Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1485884

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie
z dnia 4 czerwca 2014 r.
II SA/Rz 223/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: NSA Małgorzata Wolska (spr.).

Sędziowie: SO del. Elżbieta Mazur-Selwa, WSA Joanna Zdrzałka.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) grudnia 2013 r., nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego

I.

skargę oddala;

II.

przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokat K. P. z Kancelarii Adwokackiej (...) wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł ( słownie: dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23% podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 ( słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy).

Uzasadnienie faktyczne

Przedmiotem skargi J. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) grudnia 2013 r. Nr (...), utrzymująca w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy (...) decyzję z dnia (...) listopada 2013 r. Nr (...) ((...)) o odmowie umorzenia wyżej wymienionemu jako dłużnikowi alimentacyjnemu zadłużenia alimentacyjnego wraz z odsetkami w wysokości 28 118,60 zł, za okres wskazany we wniosku z dnia (...).10.2013 r.

W jej podstawie prawnej Kolegium podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 - zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 - zwana dalej "ustawą").

Postępowanie zainicjowane zostało wnioskiem J. W. z dnia (...) października 2013 r. o umorzenie należności z tytułu otrzymanych przez osoby uprawnione: B., A. i A. W. świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres: "włącznie za r. 2013 z odsetkami". Wniosek uzasadniony został trudną sytuacją materialną i rodzinną.

Decyzją z dnia (...) listopada 2013 r. Nr (...) Wójt Gminy (...) orzekł o odmowie umorzenia J. W. jako dłużnikowi alimentacyjnemu założenia alimentacyjnego wraz z odsetkami w wysokości i za okres wskazany we wniosku z dnia (...).10.2013 r. tj. 28 118,60 zł.

W uzasadnieniu organ szczegółowo opisał dokonane w prowadzonym postępowaniu ustalenia w zakresie dochodu i sytuacji rodzinnej wnioskodawcy, który zamieszkuje wraz z niepełnosprawną matką, której to został ustanowiony kuratorem, na mocy postanowienia Sadu Rejonowego w S. z dnia (...).09.2013 r.

Argumentując odmowę uwzględnienia wniosku organ powołał się na art. 30 ust. 1 i 2 ustawy i podniósł, że zadłużenie J. W., na dzień złożenia wniosku wynosi 40 896,85 zł. Zaległość dla wierzyciela wynosi 1 125,92 zł. Powstanie tego zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest, zdaniem organu, następstwem wieloletniego zaniechania wnioskodawcy polegającego na niewywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci. Organ wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że zaszły szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na zastosowanie ww. przepisu i umorzenie zaległości. Sytuacja dochodowa J. W. nie kwalifikuje go do wydania pozytywnej dla niego decyzji. Zdaniem organu wnioskodawca jest osobą zdrową i mogącą podjąć zatrudnienie. Jednakże wykazuje postawę bierną a w stosunku do organu pomocy społecznej roszczeniową.

Odwołanie od tej decyzji złożył J. W. wnosząc o korzystne rozpatrzenie odwołania i umorzenie zadłużenia alimentacyjnego. Podał, że powodem tak znacznego zadłużenia są zdarzenia losowe tj. choroba matki oraz pozostawanie od 6 lat bez pracy. Wyjaśnił, że prawomocnym wyrokiem Sądu zasądzono alimenty na troje dzieci, które aktualnie wynoszą 1 125,92 zł/m-c, nadto płaci alimenty na czwarte dziecko w wysokości 200 zł. Wskazał, że od sześciu lat zarejestrowany jest jako bezrobotny, z krótką przerwą. W kwietniu 2013 r. nie podjął pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną i chorą matką, której to na mocy postanowienia SR w S. z (...).09.2013 r., sygn. akt (...) został wyznaczony kuratorem dla osoby niepełnosprawnej. Wyjaśnił, że pracował w 2011 r. i 2012 r. ale była to sezonowa praca, a z otrzymanego wynagrodzenia nie był w stanie spłacić zadłużenia. Zakwestionował ustalenia jakoby bez uzasadnionej przyczyny odmówił podjęcia zatrudnienia. Powodem powyższego była konieczność sprawowania opieki nad chorą, niepełnosprawną matką, której nie może pozostawić bez opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) grudnia 2013 r. uznało odwołanie J. W. za nieuzasadnione i utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium wskazało, że odwołujący prawomocnymi wyrokami Sądu z dnia (...).11.2009 r. i (...).02.2011 r. został zobowiązany do alimentacji na troje małoletnich dzieci w łącznej wysokości 800 zł/mc. Z uwagi na niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego organ wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z pisma Komornika przy Sądzie Rejonowym w S. wynika, że na dzień złożenia wniosku o umorzenie należności, zadłużenie wynosiło 40 896,85 zł. Kolegium podało, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że J. W. od 6 lat nie pracuje, sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matkę, której jest kuratorem. Jest osobą zdrową, zdolną do pracy, jak sam podaje, podjąłby pracę odpowiadającą jego oczekiwaniom. Bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia oferty pracy zaproponowanej przez PUP w N. Źródłem utrzymania jest renta matki oraz dochód z niewielkiego gospodarstwa rolnego. Organ podał także, że wnioskodawca nie przejawia inicjatywy w podjęciu zatrudnienia, wykazując bierną i roszczeniową postawę w stosunku do organu pomocy społecznej.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało na brzmienie art. 30 ust. 2 ustawy i podkreśliło, że uprawnienie organu do umorzenia należności alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej realizowane jest w ramach uznania administracyjnego, które uzależnione jest od zaistnienia okoliczności związanych z sytuacją dochodową i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Kolegium stwierdziło, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznać należy, że odwołujący ma realne możliwości spłaty zadłużenia alimentacyjnego. Jest w stanie podjąć pracę, choćby dorywczą. Sam J. W. nie podejmuje żadnych działań w kierunku wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Kolegium stwierdziło, że jakkolwiek sytuacja dochodowa wnioskodawcy jest trudna, jednakże nie uzasadnia umorzenia ciążących na nim należności.

Dodatkowo Kolegium podało, że organ I instancji przyznał dzieciom odwołującego mieszkanie z zasobu gminy i wsparcie w kosztach jego utrzymania (dodatek mieszkaniowy) oraz dofinansowanie w ramach dożywiania w szkole. Nadto przedstawił wnioskodawcy propozycję pracy. Kolegium wskazało na niekonsekwencję J. W., który z jednej strony wskazuje na niemożność podjęcia pracy w związku z opieką nad matką a z drugiej rejestruje się jako osoba bezrobotna i poszukująca pracy. Powyższe świadczy, że konieczność opieki nad matką nie musi stanowić przeszkody do podjęcia pracy.

Końcowo Kolegium podało, że zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania kosztów utrzymania dzieci spod pieczy rodziców tych dzieci pod pieczę podatników. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez dłużnika alimentacyjnego wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego i z tego tytułu ponosi on konsekwencje określone przepisami prawa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję J. W. wniósł o uchylenie "wszystkich decyzji" i umorzenie zadłużenia alimentacyjnego w całości wraz z odsetkami. Podtrzymując argumentację odwołania skarżący wskazał na swą sytuację materialną i życiową. Raz jeszcze podkreślił, że od 6 lat pozostaje bez pracy i to właśnie brak zatrudnienia spowodował zadłużenie, które wzrasta. Podał, że w 2011 r. pracował sezonowo za kwotę 284 zł, a w 2012 za kwotę 1 100 zł. Zasądzone alimenty na czwórkę dzieci to kwota 1 360 zł. Dlatego tylko częściowo wywiązał się z obowiązku zapłacenia alimentów. J. W. podkreślił, że na mocy postanowienia Sądu został ustanowiony kuratorem chorej i niepełnosprawnej matki. Jest jedynym jej opiekunem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny (tu decyzja) dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu (wydania decyzji), jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, a wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na podstawie art. 145 p.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie - niezgodności z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach.

Oceniając zaskarżoną decyzję w omówionym zakresie, tj. w aspekcie jej legalności Sąd nie stwierdził naruszenia prawa uzasadniającego wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. W konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.

Przedmiotem kontroli legalności dokonanej przez Sąd jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) grudnia 2013 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy (...) z dnia (...) listopada 2013 r. o odmowie umorzenia J. W. wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 28 118,60 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm. - zwana dalej "ustawą"), zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Nie ulega zatem wątpliwości, że uprawnienie organu do orzekania w zakresie wskazanym w cyt. wyżej przepisie jest realizowane w ramach uznania administracyjnego. Wydawane na jego podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Do swobodnego bowiem uznania organu ustawodawca pozostawił odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Zatem nawet wówczas, gdy zostaną spełnione przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy, umorzenie należności nie jest obligatoryjne.

Wydanie decyzji w tym przedmiocie wymaga jednakże wyjaśnienia okoliczności sprawy pod kątem występowania przesłanek wymienionych w cyt. wyżej przepisie - przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego są wyłącznie sytuacja dochodowa i rodzinna wnioskodawcy - i zindywidualizowania uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny. Aby rozstrzygnięcie sprawy nie było dowolne, musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji organ administracji musi wskazać motywy podjętego rozstrzygnięcia. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza zakres sądowej kontroli decyzji administracyjnych, ograniczony do kontroli pod względem zgodności z prawem. Zbadania natomiast (w ramach sądowej kontroli legalności decyzji o charakterze uznania administracyjnego) wymaga to, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne oraz czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji, jak również czy prawidłowo uzasadniono wybór danego rozstrzygnięcia sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck, W-wa 2006, str. 472, uzasadnienie wyroku NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08).

Materiał zebrany w sprawie, jego analiza i wnioski wyciągnięte przez organy obu instancji nie dają żadnych podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez te organy granic uznania administracyjnego.

Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego w myśl art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wtedy, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadnić umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym miejscu zasadnym jest przywołanie poglądu NSA zaprezentowanego w wyroku z dnia 21 października 2008 r. I OSK 1685/07 (niepubl.) wskazującego, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Te kwestie są istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i uzasadnia to umorzenie, czy też nie czyni on żadnych starań aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Na sytuację rodzinną składa się z kolei ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz.

Z akt sprawy wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec dzieci: B., A. i A. W. (prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia (...).11.2009 r., sygn. (...) i z dnia (...).02.2011 r., sygn. akt (...)). Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i z uzyskanych oświadczeń wynika, że wnioskodawca zamieszkuje wraz z matką I. W. i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. J. W. jest osobą bezrobotną, (zarejestrowany w Urzędzie Pracy), sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, której jest kuratorem (postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia (...).09.2013 r., sygn. akt (...)). Źródłem utrzymania jest renta matki oraz dochód z niewielkiego gospodarstwa rolnego. Łączny dochód w rodzinie to kwota 1 033,87 zł, natomiast dochód na osobę w rodzinie wyniósł 516,94 zł. Zatem, jak wskazały orzekające organa, przekracza kryterium dochodowe uprawniające do wparcia ze środków z pomocy społecznej.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika ponadto, że J. W. jest osobą zdrową, zdolną do pracy, jak sam podaje, podjąłby pracę odpowiadającą jego oczekiwaniom. Bez uzasadnionej przyczyny odmówił przyjęcia oferty pracy zaproponowanej przez PUP w N. Nie przejawia inicjatywy w podjęciu zatrudnienia, wykazując bierną i roszczeniową postawę w stosunku do organu pomocy społecznej. Jak sam oświadczył niemożność wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wynika z braku pracy w kraju. Natomiast winą za rosnące zadłużenie alimentacyjne obarcza Wójta Gminy w (...), który zaoferował mu sezonową pracę, za zbyt niskie wynagrodzenie, które to nie pozwoliło mu na spłatę zadłużenia. Skarżący oczekuje ponadto propozycji pracy "z dobrym wynagrodzeniem, adekwatnej do zasądzonych wygórowanych alimentów, która pozwali na spłatę zadłużeń, opłacenie opiekunki do chorej matki i dla niego na przeżycie".

W ocenie Sądu, w tak ustalonych okolicznościach, za prawidłowe uznać należy stanowisko organów, że sytuacja zdrowotna i dochodowa J. W., jakkolwiek trudna w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności, nie pozwala na wyjątkowe potraktowanie dłużnika. Może ona ulec zmianie, jak również stanowić podstawę ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji (art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Zresztą jak wynika z dołączonego przez samego skarżącego do akt sprawy pisma Prezesa Sądu Rejonowego w S. z dnia (...).11.2013 r. wnioskodawca wystąpił w dniu (...).10.2013 r. z pozwem o obniżenie alimentów na małoletnie dzieci: B., A. i A. W. (k. 5 akt sadowych sprawy).

Stwierdzić zatem należy, że wskazywane przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Nawet bardzo trudna sytuacja dłużnika alimentacyjnego, nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych.

Zabezpieczenie społeczne nie ma bowiem na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dziecka z barków rodziców dziecka na barki podatników.

Reasumując uznać należy, że orzekające w sprawie organy obu instancji prawidłowo zbadały stan faktyczny sprawy, w sposób wyczerpujący zgromadziły materiał dowodowy i dokonały jego oceny. Wywody organów, w ocenie Sądu, są zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W konsekwencji orzekające organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, co uzasadniało odmowę umorzenia należności.

Dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga została oddalona.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.