II SA/Rz 497/19, Wyłączenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2721617

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 sierpnia 2019 r. II SA/Rz 497/19 Wyłączenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SWSA Elżbieta Mazur-Selwa.

Sędziowie: NSA Małgorzata Wolska, WSA Maciej Kobak (spr.).

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi K. W. i H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej

I. uchyla zaskarżoną decyzję;

II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących K. W. i H. W. solidarnie kwotę 420 zł (słownie: czterysta dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi H. W. i K. W. (dalej w skrócie: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w (...) (dalej w skrócie: "SKO") z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Sąd Rejonowy w (...) - Sąd Rodzinny w toku postępowania prowadzonego pod sygn. akt III Nsm (...) o wydanie zarządzeń opiekuńczych i pozbawienie władzy rodzicielskiej, postanowieniem z dnia (...) grudnia 2014 r. tymczasowo umieścił małoletniego D. W. ur. (...) lipca 2003 r. w L. s. K. i H. (dalej w skrócie: "małoletni") w instytucjonalnej pieczy zastępczej - do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

W dniu 19 września 2016 r. Prezydent Miasta skierował z dniem 15 września 2016 r. małoletniego do Placówki Opiekuńczo - Wychowawczej im. (...) w (...) (dalej w skrócie: "Placówka Opiekuńczo - Wychowawcza") - na miejsce typu interwencyjnego.

Pismami z dnia 22 września 2016 r. Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w (...) działając z upoważnienia Prezydenta Miasta (...) zawiadomił skarżących o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie miesięcznej opłaty za pobyt małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Decyzją z dnia (...) listopada 2016 r. nr (...) Prezydent Miasta (...) (dalej w skrócie: "organ I instancji") ustalił solidarnie skarżącym miesięczną opłatę za pobyt małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej w wysokości:

a) 3.963,20 zł od dnia 15 września 2016 r. do dnia 30 września 2016 r.,

b) 7.431 zł miesięcznie od dnia 1 października 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r.

Po rozpoznaniu odwołania skarżących od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia (...) grudnia 2016 r. nr (...) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że organ I instancji nie wyjaśnił, czy małoletni w dalszym ciągu przebywa w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej.

Decyzją z dnia (...) maja 2017 r. nr (...) organ I instancji ustalił solidarnie skarżącym miesięczną opłatę za pobyt małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej w wysokości:

a) 3.963,20 zł od dnia 15 września 2016 r. do dnia 30 września 2016 r.,

b) 7.431 zł miesięcznie od dnia 1 października 2016 r. do dnia 31 marca 2017 r.,

c) 6.537 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r.

Po rozpoznaniu odwołania skarżących od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia (...) czerwca 2017 r. nr (...) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że organ I instancji nie ustalił okresu faktycznego przebywania małoletniego w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej.

Decyzją z dnia (...) sierpnia 2017 r. nr (...) organ I instancji ustalił solidarnie skarżącym miesięczną opłatę za pobyt małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej w wysokości:

a) 3.963,20 zł od dnia 15 września 2016 r. do dnia 30 września 2016 r.,

b) 7.431 zł miesięcznie od dnia 1 października 2016 r. do dnia 31 marca 2017 r.,

c) 6.537 zł miesięcznie od dnia 1 kwietnia 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r.

Po rozpoznaniu odwołania skarżących od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia (...) września 2017 r. nr (...) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że organ I instancji w dalszym ciągu nie ustalił okresu faktycznego przebywania małoletniego w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej, w szczególności nie uwzględnił hospitalizacji małoletniego w szpitalu.

Decyzją z dnia (...) listopada 2017 r. nr (...) organ I instancji ustalił skarżącym miesięczną opłatę za pobyt małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej w wysokości:

a) 3.963,20 zł od dnia 15 września 2016 r. do dnia 30 września 2016 r.,

b) 32.908,71 zł miesięcznie od dnia 1 października 2016 r. do dnia 12 lutego 2017 r.,

c) 3.795,68 zł miesięcznie od dnia 8 maja 2017 r. do dnia 25 maja 2017 r.,

d) 8.434,84 zł miesięcznie od dnia 23 lipca 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że do ponoszenia opłaty za pobyt małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej zobowiązani są solidarnie skarżący, którzy pomimo prawidłowych pouczeń nie złożyli wniosku o udzielenie ulgi polegającej na odstąpieniu od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Dalej organ I instancji wskazał, że zwrócił do Placówki o udzielenie informacji na temat małoletniego, w szczególności czy jest on obecnie wychowankiem Placówki Opiekuńczo - Wychowawczej, podanie czasookresu przebywania małoletniego w tej Placówce oraz wskazanie innych terminów nieobecności w Placówce niż te wynikające z jego urlopowania. Pismem z 6 lipca 2017 r., Dyrektor Placówki Opiekuńczo - Wychowawczej poinformował, że małoletni jest nadal wychowankiem Placówki, nie był urlopowany do rodziców. Nieobecności małoletniego w Placówce są udokumentowane jako uprowadzenie przez rodziców oraz ucieczki, i tak:

- w dniu 15 września 2016 r. małoletni został doprowadzony i przyjęty do Placówki Opiekuńczo - Wychowawczej;

- w dniu 22 września 2016 r. małoletni podczas wizyty rodziców w godzinach popołudniowych został przez nich uprowadzony;

- w dniu 30 listopada 2016 r. Policja doprowadziła małoletniego do Placówki Opiekuńczo - Wychowawczej po dokonaniu kradzieży w sklepie;

- w dniu 1 grudnia 2016 r. małoletni uciekł z Placówki po włączeniu do grupy.

Natomiast Szpital (...) w (...) poinformował, że małoletni dwukrotnie przybywał na Oddziale Nerwic Młodzieżowych w terminach od 13 lutego 2017 r. do 7 maja 2017 r. oraz od 26 maja 2017 r. do 22 lipca 2017 r.

Organ I instancji stwierdził, że nie można akceptować czasowego pobytu małoletniego poza Placówką Opiekuńczo - Wychowawczą jako okoliczności wyłączającej odpłatność rodziców za jego pobyt w tej Placówce w sytuacji, w której opuścił ją bezprawnie (bez zgody dyrektora Placówki lub Sądu) a Placówka zobowiązana była gwarantować możliwość jego pobytu na jej terenie i oczekiwać niezwłocznego doprowadzenia małoletniego przez uprawnione służby. Przejęcie przez Placówkę Opiekuńczo - Wychowawczą obowiązku wychowania i całodobowej opieki nad małoletnim nastąpiło na podstawie postanowienia tymczasowego Sądu. Ponadto skarżący pomimo wezwania nie udzielili odpowiedzi, w jakich okresach, w terminie od 15 września 2016 r. do chwili obecnej, małoletni pozostawał pod ich opieką.

W związku z powyższym, organ I instancji ustalił skarżącym opłatę w wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania wychowanka w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej z wyłączeniem okresów, w których małoletni przebywał na leczeniu szpitalnym.

Organ wyjaśnił, że kwoty zobowiązań zostały obliczone w następujący sposób:

- za okres od dnia 15 września 2016 r. tj. od dnia umieszczenia małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej do dnia 30 września 2016 r. w wysokości 3963,20 zł (7.431 zł / 30 dni miesiąca x 16 dni pobytu w Placówce),

- za okres od dnia 1 października 2016 r. do dnia 12 lutego 2017 r. w wysokości 32.908,71 zł (7431 zł x 4 miesiące (X, XI, XII, I) + 7431 zł / 28 dni miesiąca lutego 2017 r. x 12 dni pobytu),

- za okres od dnia 8 maja 2017 r. do dnia 25 maja 2017 r. w wysokości 3.795,68 zł (6.537 zł / 31 dni miesiąca x 18 dni pobytu),

- za okres od dnia 23 lipca 2017 r. do dnia 31 sierpnia 2017 r. w wysokości 8.434,84 zł (6.537 zł / 31 dni miesiąca x 9 dni pobytu + 6537 zł x 1 - średni miesięczny koszt utrzymania w miesiącu sierpniu 2017).

Po rozpoznaniu odwołania skarżących od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia (...) stycznia 2018 r. nr (...) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i ustaliło skarżącym solidarnie opłatę z tytułu pobytu małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej w wysokości miesięcznej 7.431 zł od dnia 15 września 2016 r.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że małoletni został umieszczony w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej z dniem 15 września 2016 r. Na tę datę zatem powinny być czynione wszelkie ustalenia faktyczne i prawne związane z ustaleniem miesięcznej odpłatności za pobyt w tego rodzaju instytucjonalnej pieczy zastępczej. Zgodnie z § 1 pkt 1 zarządzenia Prezydenta Miasta (...) Nr (...) z dnia (...) marca 2016 r. wysokość średniego miesięcznego wydatku na utrzymanie dziecka w ww. placówce wynosi 7.431 zł. SKO stwierdziło, że tej wysokości odpłatność winna być wymierzona adresatom decyzji solidarnie, na datę umieszczenia dziecka w placówce. Po wydaniu ostatecznej decyzji o takim przedmiocie, po stronie organu pojawi się kompetencja do aktualizacji tej opłaty, w tym również w oparciu o przesłankę zmiany średniego miesięcznego kosztu utrzymania dziecka w tej Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej. Kolejne wysokości miesięczne stawki opłaty za pobyt dziecka w Placówce winny być zatem ustalane w trybie zmiany decyzji ostatecznej, o jakiej mowa w art. 194 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 163 k.p.a.

SKO wyjaśniło również, że realna wysokość zobowiązania miesięcznego wynika z liczby dni, w których dziecko przebywa w miejscach (np. u rodziców, w trybie art. 193 ust. 6a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej), które zwalniają od obowiązku uwzględnienia stawki dziennej w odpłatności miesięcznej. Na okoliczność ustalenia wysokości należności za konkretny miesiąc, gdyby kwota ta była sporna, zobowiązani są uprawnieni do żądania wydania od organu zaświadczenia w trybie art. 217 k.p.a. Odmowa wydania zaświadczenia o treści uwzględniającej właściwą wedle zobowiązanych wysokość należności miesięcznej, podlega kontroli instancyjnej oraz sądowej.

SKO uznało, że decyzja organu I instancji podlegała uchyleniu również z tego względu, że dokonano w niej wymiaru odpłatności w sposób sumaryczny za oznaczone okresy. Przepis art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej jednoznacznie wymaga od organu ustalenia miesięcznej opłaty. Sumowanie zatem opłat miesięcznych i przypisywanie ich do okresów innych niż miesiąc, stanowi naruszenie prawa materialnego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie odwołania.

Po rozpoznaniu skargi skarżącego K. W. na powyższą decyzję SKO, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 546/18 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, iż organy prawidłowo zinterpretowały przepis art. 193 ust. 6a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, co skutkowało ustaleniem opłaty za pobyt małoletniego w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej. Za równoważny z okresem pobytu w rozumieniu art. 193 ust. 1 ww. ustawy dla ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej należy bowiem uznać również czas nielegalnego opuszczenia placówki, nawet jeżeli w tym czasie małoletni przebywa u rodziców. Tylko legalny pobyt u rodziców jest przesłanką do zastosowania regulacji z art. 193 ust. 6a ustawy i odstąpienia od naliczania opłaty.

Ponadto Sąd stwierdził, że organ I instancji orzekając o ustaleniu opłaty nie zaliczył do okresu stanowiącego podstawę do wyliczenia opłaty pobytu małoletniego w szpitalu. Prawidłowo też organ I instancji jako udokumentowaną datę, od której nalicza opłatę przyjął 15 września 2016 r.

Następnie Sąd wskazał, że ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej powinno nastąpić, co do zasady, przed jego umieszczeniem w placówce. Dopuszczalne jest jednakże ustalanie "wsteczne" takiej opłaty. Na taką możliwość, z punktu widzenia formalnego, wskazuje regulacja art. 193 ust. 1a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Natomiast odczytanie art. 194 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z art. 193 ust. 1a i ust. 6a ustawy prowadzi do stwierdzenia, że od dnia umieszczenia - a nie w dniu umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej - opłata jest ponoszona, o ile dziecko przebywa w pieczy zastępczej, a nie u rodziców.

Sąd za prawidłową uznał reformatoryjną decyzję SKO, która zlikwidowała wątpliwości w zakresie objęcia solidarną odpowiedzialnością skarżących w stosunku do całej ustalonej opłaty za pobyt małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Prawidłowo też SKO przyjęło datę początkową dla ustalenia opłaty, to jest 15 września 2016 r.

Sąd nie podzielił jednak poglądu SKO, że do okresu wstecznego, za który jest ustalana opłata będzie miała zastosowanie instytucja "aktualizacji opłaty", bowiem w rozpoznawanej sprawie sporny jest okres, za który należy naliczyć opłatę jak i wykładnia art. 193 ust. 6a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wobec konieczności ustalenia, czy każdy pobyt u rodziców wyłącza naliczenie opłaty za ten okres. W tym zakresie Sąd zwrócił uwagę na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OPS 7/17 z 11 czerwca 2018 r., znajdującą zdaniem Sądu odpowiednie zastosowanie w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale wyraził następujący pogląd: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.), opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej."

Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że decyzja organu I instancji z dnia (...) listopada 2017 r. wymagała ingerencji organu II instancji w zakresie określenia w sposób niebudzący wątpliwości oznaczenia odpowiedzialności solidarnej. Sąd nakazał, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu organ wyeliminował tę nieprawidłowość. Sąd stwierdził ponadto, że w przypadku uprawomocnienia się wyroku SKO będzie również związane oceną prawną odnośnie opłaty za pobyt małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej.

Decyzją z dnia (...) marca 2019 r. nr (...) SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, ustaliło skarżącym solidarnie opłatę z tytułu pobytu małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej w wysokości miesięcznej:

a) 7.431 zł od dnia 15 września 2016 r. do 30 marca 2017 r. i

b) 6.537 zł od dnia 1 kwietnia 2017 r.

do 31 sierpnia 2017 r., oraz odstąpiło od ustalenia opłaty za okresy: od 13 lutego 2017 r. do 7 maja 2017 r. oraz od dnia 26 maja 2017 r. do 22 lipca 2017 r.

SKO wskazało, że małoletni został umieszczony w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w (...) z dniem 15 września 2016 r. Wysokość odpłatności miesięcznej podlegała ustaleniu na podstawie, odpowiednio, § 1 pkt 1 zarządzenia Prezydenta Miasta (...) Nr (...) z dnia (...) marca 2016 r. i § 1 ust. 1 zarządzenia Prezydenta Miasta (...) Nr (...) z dnia (...) marca 2017 r. stosownie do wysokości średniego miesięcznego wydatku na utrzymanie dziecka w ww. placówce wynoszącego 7.431 zł, a od 1 kwietnia 2017 r. - 6.537 zł.

Zdaniem SKO, tej wysokości odpłatność winna być wymierzona skarżącym solidarnie. SKO nie ustaliło odpłatności za okresy przebywania małoletniemu w szpitalu, tzn. od 13 lutego 2017 r. do 7 maja 2017 r. oraz od 26 maja 2017 r. do 22 lipca 2017 r. Inne okresy faktycznej nieobecności wychowanka w Placówce Opiekuńczo - Wychowawczej (w trakcie posiadania statusu wychowanka od 15 września 2016 r. do 31 sierpnia 2017 r.), w tym okresy samowolnych ucieczek z Placówki, nie mogły być uwzględnione, jako okresy niepodlegania odpłatności. Charakter takich ucieczek z Placówki Opiekuńczo - Wychowawczej nie zwalniał jej bowiem z realizacji funkcji opiekuńczej, a w szczególności z podejmowania starań o powrót wychowanka do niej zgodnie z orzeczeniem właściwego organu oraz przedstawiania gotowości do podjęcia faktycznej opieki, na wypadek pojawienia się zainteresowanego w zakładzie.

W ustawowym terminie skarżący wnieśli skargę na powyższą decyzję SKO, wnosząc o jej uchylenie w całości, oraz o zasądzenie od organu solidarnie na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie przepisów postępowania:

a) art. 6 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (materialnego i procesowego),

b) art. 7 k.p.a. poprzez nie podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, prowadząc postępowanie w sposób podważający zaufanie uczestników do władzy publicznej,

c) art. 7a § 1 k.p.a. poprzez nałożenie na stronę obowiązku, gdy w sprawie pozostają wątpliwości, co do treści normy prawnej, wątpliwości te winne być rozstrzygane na korzyść strony,

d) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wadliwą ocenę zebranych w sprawie dowodów i niedokładne rozważenie materiału dowodowego,

e) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie oceny okoliczności na podstawie niekompletnego materiału dowodowego,

f) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie ustosunkowanie się w uzasadnieniu decyzji do poszczególnych dowodów, na których organ się oparł oraz przyczyn, z powodu, których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

2. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 193 ust. 6a ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej poprzez naliczenie opłaty za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców,

b) § 1 pkt 1 zarządzeń: Prezydenta Miasta (...) Nr (...) z dnia (...) marca 2016 r. i Nr (...) z dnia (...) marca 2017 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że decyzja Prezydenta Miasta (...) z dnia (...) września 2016 r. Nr (...) o umieszczeniu małoletniego D. W. w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej w (...) z dniem 15 września 2016 r. nie miała podstawy prawnej, bowiem Sąd Rejonowy zlecił zawodowemu kuratorowi sądowemu wykonanie postanowienia tymczasowego w przedmiocie umieszczenia małoletniego w instytucjonalnej pieczy zastępczej dopiero w dniu 26 września 2016 r.

W ocenie skarżących, w przypadku ustalania opłaty z tytułu pobytu dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej nie jest wystarczające ustalenie, że dziecko zostało skierowane do placówki opiekuńczo-wychowawczej, czy też, że zapadło orzeczenie o umieszczeniu go w pieczy zastępczej, lecz wymaga wyjaśnienia, czy rzeczywiście piecza zastępcza była wykonywana, a jeżeli tak - to, w jakim czasie i w jakim zakresie. Skarżący zakwestionowali stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że okresy przebywania dziecka w domu nazwane "okresami samowolnych ucieczek" nie mogą być uwzględnione, jako okresy niepodlegania odpłatności. Ich zdaniem, organ miał obowiązek rzetelnie przeanalizować i ocenić okoliczności charakteryzujące sytuację strony, jak też powinien wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji tok rozumowania i wyczerpująco odnieść się do stanowiska strony postępowania. Wprawdzie uznanie administracyjne oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, to jednak nie oznacza ono dowolności.

Skarżący podnieśli, że ustawodawca jednoznacznie stwierdza w art. 193 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, że rodzice ponoszą miesięczną opłatę za faktyczny pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a nie za "gotowość do podjęcia faktycznej opieki, na wypadek pojawienia się zainteresowanego w zakładzie". Ich zdaniem stwierdzenie to jest sprzeczne również z zarządzeniami Prezydenta Miasta (...): Nr (...) z dnia (...) marca 2016 r. i Nr (...) z dnia (...) marca 2017 r., które jednoznacznie stanowią "o ustaleniu wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w wymienionych placówkach" a nie o "gotowości do podjęcia faktycznej opieki".

Wreszcie skarżący zakwestionowali stanowisko SKO, iż okresy przebywania dziecka w domu nazwane "okresami samowolnych ucieczek" nie mogą być uwzględnione, jako okresy niepodlegania odpłatności, bowiem jak stwierdzono w uzasadnieniu decyzji "zakład był gotowy do podjęcia faktycznej opieki, na wypadek pojawienia się zainteresowanego w zakładzie", przy jednoczesnym zwolnieniu z odpłatności okresów przebywania małoletniego w szpitalu. Skarżący stwierdzili, że wielokrotnie informowali organy, iż małoletni mieszka razem z nimi w domu lub przebywa na leczeniu w szpitalu i to oni ponoszą wszystkie koszty związane z jego utrzymaniem.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem kwestionowana nią decyzja narusza przepisy prawa materialnego - art. 193 ust. 1 pkt 2 ust. 1a w zw. z art. 194 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Dz. U. z 2019 r. poz. 1111, dalej w skrócie: "uwrpz".

Wstępnie Sąd zastrzega, że kwestionowana decyzja wydana została w warunkach rygorów przewidzianych treścią art. 153 p.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę SKO zobowiązane zatem było do uwzględniania ocen prawnych i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku tutejszego Sądu z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 546/18. W powołanym wyroku Sąd przyjął, że dopuszczalne jest decyzyjne ustalanie opłaty za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej za okresy wsteczne. Wskazał także, iż nie podziela poglądu SKO, że do okresu wstecznego, za który jest ustalana opłata będzie miała zastosowanie instytucja "aktualizacji opłaty" - art. 194 ust. 2 uwrpz. Sąd podzielił natomiast stanowisko SKO, iż art. 193 ust. 6a uwrpz nie ma zastosowania w sytuacji, gdy małoletni przebywał u rodziców "nielegalnie", a więc opuścił pieczę zastępczą poza trybami prawnymi, w jakich takie działanie jest legitymizowane. Sąd potwierdził, że za datę początkową dla ustalenia opłaty, należy przyjąć dzień 15 września 2016 r. Zgodził się z Kolegium, iż właściwe jest ustalenie opłaty w ramach reżimu odpowiedzialności solidarnej w stosunku do obojga rodziców.

Dokonując oceny prawnej skarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, iż formuła ustalenia opłaty za pobyt małoletniego w pieczy zastępczej jest wadliwa. SKO przyjęło, iż wystarczające jest wskazanie okresu, w jaki małoletni przebywał w pieczy wraz z odpowiednim przypisaniem kwoty średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, adekwatnie do "stawek" wynikających in casu z zarządzeń Prezydenta Miasta (...) Nr (...) z dnia (...) marca 2016 r. i Nr (...) z dnia (...) marca 2017 r. Sąd takiego stanowiska nie podziela.

Sąd podziela pogląd SKO, iż co do zasady opłatę ustala się przed umieszczeniem małoletniego w pieczy zastępczej - wynika to explicite z art. 194 ust. 1 uwrpz. W praktyce taka sytuacja jest jednak rzadkością, a to z tego względu, że opłatę rodzice zobowiązani są ponosić od dnia umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej - art. 193 ust. 1a uwrpz. Ponieważ na gruncie art. 193 ust. 1 uwrpz stabilny jest już pogląd judykatury, iż opłata za pobyt w pieczy zastępczej obejmuje wyłącznie okres faktycznego przebywania małoletniego w tej pieczy, ustalenie początku okresu, za który rodzice zobowiązani są do ponoszenia opłaty następuje z mocą wsteczną, po rzeczywistym umieszczeniu dziecka w odpowiedniej placówce - zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2018 r. sygn.

I OSK 672/16. W układzie faktycznym, w którym dochodzi do ustalenia opłaty za okresy wsteczne, ustalenie opłaty miesięcznej za pobyt dziecka w pieczy zastępczej powinno sprowadzać się do wskazania konkretnej kwoty za każdy miesiąc, w którym dziecko w tej pieczy przebywało. Ustalając opłatę miesięczną w rozbiciu na każdy miesiąc organ ma obowiązek uwzględnić tak okresy, w których opłaty się nie ponosi, albowiem dziecko przebywało u rodziców - art. 193 ust. 6 uwrpz, jak i okresy, w których dziecko w pieczy nie przebywało z innych, prawnie uzasadnionych powodów. Zobowiązanie rodziców do ponoszenia opłat związanych z przebywaniem dziecka w pieczy zastępczej, gdy dziecko to w pieczy zastępczej faktycznie nie przebywa, pozostaje w sprzeczności z ratio legis art. 193 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny, którym jest partycypacja rodziców w kosztach utrzymania ich dziecka pozostającego w pieczy zastępczej. Na mocy wskazanego przepisu można zobowiązać rodziców do pokrycia faktycznych kosztów, jakie ponosi organizator pieczy zastępczej, za pobyt dziecka w tej pieczy, nie można natomiast obciążać ich kosztami za samo formalne pozostawanie dziecka w pieczy zastępczej - taki pogląd wyraził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2017 r. sygn. II SA/Rz 204/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 26 lutego 2015 r., sygn. IV SA/Po 575/14 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 22 marca 2017 r., sygn. IV SA/Gl 678/16. Wsteczne ustalenie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej następuje w warunkach, w których można zbadać wszystkie okoliczności faktyczne konieczne do rozstrzygnięcia ile dni w danym miesiącu małoletni przebywał w pieczy i jaką w związku z tym - adekwatnie do średnich miesięcznych wydatków na utrzymanie dziecka ustalonych w trybie art. 196 uwrpz - kwotą należy obciążyć rodziców.

W rozpoznawanej sprawie Kolegium nie ustaliło opłaty miesięcznej za poszczególne miesiące pobytu dziecka skarżących w pieczy, przyjmując iż w tej materii wystarczające jest wyłącznie ustalenie, jaka kwota średnich miesięcznych wydatków na pobyt dziecka w pieczy, obowiązywała w całym okresie jego pobytu w pieczy.

Z wyłożonych wyżej przyczyn Sąd takie rozstrzygnięcie ocenia jako wadliwe. Późniejsze skonkretyzowanie opłaty nie jest możliwe w trybie aktualizacji - kwestię tę przesądził tutejszy Sąd w wyroku z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 546/18. Aktualizacja opłaty dotyczy wyłącznie takich konfiguracji, gdy już po ostatecznym ustaleniu opłaty w trybie art. 193 ust. 1 pkt 2 uwrpz zmianie ulegną okoliczności mające wpływ na wysokość opłaty. W sytuacji gdy decyzja dotyczy okresu wstecznego siłą rzeczy taki układ zależności normatywnej jest wyłączony. Nietrafny jest również pogląd, iż konkretyzowanie wysokości opłaty za poszczególne miesiące może nastąpić w ramach wydawanego na wniosek rodziców zaświadczenia - taki pogląd wyraziło Kolegium w uchylonej decyzji z dnia (...) stycznia 2018 r.

W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, jako naruszającą przepisy prawa materialnego - art. 193 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 194 ust. 1 uwrpz - co niewątpliwe przekładało się na treść rozstrzygnięcia. Rozpoznając ponownie sprawę SKO uwzględni oceny prawne i wskazania prezentowane w niniejszym uzasadnieniu, jak i w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2018 r., sygn. akt II SA/Rz 546/18.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.