Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 618711

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 28 kwietnia 2010 r.
II SA/Po 792/09

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.).

Sędziowie WSA: Elwira Brychcy, Danuta Rzyminiak-Owczarczak.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia (...) 2009 r. Nr (...) w przedmiocie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie;

I.

oddala skargę,

II.

przyznaje adwokatowi T. S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu kwotę (...) ((...)) złotych w tym (...) ((...)) złotych podatku od towarów i usług oraz kwotę (...),- ((...)) złotych tytułem uiszczonej opłaty od pełnomocnictwa.

Uzasadnienie faktyczne

Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 11 sierpnia 1999 r. nr (...), na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 22 ust. 1 i art. 21 ust. 1 oraz w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.), odmówił S. C. przyznania uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że przedstawione dokumenty wskazują, iż zmarły mąż S. C., C. C. przebywał od 18 maja 1944 r. do 31 maja 1944 r. w obozie w (...), a od 31 maja 1944 r. do 15 listopada 1944 r. w obozie (...). Powodem aresztowania i uwięzienia go, jak wynika z zaświadczenia Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen, był handel towarami reglamentowanymi. Ponieważ uwięzienie C. C. nie nastąpiło zgodnie z wymogami art. 4 ust. 1 pkt 1 powołanej w sentencji decyzji ustawy, tj. z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych, ani rasowych, nie ma podstaw do przyznania S. C. uprawnień przysługujących wdowie po zmarłym mężu.

W dniu 21 maja 2007 r. Z. A. jako Prezes Gminnego Koła Kombatantów w m. S. zwrócił się do Kierownika UdsKiOR o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznania uprawnień S. C., wdowie po zmarłym C. C.

Kierownik UdsKiOR w odpowiedzi zwrócił się z zapytaniem, czy jego wniosek należy traktować jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 11 sierpnia 1999 r., czy może wniosek o uchylenie, zmianę lub stwierdzenie nieważności tej decyzji.

W piśmie z 2 stycznia 2008 r. Z. A., jako pełnomocnik S. C., wniósł o uznanie nieważności decyzji z 11 sierpnia 1999 r., przyznania S. C. uprawnień należnych wdowie po kombatancie oraz spowodowanie wypłacenia jej należnego dodatku energetycznego za omawiany okres.

Ostatecznie pismami z 13 marca 2008 r. Z. A. sprecyzował, iż wnosi rozpatrzenie sprawy S. C. na podstawie art. 154 k.p.a.

W wyniku rozpoznania sprawy, Kierownik UdsKiOR decyzją z dnia (...) lipca 2009 r. Nr (...), na podstawie art. 154 § 1 k.p.a. oraz art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), uchylił własną decyzję z dnia 11 sierpnia 1999 r. Nr (...) i przyznał S. C. uprawnienia wdowy po kombatancie. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że zgodnie z art. 154 § 1 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W ocenie organu, wniosek strony spełnia przesłanki konieczne do wzruszenia ostatecznej decyzji Kierownika UdsKiOR z dnia 11 sierpnia 1999 r., bowiem decyzja ta jest ostateczna i nie tworzy praw nabytych dla żadnej ze stron postępowania, a poza tym za jej wzruszeniem przemawiają względy interesu społecznego oraz słuszny interes strony. Art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach (...) stanowi, że represjami w rozumieniu ustawy są także okresy przebywania "z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady". W toku postępowania organ uzyskał opinię Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej, zgodnie z którą pobyt C. C. w obozie w F. stanowi formę represji wojennej i wypełnia dyspozycję powołanego przepisu ustawy o kombatantach (...).

S. C. w dniu 4 sierpnia 2009 r. zwróciła się do Kierownika UdsKiOR o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z (...) lipca 2009 r. Wniosła o korektę uzasadnienia decyzji i stwierdzenie, że C. C. był więźniem obozów koncentracyjnych od dnia 31 maja 1944 r. do 8 maja 1945 r., a nie do listopada 1944 r. Nadto wniosła o wypłacenie jej dodatku energetycznego oraz innych dodatków przysługujących kombatantom i członkom ich rodzin za okres od 1 stycznia 1997 r. do 30 czerwca 2009 r.

Kierownik UdsKiOR w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) lipca 2009 r. Organ wyjaśnił, że nabycie przez stronę uprawnień przewidzianych w ustawie kombatanckiej (a konkretnie ryczałtu energetycznego i dodatku kompensacyjnego) nie jest związane z datą wydania decyzji potwierdzającej posiadanie uprawnień przewidzianych w ustawie, czy tez złożenia wniosku o ich przyznanie (wyrok SN z dnia 12 października 1994 r., sygn. akt II URN 37/94). Data powstania prawa do świadczeń należnych wdowie po kombatancie jest śmierć jej męża. Data ta nie jest jednak tożsama z datą, od której świadczenia winny być jej wypłacane przez organ rentowy. Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ma ona na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) zastosowanie w sprawach związanych z wypłatą świadczeń kombatanckich) świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do świadczenia, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym złożono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Kierownik powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1994 r. (sygn. akt II URN 9/94) stwierdził, iż data nabycia uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie o kombatantach jest związana z datą złożenia wniosku o te świadczenia (organowi rentowemu), a nie z datą wydania przez Kierownika UdsKiOR zaświadczenia stwierdzającego posiadanie uprawnień przewidzianych w ustawie o kombatantach. Zatem warunkiem sine qua non wypłaty stronie świadczeń jest wystąpienie o ich wypłatę do organu rentowego. Organ zaznaczył, iż strona mogła to uczynić jeszcze przed otrzymaniem decyzji Kierownika UdsKiOR. Wówczas organ rentowy byłby zobligowany wszcząć postępowanie, a następnie je zawiesić na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach. Po uzyskaniu od Kierownika UdsKiOR odpowiedniego zaświadczenia organ rentowy byłby zaś zobowiązany do wypłaty.

Odnosząc się do okoliczności okresu osadzenia męża wnioskodawczyni w obozie koncentracyjnym we F. organ wskazał, iż jego ustalenia opierają się na dowodach z dokumentu - pisma z dnia 21 października 1998 r. Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen, w którym to jednoznacznie podano, że C. C. od 31 maja do 15 listopada 1944 r. przebywał w tym obozie. Również stowarzyszenie wystawiające stronie pozytywną rekomendację z dnia 22 grudnia 1998 r. uznało ww. okres osadzenia męża zainteresowanej za udokumentowany i wiarygodny. Nie mogą zaś stanowić w pełni wartościowego dowodu znajdujące się w aktach sprawy nieczytelne zaświadczenie z PCK Okręg Śląski oraz dokument w języku niemieckim.

S. C. wniosła skargę na powyższą decyzje Kierownika UdsKiOR. Skarżąca wniosła o "wyrównanie należności za 146 miesięcy dodatków do renty" oraz "uznania rzeczywistego okresu uwięzienia C. C.". Zdaniem skarżącej organ przyjmując, że C. C. osadzony był do 15 listopada 1944 r., a nie jak twierdzi skarżąca do 5 maja 1945 r. (do dnia wyzwolenia), oparł się na błędach tłumacza popełnionych w tłumaczonych dokumentach. Zaznaczyła, że błędy te zostały skorygowane.

W odpowiedzi na skargę Kierownik UdsKiOR wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe stanowisko.

W trakcie rozprawy przed Sądem w dniu 28 kwietnia 2010 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi naruszenie art. 8 i 9 k.p.a. poprzez niepowiadomienie strony o tym, że powinna złożyć wniosek o przyznanie świadczeń należnych kombatantom, przez co naraził ją na szkodę. Ponadto wniósł o przyznanie mu kosztów nieopłaconej w żadnej części udzielonej z urzędu pomocy prawnej. Pełnomocnik organu wniósł jak w odpowiedzi na skargę oraz odnosząc się do stanowiska pełnomocnika skarżącej podał, że obecnie organ informuje wnioskodawców o możliwości złożenia wniosku do ZUS-u o wypłatę dodatków kombatanckich równolegle ze złożeniem wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich, zaznaczając, że nie wie, czy było tak w przypadku skarżącej.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się bezzasadna.

W pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga, iż zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika UdsKiOR z dnia (...) lipca 2009 r. są co do istoty dla skarżącej korzystne. Kierownik UdsKiOR decyzjami tymi w oparciu o przepis art. 154 § 1 k.p.a. i art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach (...) uchylił własną decyzję z dnia 11 sierpnia 1999 r. Nr 9295 i przyznał S. C. uprawnienia wdowy po kombatancie. Zgodnie z przepisem art. 134 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Należy przyjąć, że niekorzyść determinująca zakaz reformationis in peuis w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wystąpić jedynie na skutek uchylenia aktu lub czynności w części niezaskarżonej, zastosowania środka ostrzejszego od tego, o który wnosił skarżący, lub takiego sformułowania oceny prawnej, która w ponownym postępowaniu przed organem administracji zdeterminowałaby wydanie aktu pogarszającego sytuację materialnoprawną skarżącego w porównaniu z sytuacją, która wynika z zaskarżonego aktu lub czynności (J. Zimmermann, Zakaz reformationis in peius w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym (w:) Księga pamiątkowa prof. E. Ochendowskiego, Toruń 1999, s. 366). Mając na względzie, że skarżąca wnosiła o weryfikację stanowiska Kierownika UdsKiOR wyrażonego w decyzji z dnia 11 sierpnia 1999 r. o odmowie przyznania jej uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie, wydanie decyzji o uchyleniu powołanej decyzji z 11 sierpnia 1999 r. i przyznanie tychże uprawnień stanowi bez wątpienie rozstrzygnięcie korzystne dla skarżącej. Tym samym ewentualne uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji byłoby orzeczeniem niekorzystnym dla skarżącej.

Mając na względzie powyższe należało zbadać, czy zaskarżone decyzje nie zawierają wad skutkujących stwierdzeniem ich nieważności (art. 134 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę ma decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. W myśl art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1)

wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,

2)

wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

3)

dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,

4)

została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie,

5)

była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,

6)

w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,

7)

zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

W ocenie sąd zarówno zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Kierownika UdsKiOR z dnia (...) lipca 2009 r. nie zawierają wad, o których mowa w powołanym przepisie.

Analizowane decyzje zostały wydane w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym w oparciu o przepis art. 154 § 1 k.p.a., albowiem skarżąca wyraziła wolę weryfikacji decyzji Kierownika UdsKiOR z dnia 11 sierpnia 1999 r. właśnie w tym trybie (...). Powołany przepis stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Nie ulega wątpliwości, że decyzja Kierownika UdsKiOR z dnia 11 sierpnia 1999 r. miała cechy ostateczności. Z akt sprawy wynika bowiem, że strona nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej tą decyzją (art. 16 § 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a.).

Z treści decyzji tej wynika również, że skarżąca będąca jej adresatem nie nabyła wskutek jej wydania praw w sferze prawa materialnego. Wystarczy przypomnieć, że decyzją tą odmówiono S. C. przyznania uprawnień wdowy po kombatancie.

W ocenie Sądu rację miał również organ uznając, że za uchyleniem decyzji z 11 sierpnia 1999 r. przemawiał tak interes społeczny, jak i słuszny interes strony. Zważyć należy,. iż wymagania interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą uzyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, k.p.a. Komentarz, Warszawa 2008, s. 721).

Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że S. C. jest wdową po zmarłym w dniu 18 listopada 1966 r. C. C. (...). C. C. w czasie II wojny światowej przebywał w obozach koncentracyjnych w (...), a następnie F., po aresztowaniu go "zgodnie z oświadczeniem Tajnej Policji Państwowej (Gestapo) we Wrocławiu filia M. z dnia 4 sierpnia 1944 r. z powodu skupowania towarów na talony, podczas gdy sam ich nie posiadał". W trakcie postępowania w niniejszej sprawie powstały wątpliwości co do okresu jego pobytu w obozie we F. Kierownik UdsKiOR przyjął w oparciu pismo Międzynarodowego Biura Poszukiwań w Arolsen z dnia 21 października 1998 r. oraz rekomendację Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych z dnia 22 grudnia 1998 r., że mąż skarżącej przebywał w obozie tym w okresie od 31 maja 1944 r. do 15 listopada 1944 r. (...). Z kolei zdaniem skarżącej jej mąż przebywał w obozie we F. w okresie od 31 maja 1944 r. do 8 maja 1945 r., co jak wskazała wynika z zaświadczenia Polskiego Czerwonego Krzyża Okręgu Śląskiego (...) oraz zaświadczenia wystawionego przez administrację obozu dnia 8 maja 1945 r. (...). W ocenie Sądu wpływu na wynik sprawy nie miał spór co do długości osadzenia C. C. w obozie we F. skoro art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) wymagał jedynie stwierdzenia faktu przebywania - bez względu na jego okres - w hitlerowskim obozie koncentracyjnym z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych. Zważyć należy, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Z kolei w myśl art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) uprawnienia, o których mowa w ust. 2, przysługują również wdowom lub wdowcom - emerytom i rencistom oraz osobom pobierającym uposażenie w stanie spoczynku lub uposażenie rodzinne pozostałym po kombatantach i innych osobach uprawnionych. Uprawnienia te to:

1)

ulga w wysokości 37% w komunikacji krajowej przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w:

a)

1 i 2 klasie pociągów osobowych i pospiesznych i autobusowego w komunikacji zwykłej i przyspieszonej - na podstawie biletów jednorazowych,

b)

2 klasie pociągów innych niż osobowe i pospieszne - na podstawie biletów jednorazowych,

2)

dodatek kompensacyjny w wysokości 15% dodatku kombatanckiego, o którym mowa w art. 15,

3)

ryczałt energetyczny w wysokości 50% taryfowych opłat za korzystanie z energii elektrycznej, gazowej i cieplnej na cele domowe, obliczony na podstawie norm ilościowych ustalonych przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, z uwzględnieniem pkt 4 (art. 20 ust. 2 ustawy).

Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że uprawnienia określone w art. 20 ust. 2 ustawy o kombatantach przysługują m.in. wdowom po osobach, które podlegały represjom polegającym na przebywaniu z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady. Z opinii historycznej Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 2 maja 2008 r. sporządzonej w niniejszej sprawie (...) wynika, ze osadzenie C. C. w obozach koncentracyjnych w (...) i F. stanowi formę represji wojennej określoną w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach. Biorąc pod uwagę, że jednym z celów ustawy o kombatantach jest otoczenie kombatantów oraz ofiar represji "szczególną troską i opieką ze strony instytucji państwowych" (fragment preambuły do ustawy) słusznie Kierownik UdsKiOR przyjął, iż za uchyleniem własnej decyzji z 11 sierpnia 1999 r. odmawiającej wdowie po C. C. przyznania uprawnień określonych w art. 20 ust. 2 ustawy o kombatantach i przyznanie jej tych uprawnień przemawiał zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony.

Na marginesie wskazać trzeba, że podniesiony przez pełnomocnika skarżącej zarzut co do naruszenia przez organ art. 8 i 9 k.p.a. poprzez niepowiadomienie strony o tym, że powinna złożyć wniosek o przyznanie świadczeń należnych kombatantom, przez co naraził ją na szkodę jest bezzasadny. Zarzut ten dotyczy naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. tylko naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy powoduje uwzględnienie skargi. Skoro zaś bez względu na fakt, czy skarżąca dowiedziała się od organu w trakcie ocenianego postępowania administracyjnego o możliwości złożenia wniosku o przyznanie jej należnych świadczeń, czy też o tej możliwości nie dowiedziała się z przyczyn leżących po stronie organu, Kierownik UdsKiOR wydałby decyzję o uchyleniu własnej decyzji z 11 sierpnia 1999 r. i przyznaniu jej uprawnień wdowy po kombatancie (po osobie represjonowanej), rozpatrywany zarzut nie mógł mieć wpływu na wynik sprawy.

Wyjaśnienia również wymaga, iż przedmiotem niniejszej sprawy nie była kwestia wypłaty należności za świadczenia, która skarżąca mogła ewentualne uzyskać z tytułu uprawnień przysługujących wdowie po osobie represjonowanej od 1 stycznia 1997 r. do 30 czerwca 2009 r. Rolą Kierownika UdsKiOR jest bowiem jedynie potwierdzenie takich uprawnień przez osobę zainteresowaną (por. wyrok SN z dna 12 października 1994 r., sygn. akt II URN 37/94, Lex nr 11884).

Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z § 19 i 18 ust. 1 pkt c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.