Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 1539224

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 2 lipca 2014 r.
II SA/Po 331/14

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Kwiecińska.

Sędziowie WSA: Barbara Drzazga (spr.), Edyta Podrazik.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2014 r. sprawy ze skargi H. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) 2014 r. Nr (...) w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego;

I.

uchyla zaskarżoną decyzję,

II.

określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Uzasadnienie faktyczne

Na skutek skargi H. L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 6 września 2012 r. sygn. akt II SA/Po 429/12 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) 2012 r. nr (...), utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) 2012 r., odmawiającą H. L. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem S. L.

W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał za błędną dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), dalej: uśr, który stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organów orzekających przepis ten wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej z tego powodu, że ubiega się świadczenia w związku z opieką nad mężem. Sąd uznał, powołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK 2008 Nr 6, poz. 107), że literalne odczytanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr prowadzi do sprzeczności z tymże wyrokiem, w którym uznano, że wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie im prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno-ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Sąd wskazał, że przyjęcie wykładni Kolegium prowadzić by musiało do wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takiej osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Uniknięcie takich nielogicznych wyników wykładni powołanego przepisu wymaga przyjęcia, iż art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z wnioskiem występuje właśnie sam małżonek. W związku z tym sąd nakazał organowi odwoławczemu by dokonał oceny zasadności wniosku w kontekście przesłanek, o których mowa w art. 17 uśr.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2868/12 oddalił skargę kasacyjną H. L. od powyższego wyroku WSA w Poznaniu, podzielając stanowisko sądu I instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia (...) 2014 r. nr (...) uchyliło decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) 2012 r. nr (...) i przyznało H. L. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem S. L. w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium uwzględniło ocenę prawną zawartą w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r. II SA/Po 429/12 i stwierdziło, że istota rozważań sprowadza się do ustalenia na jaki okres winno się przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne. Podało, że zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), dalej: ustawa zmieniająca, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do którego prawo powstało przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, ustalając to prawo za ten okres, stosuje się przepisy dotychczasowe. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że nie można dokonywać interpretacji powołanego art. 13 ustawy zmieniającej w oderwaniu od treści art. 11 i 12 tej ustawy. W związku z tym Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przyznało H. L. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad jej mężem S. L. w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2011 r. (wniosek pochodził z dnia 29 grudnia 2011 r.) do 30 czerwca 2013 r. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane zaś na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (ust. 3).

H. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzję SKO w P., podnosząc, iż organ niesłusznie ograniczył przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego do okresu od 1 grudnia 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. Skarżąca wskazała, iż organ II instancji nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2012 r. sygn. akt K 27/13.

W odpowiedzi SKO w P. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Zaskarżoną decyzją SKO w P. uchyliło decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia (...) 2012 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem S. L. i przyznało skarżącej to świadczenie w kwocie 520 zł miesięcznie na okres od 1 grudnia 2011 r. do 30 czerwca 2013 r.

W pierwszej kolejności zważyć należy, iż organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję związany był - na podstawie art. 153 p.p.s.a. - oceną prawną i wytycznymi co do dalszego prowadzenia postępowania zawartymi w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Po 429/12. Przypomnieć należy, iż w wyroku tym Sąd stwierdził, że literalne odczytanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr prowadzi do błędnego wniosku, że małżonek ubiegający się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad swoim współmałżonkiem sam musiałby być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prowadziłoby to do kuriozalnej sytuacji, w której świadczenie ustanowione w celu zapewnienia wsparcia osobie sprawującej opiekę nad wymagającym opieki współmałżonkiem mogłoby być przyznane tylko takie osobie, która sama również wymaga opieki, bo jest niepełnosprawna w stopniu znacznym. Uniknięcie takich nielogicznych wyników wykładni powołanego przepisu wymaga przyjęcia, iż art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki stara się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1, ale niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Tym samym przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr nie może mieć zastosowania w sytuacji, gdy z wnioskiem występuje właśnie sam małżonek. W rezultacie Sąd nakazał organowi odwoławczemu, by dokonał oceny zasadności wniosku w kontekście przesłanek, o których mowa w art. 17 uśr.

W ocenie Sądu organ odwoławczy zastosował się do oceny prawnej zawartej w wyroku wydanym w niniejszej sprawie w zakresie, w jakim uznał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr nie ogranicza skarżącej w uzyskaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy lub innego zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem S. L. W związku z tym, Kolegium stosując przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 uśr (w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne) uznało, że skoro S. L. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia (...) 2011 r., z którego wynika, że posiada znaczny stopień niepełnosprawności na stałe i wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a jego żona H. L. nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie ma prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku ani świadczenia przedemerytalnego, ani nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę, to należy jej przyznać świadczenie pielęgnacyjne.

Zastrzeżenia Sądu budzi jednak fakt, iż organ odwoławczy ograniczył skarżącej prawo do tego świadczenia do dnia 30 czerwca 2013 r., przyjmując, że zastosowanie znajdują przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), dalej ustawa zmieniająca. Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej w przypadku ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 24 ust. 2a ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio. Przepis art. 11 ust. 3 tej ustawy określał zaś, że wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1. Kierując się powołanymi przepisami Kolegium uznało, że skarżąca mogła uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów, jedynie do dnia 30 czerwca 2013 r., bowiem z datą tą wygasały decyzje przyznające te świadczenia. Kolegium nie dostrzegło jednak, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji (tekst jedn.: 11 lutego 2014 r.) powołane przepisy ustawy zmieniającej nie obowiązywały, albowiem na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 (Dz. U. z 2013 r. poz. 1557) utraciły obowiązującą moc. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Wyrok ten w ocenie Sądu zasadniczo wpływa na sytuację prawną skarżącej, albowiem uznano nim za niekonstytucyjne przepisy ustawy zmieniającej, pozbawiające z mocy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 30 czerwca 2013 r. osoby dotychczas pobierające takie świadczenie.

W świetle przepisów art. 190 ust. 3 i ust. 4 Konstytucji RP wyrok Trybunału Konstytucyjnego stwierdzający niezgodność określonego przepisu ustawy z Konstytucją, wprowadza z dniem ogłoszenia tego wyroku w trybie art. 190 ust. 2 Konstytucji zakaz stosowania niekonstytucyjnego przepisu ustawy także w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym wszczętym i niezakończonym prawomocnie przed ogłoszeniem tego wyroku. Pamiętać należy, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma moc powszechnie obowiązującą w tym sensie, że oddziałuje ono na wszelkie toczące się w chwili jego ogłoszenia postępowania sądowe i administracyjne. Zasadą jest, że orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem jego ogłoszenia w stosownym dzienniku i z tym właśnie dniem - o ile jest ono orzeczeniem negatywnym - niekonstytucyjny przepis traci moc obowiązującą, a zatem nie może być stosowany przez sądy i organy administracyjne w sprawach wszczętych przed dniem ogłoszenia orzeczenia, a nie rozstrzygniętych do tego dnia (por. R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wyd. Prawnicze LexisNexis 2008, s.41-64).

Zważywszy zatem, że na skutek błędnego zastosowania nieobowiązujących przepisów prawa materialnego (art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej) skarżącej ograniczono prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na okres do 30 czerwca 2013 r., pomimo, iż w orzeczeniu o niepełnosprawności jej męża wskazano wyraźnie, że ma ona charakter stały, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (punkt I sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy, uwzględni ewentualne zmiany stanu faktycznego, a w przypadku ustalenia, że do takich zmian nie doszło, zobowiązany będzie ustalić skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy lub innego zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym na stałe mężem na czas nieokreślony.

Na marginesie Sąd pragnie wyjaśnić, że w sytuacji faktycznej i prawnej niniejszej sprawy nie mogą znaleźć zastosowania przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r. poz. 567), albowiem stosuje się je wobec osób, jeżeli decyzje o przyznaniu im prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej (art. 2 tej ustawy).

Sąd na podstawie art. 152 p.p.s.a. orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji (punkt II. sentencji wyroku).

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.