Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2724072

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 24 lipca 2019 r.
II SA/Rz 491/19
Przedmiot rozpoznania przez sądy administracyjne.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SWSA Magdalena Józefczyk.

Sędziowie: NSA Małgorzata Wolska (spr.), WSA Maciej Kobak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) lutego 2019 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia, że świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązania do jego zwrotu-skargę oddala.

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi A. M. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia (...) lutego 2019 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia, że świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązująca do jego zwrotu.

W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 5, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 - zwanej dalej: "ustawą").

Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że decyzją Wójta Gminy (...) z dnia (...) lutego 2017 r. ((...)) A. M. przyznane zostało świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko: N. M., na okres od (...) października 2017 r. do (...) września 2018 r.

W dalszej kolejności Wójt Gminy (...) decyzją z (...) stycznia 2019 r. nr (...) w pkt I) ustalił, że świadczenie wychowawcze, które pobrała A. M. za okres od (...) marca 2018 r. do (...) września 2018 r. na dziecko: N. M. ur. (...) kwietnia 2001 r. w kwocie 3 500 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym.

W pkt II) decyzji zobowiązał A. M. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości 3 500 zł wraz z odsetkami za opóźnienie.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że strona mimo stosownego pouczenia nie poinformowała niezwłocznie o zmianie sytuacji dochodowej, a mianowicie o uzyskaniu przez nią i jej męża - S. M. prawa do emerytury rolniczej. W związku z powyższym od lutego 2018 r. dochód trzyosobowej rodziny skarżącej wyniósł łącznie 3 978,35 zł miesięcznie, tj. 1 326,12 zł miesięcznie na osobę w rodzinie, co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego, a w konwencji skutkuje utratą prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko od (...) marca 2018 r. (zgodnie z art. 18 ust. 6 ustawy). Świadczenie za okres od (...) marca 2018 r. do (...) września 2018 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Odwołanie od tej decyzji złożyła A. M. podnosząc, że przejście na emeryturę rolniczą stanowi utratę zatrudnienia, a zatem winno zostać uznane za utratę dochodu. Odwołująca podała, że w 2016 i 2017 r. wyłączny dochód rodziny stanowił dochód z gospodarstwa rolnego, natomiast w zaskarżonej decyzji organ I instancji do dochodów rodziny zaliczył przyznane skarżącej i jej mężowi emerytury rolnicze. Z uwagi na trudną sytuację rodzinną i materialną, organ nie powinien traktować uzyskanych świadczeń emerytalnych inaczej niż dochodu utraconego.

Kolegium, przywołaną na wstępie decyzją z (...) lutego 2019 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania.

SKO wskazało, że w rozpoznawanej sprawie odwołująca składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego została wyczerpująco pouczona o przesłankach przyznania tego świadczenia, co potwierdziła własnoręcznym podpisem. We wniosku tym pouczono także o obowiązku niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń. Także w decyzji Wójta przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego z (...) października 2017 r. została pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o takich zmianach. Kolegium zauważyło, że organ o tych zmianach dowiedział się dopiero w dniu (...) września 2018 r. (w dniu gdy skarżąca przedstawiła decyzje o przyznaniu jej i jej mężowi emerytury rolniczej).

W tych okolicznościach SKO podzieliło wnioski organu I instancji, że zarówno uzyskanie przez odwołującą i jej męża prawa do świadczeń emerytalnych stanowiło zdarzenie obligujące do weryfikacji uprawnienia do przyznanych skarżącej świadczeń rodzinnych, jak również że przyznane i wypłacone świadczenie wychowawcze w okresie po (...) marca 2018 r. stanowiło świadczenie nienależnie pobrane.

Odnośnie pozostałych zarzutów wyjaśniło, że utrata dochodu spowodowana oddaniem gospodarstwa rolnego w dzierżawę, a tym samym zbycie gospodarstwa rolnego nie może zostać zakwalifikowane do zakresu pojęcia utraty dochodu określonego w art. 2 pkt 19 ustawy. Enumeratywne wyliczenie przypadków "utraty dochodu" w wyżej wskazanym przepisie wyklucza ujęcie wśród nich zbycia w jakiejkolwiek formie gospodarstwa rolnego.

Skargę na powyższą decyzję do WSA w Rzeszowie złożyła A. M. wnioskując o poddanie jej kontroli.

Skarżąca podtrzymała w całości argumentację zawartą w odwołaniu podkreślając raz jeszcze, że wraz z mężem uzyskali dochód z tytułu świadczeń emerytalnych, jednakże jednocześnie utracili dochód z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Tym samym dochód z tego tytułu winien zostać uznany za tzw. dochód utracony. Zdaniem skarżącej jej sytuacja materialno - bytowa nie uległa zmianie, a w konsekwencji brak było podstaw do uznania pobranego przez nią świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależenie pobrane.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kierując się zatem kryterium legalności dokonują kontroli zgodności zaskarżonego aktu (tu decyzja) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy rozpoznawaniu sprawy nie badają zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ograniczają się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie decyzji będącej przedmiotem sprawy. Przy czym, jak wynika z przepisów art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wydanie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję w powyższym zakresie, tj. co do jej zgodności z prawem Sąd nie stwierdził naruszenia prawa i w konsekwencji, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.

Postępowanie administracyjne w sprawie niniejszej prowadzone było na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134). Powołany przy rozstrzyganiu sprawy art. 25 tej ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1), przy czym za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenia wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (ust. 2).

Nadto wskazać należy, że art. 27 ust. 1 ustawy wymienia w swej treści przypadki, w których właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego (a są to m.in. zmiana sytuacji rodzinnej lub dochodowej mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała takie świadczenie, wystąpienie innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego).

Jak wynika z akt sprawy, skarżącej przyznane zostało świadczenie wychowawcze na dziecko: N. M. na okres od (...) października 2017 r. do (...) września 2018 r. w wysokości 800 zł miesięcznie (decyzja z dnia (...) lutego 2017 r., nr (...)) i przy ustalaniu prawa do tego świadczenia uwzględniono dochód z gospodarstwa rolnego za 2016 r.) w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 709,98 zł miesięcznie). W powyższej decyzji zawarte zostało szczegółowe pouczenie o obowiązku poinformowania organu wypłacającego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń (np. zmiana liczby członków rodziny, uzyskanie (utrata dochodu). Nie jest kwestyjne, w świetle ustaleń organów znajdujących potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, że o powyższych zmianach organ powziął wiadomość w dniu (...) września 2018 r., czyli w dniu złożenia przez skarżącą decyzji przyznających jej i mężowi emerytur rolniczych (odpowiednio od (...) listopada 2017 r. i od (...) listopada 2017 r.). Nie budzi też wątpliwości, że skarżąca nie dopełniła obowiązku niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenie wychowawcze o istotnych okolicznościach mających wpływ na prawo do tegoż świadczenia, czyli o uzyskaniu prawa do emerytury rolniczej.

Uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem emerytury, czyli w rozumieniu art. 2 pkt 20 lit. d ustawy, obligowało organ do weryfikacji dochodu rodziny, bowiem dochód ten uzyskiwany jest w okresie, na jaki ustalone zostało prawo do świadczenia wychowawczego (stanowi o tym art. 7 ust. 3 ustawy). Zgodnie z regulacją zawartą w tym przepisie przy weryfikacji uwzględniono uzyskany dochód z miesiąca lutego 2018 r. w kwocie 942,62 zł (emerytura skarżącej) i 905,80 zł (emerytura męża S. M.), co wraz z dochodem z gospodarstwa rolnego za 2016 r. (2 129,92 zł miesięcznie) oznacza, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 1 326,12 zł miesięcznie, przekraczając tym samym kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 3 ustawy, tj. uprawniające do świadczenia. W przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczenia wychowawczego, świadczenie nie przysługuje od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty (art. 18 ust. 6 ustawy). Prawidłowo zatem organy ustaliły, że świadczenie wychowawcze nie przysługuje skarżącej od dnia (...) marca 2018 r. (uzyskanie dochodu z tytułu emerytur nastąpiło w lutym 2018 r.).

W skardze - a wcześniej też w odwołaniu - skarżąca wyraziła pogląd, iż utraciła dochód z gospodarstwa rolnego i w zamian otrzymała emeryturę rolniczą, jej zdaniem "utrata gospodarstwa" winna być traktowana jako "utrata zatrudnienia". W ocenie Sądu, pogląd ten nie zasługuje na akceptację i tym samym nie mógł odnieść spodziewanego przez skarżącą skutku.

Otóż legalna definicja z art. 2 pkt 19 ustawy zawiera enumeratywny katalog przypadków "utraty dochodu" i stąd też wykładnia rozszerzająca tego przepisu (jasno sformułowanego) jest niedopuszczalna. Przepis powyższy w swej treści jako utraty dochodu nie wymienia zbycia gospodarstwa rolnego (tu oddanie w dzierżawę synowi). Ustalenie wykładni w sposób prezentowany przez skarżącą: "przejście na emeryturę stanowi utratę zatrudnienia a zatem winno zostać uznane za utratę dochodu" oznacza w istocie odstąpienie od wskazań wykładni językowej (pozostaje z nimi w sprzeczności), co nie znajduje żadnego uzasadnienia. Słusznie przy tym organ odwoławczy zaakcentował, iż orzekając w sprawie niniejszej na podstawie przepisów ustawy powołanych w decyzji, związany był tymi przepisami i w związku z tym - nie działając w ramach tzw. uznania administracyjnego - nie mógł uwzględnić żadnych szczególnych okoliczności, jak np. trudnej sytuacji rodzinnej, co podniesiono w odwołaniu.

W tym stanie rzeczy podniesione w skardze zarzuty nie znalazły uzasadnionych podstaw.

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.