II SA/Rz 220/19, Realizacja zasady informowania stron w postępowaniu administracyjnym. - Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2705382

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 kwietnia 2019 r. II SA/Rz 220/19 Realizacja zasady informowania stron w postępowaniu administracyjnym.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SWSA Magdalena Józefczyk (spr.).

Sędziowie WSA: Maciej Kobak Elżbieta Mazur-Selwa.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy (...) z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...).

Uzasadnienie faktyczne

W dniu 28 sierpnia 2018 r. BS (skarżący) zwrócił się do Burmistrza Miasta i Gminy (...) z wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem - DS.

Decyzją z dnia (...) listopada 2018 r. nr (...), Burmistrz Miasta i Gminy (...) odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W podstawie prawnej powołano art. 5 ust. 2, art. 16a, art. 20 ust. 1-3, art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.) zwana dalej w skrócie: "u.ś.r." oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm.) zwana dalej w skrócie: "k.p.a.".

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podał, że na podstawie przeprowadzonego zgodnie z art. 23 ust. 4e ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 z późn. zm.) - dalej: "u.ś.r.", wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca prawidłowo sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, a w skład trzyosobowej rodziny wnioskodawcy oprócz syna wchodzi również żona skarżącego - JS. Wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 16a ust. 2 i ust. 4 pkt 2 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 tej ustawy, tj. 764 zł. Analiza dochodu rodziny skarżącego, uwzględniając dochód członka rodziny osoby sprawującej opiekę osiągnięty z tytułu zatrudnienia oraz dochód osiągnięty przez osobę wymagającą opieki z tytułu pobierania renty, wykazała natomiast, że miesięczny dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi 1 068,61 zł. Brak było zatem podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł, że syn jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i wymagającą ciągłej pomocy i opieki. Podał, że jako osoba sprawująca opiekę nad synem nie może podjąć zatrudnienia, zaś odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia znacznie pogorszyła dochód rodziny. Obecnie nie jest w stanie pokryć podstawowych życiowych potrzeb rodziny, a osoba niepełnosprawna wymaga ponoszenia znacznie większych nakładów finansowych związanych z zapewnieniem jej funkcjonowania czy podstawowych potrzeb bytowych.

Zaskarżoną decyzją z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) Samorządowe Kolegium Odwoławczego w (...) (dalej: "SKO" lub "Kolegium"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Burmistrza Miasta i Gminy (...) i podzieliło w całości stanowisko organu I instancji. Zdaniem Kolegium, Burmistrz dokonał poprawnego obliczenia dochodu rodziny oraz dochodu przypadającego na osobę w rodzinie. Skoro zaś dochód przypadający na osobę w rodzinie przekracza kwotę kryterium dochodowego o 304,61 zł, to zasadnie organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium podało, że pozostają one bez wpływu na sposób rozpatrzenia opisywanej sprawy, jako że przepisy u.ś.r. normujące przyznawanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nie pozostawiają kwestii jego przyznania uznaniu organu administracji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, BS wniósł o poddanie kontroli Sądu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Skarżący podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny uznał za niekonstytucyjne zasady przyznawania świadczeń dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zróżnicowanie świadczeń uzależnione od wieku powstania niepełnosprawności jest niezgodne z wywodzoną z art. 32 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Skarżący podniósł, że opiekunowie nieletnich niepełnosprawnych otrzymują zasiłek bez względu na dochód rodziny, wobec czego uzależnienie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego od spełnienia kryterium dochodowego stanowi złamania zasady równości wobec prawa.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko. Ponadto Kolegium podało, że w skardze kwestionuje odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale prowadzona sprawa dotyczyła specjalnego zasiłku dla opiekuna.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 zwana dalej "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Poddawszy zaskarżoną decyzję ocenie legalności w granicach wyznaczonych wyżej powołanymi przepisami Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie wobec naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania, co stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. obligowało Sąd do uwzględnienia skargi.

W aktach administracyjnych sprawy znajduje się wniosek skarżącego z dnia 28 sierpnia 2018 r. o przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na niepełnosprawnego syna, który ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Podstawą odmowy przyznania tego świadczenia było niespełnienia przesłanki przedmiotowej, gdyż dochód w rodzinie skarżącego przekroczył kryterium dochodowe na jedną osobę w rodzinie. W odpowiedzi na skargę Kolegium stwierdziło, że z treści skargi wynika, że skarżący skarży odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a przedmiotem postępowania był specjalny zasiłek dla opiekuna.

Postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych jest prowadzone na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W art. 9 k.p.a. została sformułowana zasada informowania stron, zgodnie, którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Specjalny zasiłek dla opiekuna nie jest jedynym świadczeniem, które może być przyznane w sytuacji, gdy sprawowana jest opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, który dysponuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przy jednoczesnej rezygnacji z zatrudnienia. Takim świadczeniem jest też świadczenie pielęgnacyjne, o czym świadczy treść skargi do Sądu, na co słusznie w odpowiedzi na skargę zwróciło uwagę Kolegium.

Stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W systemie świadczeń ww. wymienionych istnieje świadczenie, którego przyznanie nie jest zależne od kryterium dochodowego, a strona, gdy korzysta ze specjalnego zasiłku opiekuńczego może zgłosić organowi, że rezygnuje z prawa z tego świadczenia i wystąpić o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Prawo wyboru świadczenia ustawodawca pozostawił stronie, przy czym wprowadził ograniczenie do prawa do jednego świadczenia. Orzecznictwo sądów administracyjnych w tym zakresie jest jednolite. Skoro skarżący złożył wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy, to rolą wyspecjalizowanego organu, jakim jest ośrodek pomocy społecznej było przeanalizowanie możliwości prawnych dla wyboru świadczenia do przyznania, którego skarżący spełniał warunki. Za formę realizacji zasady informowania stron było wezwanie skarżącego przez organ i wyjaśnienie jego sytuacji faktycznej i prawnej w kontekście obowiązujących przepisów prawa, a następnie dokonać stosownej zmiany wniosku przez skarżącego.

Skład orzekający stoi na stanowisku, że organy orzekające wobec skarżącego zastosowały zbyt daleko posunięty formalizm w realizowaniu reguły związania organu treścią wniosku, a granice tego formalizmu wyznacza treść i funkcja zasady informowania stron zawarta w art. 9 k.p.a. Trzeba też mieć na względzie, że sprawa dotyczy świadczeń pomocowych dla stron dotkniętych określonymi sytuacjami życiowymi. Z tych przyczyn Sąd doszedł do przekonania, że organy naruszyły art. 7, art. 9 i art. 77 k.p.a., gdyż nie doprowadziły do ustalenia rzeczywistej woli wnioskodawcy, co nastąpiło dopiero na etapie skargi.

Postępowanie organów orzekających wobec skarżącego jest nie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządnego państwa i wymogów funkcjonowania "dobrej administracji." W kontekście okoliczności sprawy, gdy organ I instancji nie udziela należytej informacji petentowi z pewnością nie buduje zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Wynikającemu z art. 9 k.p.a. obowiązkowi organu odpowiada bowiem prawo strony do domagania się właściwej informacji, a organ nie może się bronić biernością strony, gdyż sam wykazał się taką biernością wobec strony. Powtórnie podkreślić, więc należy, że to organ administracji ma bowiem czuwać by strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa.

Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego procedowania wynikają wprost z uzasadnienia wyroku.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.