagrodzenie za "cały okres pozostawania bez pracy", o którym mowa w zdaniu drugim art. 47 Kodeksu pracy. Zdaniem Sądu, okres pozostawania bez pracy, za który nie przyznano wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, nie może stanowić okresu za który wypłacono wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, o którym mowa w art. 76 ust. 2 pkt 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

W świetle powyższych rozważań zasadne jest stwierdzenie, że wydając zaskarżoną decyzję doszło do naruszenia art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, poprzez przyjęcie, że skarżąca otrzymała wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Z akt sprawy nie wynika, by skarżąca należała do grupy pracowników szczególnie chronionych, którym przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy. Nadto, jak sama wyjaśniała, otrzymała wynagrodzenie jedynie za miesiąc pozostawania bez pracy.

Celowym jest również zwrócenie uwagi, że decyzja organu I instancji, poza przytoczeniem szeregu nieistotnych dla treści merytorycznego rozstrzygnięcia zdarzeń dotyczących m.in. korespondencji z Ministerstwem Pracy i Polityki Społecznej oraz z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, nie zawiera w ogóle uzasadnienia, które wyjaśniałoby sposób wykładni zastosowanych przepisów prawa, naruszając tym samym postanowienia art. 107 § 3 k.p.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy, będąc związane dokonaną przez Sąd wykładnią art. 76 ust. 2 pkt 5 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ustalą za jaki okres skarżąca otrzymała wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy i zestawiając je z okresem pobierania zasiłku dla bezrobotnych rozważą, czy istnieje podstawa do orzeczenia o obowiązku częściowego zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych, jako świadczenia nienależnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt I wyroku. W przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie oparte zostało na art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś o kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 w związku z art. 205 § 2 ww. ustawy.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.