Orzeczenia sądów
Opublikowano: www.nsa.gov.pl

Postanowienie
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 26 marca 2009 r.
II SA/Po 639/08

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Kwiecińska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 marca 2009 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. P. na decyzję Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Poznaniu z dnia 23 maja 2008 r. Nr (...) w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie faktyczne

Skarżąca H. P. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca argumentowała, iż znajduje się w trudnej sytuacji, gdyż w 2008 r. była susza i uzyskała mniejsze plony. Skarżąca oświadczyła, że wraz z rodziną utrzymuje się jedynie z gospodarstwa rolnego, a wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z mężem i czterema pełnoletnimi córkami; trzy starsze córki studiują, a najmłodsza jest w klasie maturalnej. Skarżąca podała również, iż ma dom o powierzchni (...) m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni (...) ha; nie posiada żadnych oszczędności ani innych walorów finansowych.

Zgodnie z dyspozycją art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w celu uzupełnienia wniosku o prawo pomocy i wykazania, że realna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem niniejszego postępowania skarżąca została, w szczególności do złożenia oświadczeń w zakresie uzyskiwanych przez nią, męża i córki dochodów poprzez przedłożenie rocznego zeznania podatkowego, a także wyciągów z rachunków bankowych, które odzwierciedlają wysokość środków, jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje. Ponadto wnioskodawczyni została zobowiązana do podania jakiego rodzaju działalność rolniczą prowadzi, jaka jest wartość przychodów oraz jakie ponosi koszty związane z tą działalnością; jednocześnie zobowiązano wnioskodawczynię do podania jakiego rodzaju dopłaty otrzymuje i w jakiej wysokości. Wezwanie obejmowało także wezwanie do podania wysokości miesięcznych kosztów utrzymania wnioskodawczyni i jej rodziny, zwłaszcza, że skarżąca podała, iż ma na utrzymaniu czworo uczących się dzieci.

W odpowiedzi wnioskodawczyni złożyła jedynie oświadczenie, w którym ponownie stwierdziła, iż wraz z mężem prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni (...) ha, co stanowi (...) ha przeliczeniowych, zaś innych źródeł dochodu nie posiada, a w Urzędzie Skarbowym nikt z jej rodziny się nie rozlicza. Ponadto skarżąca wskazała, że otrzymała niecałe (...) zł z tytułu dopłat, które wystarczą jedynie na (...) tony nawozu, nie mówiąc o kosztach paliwa i oświadczyła, że nie posiada żadnych lokat bankowych. Do odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżąca nie załączyła żadnych dokumentów na poparcie twierdzenia o trudnej sytuacji finansowej.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2009 r. referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia wniosła skarżąca, która podała, iż utrzymanie rodziny "na miesiąc na samo życie" pochłania 1.000 zł, bilety autobusowe córek miesięcznie kosztują 430 zł, zaś na koncie bankowym ma "na dzień dzisiejszy" (...) zł. Skarżąca ze względu na ciężką sytuację majątkową wniosła o zmniejszenie kosztów sądowych. Do sprzeciwu zostało załączone zaświadczenie z Urzędu Gminy K., iż H. i P.P. są właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. (...)ha, liczba hektarów przeliczeniowych (...) o dochodowości rocznej w wysokości (...) zł.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z dyspozycją art. 260 § 1 p.p.s.a. skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres i treść, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego, a ustawa nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu (por. J.P. Tarno (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2006, str. 534; post. NSA: z dnia 28 września 2005 r., I OZ 942/05, dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z dnia 23 grudnia 2004 r., FZ 375/04, ONSAiWSA 2005/6/119).

Stosownie do art. 246 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w całkowitym zakresie następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (§ 1 pkt 1). Z kolei dla przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym konieczne jest wykazanie, iż osoba fizyczna nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (§ 1 pkt 2). Powołany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wobec tego należy podkreślić wyjątkowość instytucji prawa pomocy, która może być stosowana jedynie wobec osób rzeczywiście ubogich, a więc ze względu na okoliczności życiowe pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalne. Instytucja przyznania prawa pomocy wprowadzona została do postępowania sądowoadministracyjnego celem umożliwienia obrony swoich praw przed sądem, a zatem zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu, osobom o znikomych dochodach lub dochodów tych pozbawionym i znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Koszty sądowe mają charakter należności publiczno-prawnych i skarżąca zobowiązana jest do ich uiszczenia w pierwszej kolejności, zaraz po zaspokojeniu niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych bieżących wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, bowiem koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami, a prawo pomocy powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, że w niniejszej sprawie na skarżącej spoczywał ciężar wykazania, iż jej sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, że skarżąca nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych.

W niniejszej sprawie skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych w celu uzupełnienia wniosku o prawo pomocy i wykazania, że realna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem niniejszego postępowania, a poza oświadczeniami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwie przedłożyła jedynie zaświadczenie z Urzędu Gminy K., iż H. i P. P. są właścicielami gospodarstwa rolnego o pow. (...) ha, liczba hektarów przeliczeniowych (...).o dochodowości rocznej w wysokości (...) zł. Dokument ten wskazuje tylko formalne kryteria ustalenia dochodowości gospodarstwa rolnego, nie zastępuje w żaden sposób oświadczenia o realnie uzyskanych dochodach i wydatkach. Trzeba pamiętać, iż skarżąca wskazała, iż otrzymała kwotę około (...) zł dopłat rolniczych, nie wykazała jednak faktycznego wydatkowania tej kwoty na nawozy, czy też paliwo do pojazdów wykorzystywanych w rolnictwie. W ogóle skarżąca zaniechała przedstawienia wyliczeń i dokumentów potwierdzających faktyczne koszty utrzymania rodziny, które ogólnie określiła na 1.000 zł miesięcznie "na życie" oraz 430 zł na koszty biletów autobusowych uczących się córek. Brak jest również informacji o osiąganiu dochodu przez pełnoletnie córki skarżącej, np. z tytułu pomocy socjalnej dla studentów. Samo oświadczenie skarżącej o stanie rachunku bankowego także wymyka się weryfikacji sądowej, bowiem nie zostało poparte żadnym dokumentem i brak jest możliwości zbadania wysokości wpływów i rozdysponowania środków na rachunku.

Ponadto godzi się zauważyć, iż Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie co do tego, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (tak J. P. Tarno, (w:) op. cit., str. 504-507 i powołane tam orzecznictwo). Fakt posiadania takich dóbr niewątpliwie utrudnia wnioskodawcy wykazanie, iż zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie nie tyle utrudnione, co niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, niepubl.).

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż skarżąca nie wykazała, że uzyskiwana przez nią wysokość dochodów i ponoszone koszty działalności rolniczej i bieżącego utrzymania rodziny uprawniają do skorzystania z dobrodziejstwa prawa pomocy chociażby w części. Informacje zawarte w przedłożonym w niniejszej sprawie oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach wnioskodawczyni bez możliwości ich weryfikacji przez Sąd, nie uzasadniają twierdzenia, że uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie (wpis stały od skargi określono na kwotę 500 zł) spowoduje uszczerbek w koniecznych wydatkach skarżącej na utrzymanie siebie i rodziny. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych podlega oddaleniu i dlatego na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.