Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2723677

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 12 września 2019 r.
II SA/Po 318/19
Warunki przyznawania zasiłku celowego. Limitowanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.).

Sędziowie WSA: Wiesława Batorowicz, Asesor Jan Szuma.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2019 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) lutego 2019 r., nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako SKO lub Kolegium) decyzją z dnia (...) lutego 2019 r. nr (...) po rozpoznaniu odwołania M. H. (dalej też jako strona lub skarżący) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta K. przez Kierownika Sekcji Realizacji Świadczeń w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K. z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskami z dnia 18 grudnia 2018 r. i 28 grudnia 2018 r. skarżący wystąpił o udzielenie wsparcia finansowego z uwagi na trudną sytuację materialną.

W dniu 3 stycznia 2019 r. przeprowadzono aktualizację wywiadu środowiskowego i ustalono, że M. H. ur. 23 grudnia 1996 r. jest kawalerem, nie pracuje, samodzielnie zajmuje lokal własnościowy spółdzielczy, za którego utrzymanie koszty ponosi brat i matka przebywający poza granicami kraju. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w K. (dalej PUP) z dnia 28 grudnia 2018 r. wynika, że skarżący został wyrejestrowany z dniem 24 października 2018 r. z powodu nie stawienia się w PUP w wyznaczonym terminie i nie powiadomił w okresie do 7 dni o uzasadnionej przyczynie tego niestawiennictwa. Sprawa ta na skutek odwołania i skargi do WSA w Poznaniu jest w toku. Skarżący nie posiada żadnego dochodu. W trakcie wywiadu sprecyzował, że oczekuje wsparcia finansowego w zakresie zakupu odzieży, obuwia, a także żywności i chemii gospodarczej. Podał, że chce uczestniczyć w programie "Gorący posiłek".

Decyzją z dnia (...) stycznia 2019 r. nr (...) Kierownik Sekcji Realizacji Świadczeń w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w K., wskazując na upoważnienie Prezydenta Miasta K., na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508, dalej u.p.s.) przyznał pomoc w formie zasiłku celowego w kwocie (...) zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu odzieży i obuwia zimowego oraz chemii gospodarczej. Organ wskazał, że skarżący spełnia kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w wysokości (...) zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Organ zobowiązał skarżącego do aktywnego poszukiwania pracy.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem M. H. wniósł odwołanie, w którym zakwestionował wysokość przyznanej pomocy. Podał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i nie posiada źródła dochodu.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w K. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W swoich rozważaniach Kolegium wskazało, że poza sporem pozostaje, że skarżący - wnioskujący o przyznanie zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia i chemii gospodarczej, spełnia kryterium dochodowe warunkujące przyznanie lego świadczenia, bowiem nie posiada żadnego dochodu. Sporną kwestią jest wysokość przyznanego stronie zasiłku.

Jak wynika z akt sprawy skarżący korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. W ramach możliwości finansowych Ośrodka otrzymuje zasiłki celowe i okresowe. Ostatnio otrzymał zasiłek okresowy od sierpnia do września 2018 r. w kwocie (...) zł, zasiłek celowy we wrześniu w wysokości (...) zł, decyzją z dnia 16 stycznia 2019 r. przyznano zasiłek okresowy w kwocie (...) zł od grudnia 2018 r. do stycznia 2019 r. oraz decyzją z dnia 16 stycznia 2019 r. przyznano pomoc w postaci gorącego posiłku w dni robocze od dnia 18 stycznia 2019 r. do dnia 29 czerwca 2019 r.

Kolegium wskazało, że korzystanie z instytucji zasiłku celowego nie może polegać na żądaniu od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne zasoby i możliwości, o czym stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku wychodzenia w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Organ wskazał, że M. H. (23 lata) jest osobą zdrową i zdolną do pracy, a więc nie ma przeciwskazań aby podjąć zatrudnienie w celu poprawienia własnej sytuacji bytowej i finansowej. W tych okolicznościach Kolegium nie znalazło podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji.

Następnie M. H. wniósł skargę do WSA w Poznaniu na ww. decyzję SKO w K. W skardze podał, że zwracał się do Ośrodka z konkretnymi potrzebami ze względu na trudną sytuację życiową, a przyznawane świadczenia nie wystarczają do zaspokojenia potrzeb takich jak zakup żywności, odzieży, obuwia, konserwacji lokalu. W skardze poddał także w wątpliwość sposób postępowania pracowników pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu pismem procesowym z dnia 2 sierpnia 2019 r. uzupełnił skargę domagając się uchylenia decyzji obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu zasiłku ponad kwotę przyznanego zasiłku celowego w decyzji z 16 stycznia 2019 r. i przyznanie mu zasiłku w kwocie (...) zł. Pełnomocnik wniósł także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Pełnomocnik zarzucił decyzji SKO naruszenie:

1) art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 8, 9 i 11 k.p.a., poprzez brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, a w szczególności brak wyjaśnienia ustalenia niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego, w szczególności kosztów nabycia artykułów spożywczych, odzieży, obuwia, artykułów przemysłowych, higieny, niezbędnych przedmiotów użytku domowego oraz kosztów eksploatacji i drobnych remontów oraz napraw w mieszkaniu, przez co wskazane zaniechania uniemożliwiają realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;

2) art. 7 k.p.a., art. 86 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego oraz brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy, w tym:

a) zaniechanie ustalenia, że koszty niezbędnej pomocy dla skarżącego w ramach zasiłku okresowego to kwota co najmniej (...) zł

b) wydanie rozstrzygnięcia z pominięciem wszystkich zgłoszonych przez skarżącego potrzeb tj. dotyczących nabycia artykułów spożywczych, środków higieny niezbędnych przedmiotów użytku domowego oraz kosztów eksploatacji i drobnych remontów oraz napraw w mieszkaniu,

c) nieuwzględnienie kosztów minimum egzystencji w układzie przestrzennym w 2018 r., dla województwa wielkopolskiego, miast powyżej 100.000 mieszkańców, które wynoszą dla osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo domowe ponad (...) zł miesięcznie,

d) nieustalenie wartości rzeczywistych potrzeb skarżącego, a jedynie powołanie się na przyznany skarżącemu zasiłek okresowy w kwocie (...) zł jedynie przez 2 miesiące oraz pomoc w postaci gorącego posiłku w dni robocze od dnia 18 stycznia 2019 r. do dnia 29 czerwca 2019 r.,

3. naruszenie art. 39 u.p.s. poprzez niewłaściwą wykładnię i powoływanie się przy ustalaniu wysokości zasiłku na fakt przyznania skarżącemu innej pomocy socjalnej co nie jest samodzielną przesłanką ograniczającą wysokość przyznanego zasiłku celowego a to z pominięciem zgłaszanych przez skarżącego potrzeb.

Na rozprawie 12 września 2019 r. pełnomocnik skarżącego wnosił i wywodził jak w ww. piśmie.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skargę należało oddalić.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) lutego 2019 r. nr (...), utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji przyznającej skarżącemu zasiłek celowy w wysokości (...) zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu odzieży, obuwia zimowego oraz chemii gospodarczej. W rozpatrywanej sprawie oś sporu koncentruje się na wysokości przyznanego skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej.

Rozpoczynając rozważania prawne w tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak przy tym wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty (...) zł. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący spełnia kryterium dochodowe albowiem jest osobą bezrobotną i w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie uzyskał żadnego dochodu.

Sporną kwestią jest natomiast wysokość przyznanego skarżącemu świadczenia, zdaniem skarżącego przyznana kwota jest niewystarczająca do zaspokojenia zgłoszonych przez niego potrzeb.

W kontekście powyższego wyjaśnić należy, że rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 u.p.s. opiera się na zasadzie uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę w art. 39 ust. 1 u.p.s. określenie "może być przyznany", zamiast określenia "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie przez ubiegającego się o zasiłek warunków koniecznych do jego uzyskania nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania w wysokości żądanej przez stronę. Wysokość, jak i samo przyznanie świadczenia, uzależnione są od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna, czy też zdrowotna była najtrudniejsza.

Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie skarżący jest osobą młodą (23 lata), bezdzietną, zdrową, zdolną do pracy. Mieszka sam w spółdzielczym lokalu własnościowym opłacanym przez matkę i brata. Nie ponosi kosztów związanych z mieszkaniem (czynsz, opłaty). Podczas wywiadu środowiskowego skarżący nie udzielił szczegółowych informacji na temat jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i bytowej. Strona aktualnie nie pracuje, a w PUP w K. toczy się sprawa związana z wyrejestrowaniem skarżącego z rejestru osób bezrobotnych. Skarżący otrzymuje pomoc z Ośrodka w postaci zasiłku okresowego ((...) zł miesięcznie), objęty jest programem "Gorący posiłek".

Jak wynika z rozstrzygnięć organów skarżącemu udzielona została pomoc poprzez przyznanie świadczenia pieniężnego (...) zł służącego dofinansowaniu zakupu odzieży, obuwia i chemii gospodarczej. Środki te, mimo iż w ocenie skarżącego stanowią zbyt niską pomoc, pozwalają jednak na dofinansowanie zgłoszonych przez skarżącego potrzeb życiowych. W szczególności kiedy zostało ustalone przez organy, że skarżący ma możliwość podjęcia pracy w celu poprawy swojej obecnej sytuacji życiowej i majątkowej.

Podkreślić trzeba, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń w żądanej przez nich wysokości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10).

W ocenie Sądu należy uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego wynikającego z treści art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej przyznając skarżącemu zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu odzieży, obuwia i chemii gospodarczej w wysokości (...) zł. Przepis art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, jak wskazano powyżej, przesądza bowiem, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej jednakże treść ww. przepisu nie uzasadnia stwierdzenia, że organ pomocy społecznej musi przyznać ją w wysokości oczekiwanej. W niniejszej sprawie wnioskowaną pomoc skarżący otrzymał, jednakże nie w wysokości przez niego oczekiwanej. Należy zauważyć, że świadczenia z pomocy społecznej stanowią formę wspomożenia osób w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji w jakiej się znalazły i mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Jednocześnie ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe, co jest faktem powszechnie znanym, przy czym skarżący nie został pozbawiony pomocy w tym zakresie, albowiem jak wskazano wyżej korzysta on z pomocy społecznej (zasiłek okresowy, pomoc w zakresie dożywiania).

Powyższe oznacza, że organy przyznając zasiłek celowy nie pozbawiły skarżącego pomocy, a jedynie miarkując środki finansowe jakimi dysponowały oraz sytuację skarżącego, jak również potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc ograniczyły ją do kwoty jaką mogły przyznać.

Reasumując, uznać należało, że organy orzekające w sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Wbrew zarzutom skargi, procedujące w sprawie organy należycie uzasadniły wydane rozstrzygnięcia, odnosząc się do sytuacji bytowej skarżącego, jego wieku, stanu zdrowia, możliwości zaspokajania potrzeb również we własnym zakresie przyznając mu wnioskowaną pomoc. Oznacza to, że pod adresem organów orzekających w sprawie nie może być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia przepisów art. 7, 8, 9, 11 77, 86 i 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy obu instancji wyprowadziły merytorycznie uzasadnione i logiczne wnioski, będące wynikiem swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Natomiast fakt, że skarżący nie zaakceptował wysokości przyznanego świadczenia, nie świadczy o naruszeniu przez nie przepisów postępowania.

Należy także wskazać, że bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje okoliczność, że kwota przyznanego zasiłku nie wypełnia kosztów minimum egzystencji w układzie przestrzennym w 2018 r., dla województwa wielkopolskiego, miast powyżej 100.000 mieszkańców, które, wynoszą dla osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo domowe ponad (...) zł miesięcznie. Odnosząc się do powyższego, podkreślić bowiem należy, że celem zasiłku celowego nie jest przejęcie przez państwo na siebie wszystkich kosztów utrzymania wnioskującego. W szczególności w sytuacji gdy skarżący jest osobą zdrową, zdolną do pracy i może podjąć działania które poprawiają jego sytuację życiową i majątkową. Zadaniem pomocy społecznej nie jest zaś sfinansowanie wszystkich potrzeb wnioskodawcy a jedynie udzielenie wsparcia, limitowanego możliwościami finansowymi organu.

W świetle tak ustalonych okoliczności skarga podlega oddaleniu, stosownie do treści art. 151 p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.