II SA/Rz 1701/16 - Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie

Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2203030

Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 8 lutego 2017 r. II SA/Rz 1701/16

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: SWSA Piotr Godlewski.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1701/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia (...) października 2016 r. nr (...) w przedmiocie nakazu doprowadzenia budynku inwentarsko-składowego do stanu zgodnego z prawem - postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie faktyczne

Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 1701/16, wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, po rozpoznaniu wniosku K. S. o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, odmówiono wyżej wymienionej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że okoliczności przedstawione przez wnioskodawczynię wskazują, że jest ona w stanie, bez jakichkolwiek problemów pokryć wydatek związany z kosztami sądowymi.

W otwartym terminie do wniesienia środka zaskarżenia K. S. - zastępowana przez fachowego pełnomocnika r. pr. B. B. złożyła sprzeciw. W jej ocenie spełniła warunki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zarzuciła błąd w ustaleniach, że dane przez nią przedstawione wskazują, że jest w stanie pokryć wydatek związany z kosztami sądowymi w zainicjowanej skargą sprawie. Jako nieuprawnione uznała wliczenie do wspólnego dochodu wynagrodzenia za pracę syna oraz emerytury pobieranej przez jej ojca. Wskazała, że osoby te nie prowadzą wraz z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Zarzuciła brak odniesienia się do oświadczenia, że na zaspokojenie podstawowych potrzeb zaciąga pożyczki u osób bliskich.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm. - zwane dalej "p.p.s.a.") rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.).

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny.

Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a także, co ma miejsce w rozpoznawanej sprawie na podstawie okoliczności przedstawionych dodatkowym oświadczeniu i w sprzeciwie. To na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Przy czym wymaga podkreślenia, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, o czym stanowi art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Od tej zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo a Sąd rozpoznający wniosek w tym przedmiocie obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji.

Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść

(w przedmiotowej sprawie aktualnie jest to kwota 500 zł) a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy a w szczególności do sytuacji majątkowej skarżącej K. S., Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie a referendarz sądowy prawidłowo wskazał, że strona nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na podstawie złożonego wniosku, dodatkowego oświadczenia i informacji zawartych w sprzeciwie Sąd ustalił, że K. S. wraz z mężem C. S., synem D. S. i ojcem J. S. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe (oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy a złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenia fałszywego oświadczenia - art. 233 § 1 w zw. z § 6 Kodeksu karnego - k. 11 i 13 akt sądowych). Na wspólny dochód składają się wynagrodzenie za pracę męża w kwocie 2600 zł, renta (emerytura) ojca w wysokości 1000 zł oraz wynagrodzenie za pracę syna - ok. 2400 zł (zatrudnienie na okres próbny tj. do dnia 21 lutego 2017 r.). Na posiadany majątek składają się: budynek mieszkalny o pow. 100 m2, budynek inwentarsko-składowy o pow. 90 m2, nieruchomość rolna (1,66 ha) oraz ciągnik rolniczy z 1996 r., samochód osobowy z 2005 r. (własność męża, koszty dojazdu nim do pracy wynoszą 400 zł/mc). Również jej ojciec posiada samochód, jeździ nim sporadycznie, a związane z nim koszty to ubezpieczenie.

Comiesięczne wydatki strony to: wyżywienie - 500 zł, prąd - 150 zł, gaz - 75 zł, woda i kanalizacja - 50 zł, wywóz śmieci - 24 zł, opał - 250 zł. Wydatek na Internet to kwota 35 zł/mc, natomiast koszt jednego telefonu na kartę to 20 zł. Rodzina spłaca trzy raty kredytowe w kwotach po 103,31 zł, 147,50 zł i 567,11 zł. Na zapłatę reprezentującej ją pełnomocnik zaciągnęła pożyczkę u rodziny.

W październiku 2016 r. uzyskała jednorazowo kwotę 762,11 zł tytułem dopłat rolniczych. Z załączonych wyciągów z rachunku bankowego męża strony wynika saldo na dzień 24 listopada 2016 r. wynoszące 646,86 zł.

Analizując sytuację majątkową wnioskującej strony, Sąd uznał, że nieuprawnionym byłoby przyjęcie, że wnioskodawczyni spełnia przesłanki i wymogi przyznania prawa pomocy pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia od kosztów sądowych.

Jak wyżej wskazano warunkiem zwolnienia od kosztów postępowania jest wykazanie, że osoba wnioskująca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Możliwość poniesienia kosztów sądowych bez powodowania uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny wiąże się z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych (żywność, lekarstwa, niezbędne opłaty). Ze złożonego przez skarżącą oświadczenia wynika, że te potrzeby są na bieżąco zaspokajane. Skarżąca nie wykazała w sposób dostateczny, przekonywujący i wiarygodny spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu na obecnym etapie postępowania, ponoszone opłaty sądowe nie będą zagrażać uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Podkreślić należy, że uszczerbek o którym mowa musiałby dotyczyć jedynie najbardziej podstawowych potrzeb tj. potrzeby zaspokojenia głodu, uzyskania lekarstw czy też potrzeby mieszkania. Te zaś potrzeby, jak wskazała sama wnioskodawczyni są na bieżąco zaspokajane. Jej mąż uzyskuje stały dochód, który zresztą nie należy do niskich. Również dochód osiągają pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ojciec oraz syn. Nadto posiadają nieruchomości i ruchomości (samochody).

Uwzględniając zasadę sprawiedliwości, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), nie można zaakceptować próby ochrony majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 p.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Przepis prawa nie obarczył co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w ww. kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną (por. postanowienie NSA z 27 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 146/14, publ. baza orzeczeń: www.cbois.nsa.gov.pl).

Słusznie także zauważył referendarz sądowy, w zaskarżonym postanowieniu, że nawet nie wliczając wynagrodzenia syna oraz jednorazowej dopłaty rolniczej, to i tak stronie pozostaje do dyspozycji kwota ok. 1300 zł. Wbrew zarzutom sprzeciwu w zakresie pominięcia przez referendarza oświadczenia o zaciągnięciu pożyczek u osób bliskich na zaspokojenie podstawowych potrzeb, Sąd zauważa, że takie oświadczenie nie zostało złożone. Wprawdzie w dodatkowym oświadczeniu strona podała, że zaciągnęła doraźną pożyczkę u rodziny, jednakże - jak sama wskazała - jest ona przeznaczana na "wydatki na pełnomocnika".

Ustalenie, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, dawało referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 5 stycznia 2017 r. Sąd w pełni podziela.

Z tych względów na mocy art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.