Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1814135

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie
z dnia 25 marca 2015 r.
II SA/Sz 733/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.).

Sędziowie WSA: Renata Bukowiecka-Kleczaj, Barbara Gebel.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 marca 2015 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego oddala skargę.

Uzasadnienie faktyczne

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia (...) r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) r. o odmowie przyznania M. K. uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, z uwagi na niespełnienie przesłanki deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy.

Wnioskiem z dnia (...) r. (sprecyzowanym pismem z dnia (...) r.) M. K. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w trybie art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) o uchylenie wydanej przez ten organ decyzji w przedmiocie ww. świadczenia pieniężnego. Wnioskodawca wskazał, że świadczenie jest mu niezbędne do życia, gdyż jest człowiekiem w podeszłym wieku i schorowanym. Wyjaśnił, że od urodzenia, tj. od dnia (...) r. do (...) r. przebywał wraz z rodzicami na terenie III Rzeszy. Wojna skończyła się wprawdzie w dniu 8 maja 1945 r. jednakże faktycznie przymusowy pobyt w obozach pracy trwał nadal, a zarówno on jak i jego rodzice nie mieli żadnego wpływu na datę powrotu do Polski.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją nr (...) z dnia (...) r. odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z dnia (...) r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołując treść art. 154 § 1 k.p.a. podniósł, że wnioskodawca nie wykazał we wniosku, aby za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub jego słuszny interes. Od dnia wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia stan prawny i orzecznictwo nie uległo zmianie. Organ natomiast związany jest przepisami prawa i słuszny interes strony nie może sprowadzać się do obchodzenia tych przepisów.

M. K. nie zgadzając się z powyższą decyzją, we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zarzucił, iż organ nie dokonał interpretacji zwrotu "interes społeczny".

Decyzją z dnia (...) r. nr (...) Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) r.

W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepisy tej ustawy nie definiują pojęcia słusznego interesu strony czy interesu społecznego. Jednakże w ocenie organu, słuszny interes strony nie może prowadzić do obchodzenia innych przepisów prawa. Organy administracji państwowej zobowiązane są bowiem działać na podstawie przepisów prawa i w sytuacji stwierdzenia braku podstawy do przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego zobligowane są do podjęcia decyzji o odmowie jego przyznania. Dążenie strony do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego, który był już przedmiotem rozpoznania w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją administracyjną,nie uzasadnia zastosowania trybu z art. 154 k.p.a. W analogicznych sprawach osób przebywających przymusowo na deportacji na terytorium III Rzeszy krócej niż 6 miesięcy Szef Urzędu wydał decyzje o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego, zatem przyznanie M. K. uprawnienia koliduje również i z interesem społecznym oraz utrwalonym w tej kwestii orzecznictwem.

Organ podniósł, że wnioskodawca przebywał na terytorium III Rzeszy od dnia 13 marca 1945 r. (data urodzenia), a pobyt na deportacji po dniu 8 maja 1945 r. (data zakończenia II Wojny Światowej w Europie) stracił charakter represji w rozumieniu ustawy. W tych okolicznościach stronie nie przysługuje prawo do świadczenia przewidzianego w ustawie, gdyż nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. a ww. ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej poza terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych na okres co najmniej 6 miesięcy.

M. K. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. na wyżej opisaną decyzję podniósł, że organ nie zdefiniował przesłanek warunkujących zastosowanie art. 154 k.p.a., a rozstrzygnięcie podjął według własnego uznania. Nadmienił, że państwo niemieckie przyznało mu rekompensatę i nie rozumienie dlaczego w sytuacji, gdy pracował dla dobra kraju i płacił podatki, obecnie odmawia mu się przyznania pomocy.

W pismach stanowiących uzupełnienie skargi opisał swoją trudną sytuację osobistą (finansową i zdrowotną) oraz pobyt na terenie Niemiec jak i wyraził dezaprobatę wobec niezdefiniowania w przepisach prawa pojęcia "interesu społecznego", zarzucając organowi, że nie uzasadnił w prawidłowy sposób swojego stanowiska w sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył, co następuje:

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona na podstawie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że skarga nie jest zasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana w trybie nadzwyczajnym, uregulowanym w art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.).

Stosownie do powołanego przepisu, decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony (§ 1). W przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji (§ 2).

Postępowanie, o którym w mowa w art. 154 k.p.a., nie stanowi ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zakończonej decyzją ostateczną, ani też kontroli merytorycznej takiej decyzji, gdyż takie działanie byłoby sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, w której ustawodawca wykluczył możliwość rozpoznania sprawy niejako w trzeciej - kolejnej instancji.

Niewątpliwie jest to postępowanie samodzielne i nowe w stosunku do postępowania głównego, w który wydano decyzję ostateczną.

Celem jego jest ustalenie, czy zachodzą przesłanki określone w § 1 ww. przepisu, co sprowadza się do zbadania, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony.

Omawiana regulacja pozwala zatem organowi na zajęcie się sprawą ale tylko i wyłącznie w kontekście słusznego interesu strony lub interesu społecznego.

Ustawodawca wprawdzie nie zdefiniował tych pojęć, niemniej stwierdzić należy, że słuszny interes strony i interes społeczny powinny odpowiadać prawu.

Zmiana (uchylenie) decyzji, na co trafnie zwrócono uwagę w zaskarżonym rozstrzygnięciu, nie może bowiem prowadzić do naruszenia prawa i wydania decyzji niezgodnej z tym prawem, skoro w interesie społecznym leży poszanowanie prawa, a słuszny interes strony może być uwzględniony wyłącznie w granicach określonych prawem (por. wyrok NSA z dnia. 12 czerwca 2008 r. sygn. akt II OSK 195/08, wyrok dostępny na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie, przedmiotem wniosku złożonego w trybie art. 154 k.p.a. skarżący uczynił ostateczną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia (...) r., wnosząc o zmianę tej decyzji poprzez przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia (...) r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Z przepisów powołanej ustawy jak i orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że przyznanie przedmiotowego świadczenia uzależnione jest od spełnienia przesłanki deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy, do którego to okresu nie może zostać zaliczony okres pozostawania w miejscu deportacji po dniu zakończenia wojny jak i okres prenatalny (por. wyroki NSA z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt II OSK 1703/08, z dnia 6 czerwca 2008 r. sygn. akt II OSK 979/07, wyroki dostępne na stronie internetowej www. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skoro wbrew twierdzeniom skarżącego, za datę końca okresu deportacji należy przyjmować datę oficjalnego zakończenia działań wojennych w Europie (tekst jedn.: dzień 8 maja 1945 r.), a w tej sytuacji skarżący nie spełniał 6 miesięcznego okresu deportacji, zatem zgodzić należy się z organem, iż zmiana decyzji o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego poprzez dokonanie odmiennej oceny stanu faktycznego i wydanie rozstrzygnięcia zgodnie z wnioskiem strony, prowadziłaby do niedozwolonego obejścia prawa.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ II instancji słusznie zatem przyjął, że skarżący nie wykazał okoliczności, które przemawiałyby za wzruszeniem ostatecznej decyzji z dnia (...) r. z uwagi na interes społeczny lub słuszny interes strony. Przy czym organ przekonywująco uzasadnił swoje stanowisko w sprawie, odnosząc się do argumentów skarżącego jak i w prawidłowy sposób zastosował przepis art. 154 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, że bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostają kwestie przyczyn dla których skarżący nie opuścił miejsca deportacji po zakończeniu wojny jak i warunki w jakich przebywał przed powrotem do Polski.

W realiach niniejszej sprawy również sytuacja osobista skarżącego jak i jego subiektywne odczucia nie mogły stanowić podstawy do wnioskowanego wzruszenia decyzji ostatecznej.

Okoliczności podnoszone przez skarżącego odnoszące się do poczucia krzywdy czy trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej nie mogą być utożsamiane ze słusznym interesem strony, a zatem zasadnie organ nie wziął ich pod uwagę.

Mając powyższe na uwadze Sąd oddalił skargę, działając w oparciu o art. 151 ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.