Orzeczenia sądów
Opublikowano: LEX nr 2505612

Wyrok
Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
z dnia 24 maja 2018 r.
II SA/Po 1088/17
Przesłanki przyznania specjalnego zasiłku celowego.

UZASADNIENIE

Skład orzekający

Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.).

Sędziowie WSA: Tomasz Świstak, Izabela Paluszyńska.

Sentencja

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) 2017 r. Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę

Uzasadnienie faktyczne

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia (...).2014 r., nr (...), wydana na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., dalej "u.p.s."), odmówił M. K. przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na: zakup odzieży i obuwia na wiosnę i lato, opłacenie rachunku za gaz w kwocie 27,42 zł, energię w kwocie 40,67 zł, opłacenie czynszu za miesiąc kwiecień 215,61 zł oraz dopłatę do czynszu od maja do września po 12 zł mies., wykupienie leków na receptę za kwotę 269,21 zł oraz bez recepty 50 zł, zakup dwóch ton opału.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że wnioskiem z dnia (...).2011 r. M. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie (...) (dalej MOPR) z prośbą o udzielenie pomocy finansowej z przeznaczeniem na powyższe cele. W dniu 5 maja 2011 r. wydano decyzję odmawiającą przyznania pomocy finansowej na wnioskowane cele, która została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO w P.) decyzją z dnia 22 września 2011 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy wydano kolejną decyzję odmawiającą pomocy na powyższe cele, od której po raz kolejny strona odwołała się do SKO w P., które decyzją z dnia (...).2012 ((...)) uchyliło to rozstrzygnięcie. Sytuacja ta powtórzyła się jeszcze dwa razy i za każdym razem organ odwoławczy uchylał kolejne odmowne decyzje, które wydano w rozpatrzeniu wniosku z dnia 1 kwietnia 2011 r., wskazując że w prowadzonym postępowaniu nie wykorzystano wszystkich prawnych możliwości, by ustalić rzeczywistą sytuację strony na wielu płaszczyznach życia.

W dniu 6 lutego 2013 r. została przeprowadzona aktualizacja wywiadu środowiskowego podczas którego wnioskodawca podtrzymał prośbę o pomoc na powyższe cele. Wnioskodawca oświadczył wówczas, iż obecnie nie posiada żadnego źródła dochodu, jedynie przyznany przez Poznańskie Centrum Świadczeń dodatek mieszkaniowy w kwocie 209,01 zł miesięcznie (od października 2012 r. do marca 2013 r). Ponadto wnioskodawca miał przyznany zasiłek okresowy od października 2012 r. do stycznia 2013 r. w wysokości 329,58 zł, zasiłek celowy na żywność od października 2012 do stycznia 2013 w kwocie 250 zł, zasiłek okresowy od lutego 2013 do maja 2013 w kwocie 332,99 zł, zasiłek celowy na żywność od lutego do maja 2013 r. w wysokości 250 zł, zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup opału 400,00 zł i leków 250,31 zł na podstawie decyzji nr (...) z dnia (...).2013 r., zasiłek celowy z przeznaczeniem na zakup odzieży (...) zł i obuwia (...) zł na podstawie decyzji nr (...) z dnia (...).2013 r.

Organ ustalił, iż wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest zarejestrowany w PUP w P. od 17 sierpnia 2011 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do pobierania zasiłku. Z zaświadczeń lekarskich z 4 lutego 2013 r. wynika, iż choruje przewlekle i jest niezdolny do pracy do 30 czerwca 2013 r. MOPR zwrócił się w dniu 24 grudnia 2012 r. z prośbą do lekarza rodzinnego strony o wyjaśnienie kwestii zdolności do pracy oraz możliwości kierowania do MZON w celu podwyższenia stopnia niepełnosprawności, jednak nie uzyskał odpowiedzi. Z przedstawionych zaświadczeń lekarskich wynika, iż jest bez przerwy niezdolny do pracy od września 2010 r. lecz przedstawia zaświadczeń o niezdolności do pracy na druku ZUS ZLA, a w PUP nie zgłasza niezdolności do pracy. Posiada orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 24 listopada 2011 r., który zaliczył Pana do lekkiego stopnia niepełnosprawności do 30 listopada 2014 r., ze wskazaniem zatrudnienia przy pracy lekkiej.

Organ wskazał, że SKO w uzasadnieniu do swej decyzji zwróciło uwagę, iż organ I Instancji powinien dokładnie ustalić całokształt sytuacji rodzinnej, majątkowej strony, a w szczególności ustalić źródło pozyskania środków finansowych na kupno udziałów w kamiennicy. Ośrodek zwrócił się o udzielenie informacji w powyższych kwestiach do Urzędu Skarbowego (...). Odpowiedź uzyskano 28 stycznia 2014 r. Z informacji tych wynika, iż w dniu (...).2010 r. aktem notarialnym M. K. zawarł umowę kupna udziału wynoszącego (...) części we współwłasności nieruchomości położonej w P. przy ul. (...) nr (...) w ramach którego korzysta z lokalu nr (...). Lokal o wartości (...) zł nabył ze środków własnych, gotówką, tak jak i koszty sporządzenia umowy w wysokości (...) zł i łączny wydatek z tytułu nabycia udziału w współwłasności nieruchomości wyniósł 77.350,30 zł. Zgodnie z powołanym pismem środki pieniężne, na powyższy cel uzyskał z oszczędności, które pochodziły z wkładu bankowego uzyskanego po śmierci matki 36.194,60 zł w styczniu 2007 r., darowizn od matki otrzymanych w październiku 2006 r. w kwocie 19.000 zł, darowizn i pożyczki otrzymanych w lipcu 2010 r. od ojca Hieronima Kałużnego w kwocie 9.500 zł i 9.500 zł oraz pożyczki w kwocie 5.000 zł. Łącznie w sierpniu 2010 r. wnioskodawca dysponował więc kwotą 79.194,60 zł.

Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza ustawowego kryterium wynikającego z art. 8 pkt 1 i 2. Zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszonych o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i składkami na ubezpieczenie zdrowotne. Jednocześnie zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Obojętny jest tytuł i źródło uzyskania przychodu, jak i sposób wydatkowania uzyskanych środków.

Zatem zgodnie z dyspozycją art. 8 ust. 11 dochód, który wnioskodawca otrzymał latem 2010 r., należy podzielić na 12 miesięcy. Wnioskodawca złożył pisemne oświadczenie, w którym za miesiąc otrzymania kwoty 24.000,00 zł podał miesiąc lipiec 2010 r. Kwota 24.000,00 zł dzielona przez kolejne 12 miesięcy, tj. od lipca 2010 r. do czerwca 2011 r. daje miesięczny dochód w wysokości 2.000 zł. W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku wnioskodawca dysponował zatem dochodem przekraczającym pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego. Na dochód w miesiącu marcu 2011 r. składał się dodatek mieszkaniowy w kwocie 203,55 zł i tym samym dochód jednorazowy - 2.000,00 zł i wynosił łącznie 2.203,55 zł, przekroczył więc kryterium dochodowe obowiązujące w 2011 r. o 1726,55 zł. Nie występują zatem przesłanki do przyznania zasiłku celowego z art. 39 ustawy.

W tym stanie faktycznym organ wyjaśnił, że rozważył możliwość udzielenia pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy pomoc społeczna wspiera osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Organ wskazał, że realizując powyższe udzielił wnioskodawcy pomocy w następującej formie:

- decyzją (...) z dn. (...).2011 r. zasiłek okresowy od marca 2011 do kwietnia 2011 r. w wys. 233,45 zł miesięcznie

- decyzją (...) z dn (...).201 1 r. zasiłek celowy na żywność od marca 2011 do kwietnia 2011 w wys. 200 zł miesięcznie

- decyzją (...) z dn.(...)201 1 r. zasiłek okresowy od maja 2011 do czerwca 2011 w wys. 270,00 zł miesięcznie

- decyzją (...) z dn. (...)201 1 r. zasiłek celowy na żywność od maja 2011 do czerwca 2011 w wys. 200 zł miesięcznie W ten sposób zostały zabezpieczone niezbędne potrzeby życiowe wnioskodawcy takie jak żywność, a z kwoty zasiłku okresowego można zaspokoić inne niezbędne potrzeby życiowe. W związku ze zgłaszaniem przez stronę wielu potrzeb życiowych organ, na podstawie uznania administracyjnego, uwzględnia te, które w danej sytuacji są najważniejsze. Pomoc społeczna ma mieć jedynie charakter subsydiarny i nie może prowadzić do przeniesienia kosztu całkowitego utrzymania przez państwo. Do organów pomocy społecznej należy obiektywne spojrzenie na kierowane prośby z punktu widzenia: całokształtu okoliczności danej sprawy, realizowanych zadań, ilości środków do dyspozycji, źródła ich pochodzenia oraz ilości świadczeniobiorców. Przyjęcie innego sposobu postępowania spowodowałoby brak możliwości wsparcia innych świadczeniobiorców.

Ponadto, zgodnie z wyrokiem NSA z dnia 3 października 1996 r., sygn. akt II SA/Łd 461/96 prawo do świadczeń z pomocy społecznej uwarunkowane jest wykazaniem się własną aktywnością w zakresie zaspokajania swych potrzeb życiowych. To same osoby powinny czynić wszystko, co mieści się w ich możliwościach, aby podołać własnym życiowym zadaniom. Brak własnego wkładu i wykazania się zapobiegliwością uzasadnia twierdzenie, że o wysiłku nie może być mowy, a zatem nie jest prawnie dopuszczalne udzielenie świadczenia z pomocy społecznej, gdyż udzielenie go nie będzie polegało na wspieraniu, lecz na zastępowaniu w wysiłkach. Ponadto, zgodnie z ustawą z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, pomoc jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru. Zgodnie z Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 29 października 2008 r. "Określona w art. 39 ust. 1 niezbędna potrzeba ma na celu zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem. Pomoc społeczna ma jedynie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej i pomagać w przezwyciężeniu ich trudności, nie jest zaś jej rolą pełne zaspokajanie potrzeb i spełnianie wszystkich oczekiwań. Pomoc w formie zasiłków celowych, specjalnych zasiłków celowych, zasiłków celowych pod warunkiem zwrotu, nie ma charakteru obligatoryjnego i jej przyznanie zależy każdorazowo od uznania administracyjnego. Organ wyjaśnił, ze strona nie może oczekiwać, że wszystkie wnioskowane potrzeby zostaną zaspokojone przez MOPR. Spełnienie wszystkich oczekiwań strony byłoby faktycznie przeniesieniem ciężaru jej utrzymania na MOPR. Wnioskodawca od 2010 r. systematycznie, co miesiąc, jest świadczeniobiorcą MOPR. otrzymał od września 2010 do marca 2014 r. pomoc w wysokości łącznej 22.218,93 zł. Pomoc społeczna nie może w sposób ciągły zabezpieczać choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb osób i rodzin, spełniających kryteria i przesłanki do jej otrzymania, bowiem prowadziłoby to do uzależnienia od pomocy społecznej, a konsekwencji do sprzeczności w zakresie roli jaką pełnią ośrodki pomocy społecznej. Natomiast w kwestii aktywizacji zawodowej wnioskodawcy organ zwrócił uwagę, iż posiada status osoby bezrobotnej od marca 2009 r. Niepodejmowanie od tego czasu zatrudnienia, przy posiadanym wykształceniu wyższym w zakresie zarządzania, oraz studiach podyplomowych, (sfinansowanych przez PUP w Bolesławcu), może świadczyć, że celowo strona nie podejmowała żadnych działań w kierunku poprawy swojej sytuacji życiowej. Posiadany wiek 45 lat oraz deklarowane przez wykształcenie, daje w ocenie Ośrodka, duże możliwości na podjęcie zatrudnienia.

Wskazano dalej, że lekarz internista przedstawia na zaświadczeniach lekarskich, iż strona jest niezdolna do pracy przez okres 1 roku i 9 miesięcy, tj. od września 2010 r. do czerwca 2012 r., natomiast komisja lekarska MZON w P. uznała, iż ma ekki stopień niepełnosprawności i może wykonywać pracę lekką. Ponadto PUP w P. poinformował Ośrodek, iż przez cały okres figurowania w rejestrze urzędu jako osoba bezrobotna strona nie przedstawiła żadnego zaświadczenia lekarskiego o niezdolności do pracy, zgłaszała więc gotowość do podjęcia zatrudnienia.

Mając na uwadze trudną sytuację życiową strony decyzją z dnia 6 października 2010 r. wydano stronie skierowanie do uczestnictwa w zajęciach Centrum Integracji Społecznej Stowarzyszenie Szkoła Barki oraz decyzją z dnia 5 października 2010 r. zasiłek celowy z przeznaczeniem na pokrycie kosztów dojazdu na zajęcia CIS w kwocie 91 zł. Strona nie przystąpiła do uczestnictwa w zajęciach Centrum Integracji Społecznej (CIS) mimo, iż pismem z dnia 14 marca 2011 r. została wezwana ponownie do kontaktu z pracownikiem socjalnym CIS w celu ustalenia terminu rozpoczęcia zajęć, oraz pismem z dnia 8 lipca 2011 r. Skierowanie do CIS jest nadal aktualne. Ponadto CIS przyjmuje również osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności mając w ofercie zajęcia przystosowane do niepełnosprawności.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwania szkoleń, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznic użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Ponadto w kwestii ubiegania się o pomoc finansową z przeznaczeniem na opłacenie czynszu organ poinformował, że dodatek mieszkaniowy stanowi ustawową formę pomocy w pokryciu kosztów utrzymania mieszkania pod warunkiem spełnienia przesłanek wynikających z ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz. 734, z późn. zm.). W związku z powyższym wsparcie organów pomocy społecznej w kwestii utrzymania mieszkania winno mieć raczej charakter wyjątkowy i nie może prowadzić do dublowania przekazywania środków pomocowych na ten sam cel przez różne organy. Dodatek mieszkaniowy został stronie przyznany przez Poznańskie Centrum Świadczeń od października 2010 do marca 2011 r. w kwocie (...) zł, od kwietnia 2011 do września 2011 w kwocie (...) zł miesięcznie i przedłużany, do chwili obecnej. Wskazano, ze zakupując mieszkanie strona powinna mieć świadomość, iż będą na niej spoczywać koszty jego utrzymania. Analogicznie ma się kwestia opłat za energię i gaz i opał. Ponadto strona poinformowała, że wszystkie rachunki za energię, gaz i opłaciła czynsz i nie ma Pan żadnych zaległości, za wnioskowany okres. Strona oświadczała ponadto, iż dodatek mieszkaniowy pokrywa całość czynszu. Ponadto, warunkiem przyznania dodatku mieszkaniowego z PCŚ jest brak zadłużeń w opłatach za czynsz. Koszty poboru energii elektrycznej, gazu i czynszu zostały już poniesione, bez konieczności wsparcia na ten cel ze strony tutejszego MOPR, co oznacza, że strona wykorzystała dostępne jej mu środki finansowe.

Zdaniem organu postawa strony w kwestii wprowadzania w błąd pracownika socjalnego i nieujawniania źródeł dochodu, manipulowanie informacjami mającymi istotne znaczenie w postępowaniu z zakresu pomocy społecznej, należy odebrać jako brak współdziałania w kierunku poprawy swojej sytuacji. Uwzględniając powyższe ustalenia, nie znaleziono podstaw do przyznania pomocy finansowej na wnioskowane cele.

Od decyzji z dnia 28 kwietnia 2014 r. M. K. wniósł odwołanie, nie zgadzając się ze stanowiskiem organu I instancji. Strona postępowania podkreśliła, iż wnioskowana pomoc finansowa jest mu niezbędna, gdyż nie może zrealizować tych potrzeb z własnych środków finansowych.

SKO w P. decyzją z (...) 2017 r., nr (...), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podzielając ustalenia stanu faktycznego oraz ich ocenę w aspekcie celów i zadań pomocy społecznej organ odwoławczy uznał, że strona postępowania - w chwili złożenia wniosku z dnia 1 kwietnia 2011 r., nie była w na tyle w trudnej sytuacji bytowej, by organ pomocy społecznej zaspokajał każde jej żądanie i w każdym rozmiarze. Trafnie zatem organ I instancji stwierdził, iż nie jest jego rolą - jako organu pomocy społecznej - przejmowanie na siebie utrzymywania osoby korzystającej ze środków pomocy społecznej. Organ odwoławczy analizując sytuację prawną i faktyczną strony podzielił ustalenia prawne i faktyczne poczynione przez organ I instancji, przyjmując również jako podstawę prawną rozstrzygnięcia przepisy art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 u.p.s.

Skargę na powyższą decyzję wniósł M. K., zarzucając naruszenie szeregu przepisów Konstytucji RP oraz ustawy o pomocy społecznej. Skarżący powtórzył zarzuty, iż musi przyjmować leki, na które nie posiada recepty oraz, że przyznana kwota na zakup odzieży i obuwie jest niewystarczająca. W jego ocenie każda zgłaszana potrzebna powinna być rozpoznana osobną decyzją. Zarzucił, iż decyzja organu odwoławczego została wydana po ponad dwóch latach od dnia wydania decyzji przez organ I instancji.

SKO w P. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu w piśmie z dnia 23 maja 2018 r. zarzucił naruszenie przepisów ar 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie:

- jakie były możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w momencie wydawania zaskarżonej decyzji,

- niewyjaśnienie sytuacji majątkowej, osobistej i zdrowotnej skarżącego z uwagi na jego upośledzenie w podjęciu pracy związanej z niepełnosprawnością,

- niezbadanie z urzędu stanu faktycznego sprawy, nie zbadanie przyczyn żądania udzielenia pomocy od opieki społecznej

- naruszenie art. 11 ust. 1 u.p.s. poprzez uznanie, że nierozliczenie się przez skarżącego z przyznanej pomocy finansowej stanowi wykorzystanie tej pomocy niezgodnie z przeznaczeniem i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i całkowita odmowę przyznania świadczenia, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że wykorzystywanie przyznanej pomocy niezgodnie z przeznaczeniem nie może być utożsamiane z brakiem współdziałania w zakresie gromadzenia materiału dowodowego na potrzeby postępowania administracyjnego,

- naruszenie art. 41 pkt 1 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie pomimo istnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku" skarżącego w zakresie jego "trudnej sytuacji" życiowej i zdrowotnej.

Pełnomocnik podniósł, że organ nie uwzględnił konieczności stałego przyjmowania leków przez skarżącego oraz barku możliwości pozyskania środków na ten cel we własnym zakresie.

Podczas rozprawy sądowoadministracyjnej przeprowadzonej w dniu 24 maja 2018 r. uczestniczący w niej skarżący podtrzymał skargę. Wyjaśnił ponadto, że nie uczestniczył w zajęciach ośrodka integracyjnego ponieważ był tam kilkakrotnie i wówczas nie czuł się bezpiecznie w towarzystwie osób, które uczestniczą w zajęciach. Nie poinformował o tym MOPR-u.

Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje;

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Badając zaskarżoną decyzję według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzxedzajacva ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa materialnego a ich wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w przedmiotowej sprawie są rozstrzygnięcia organów o odmowie przyznania skarżącemu pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego, o których mowa w art. 39 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.) - dalej w skrócie: "u.p.s.". Zgodnie art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak wynika z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód w dacie rozpatrywania wniosku skarżącego przez organ I instancji nie przekraczał kwoty 542,00 zł. Natomiast zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Wyjaśnić należy, iż decyzja organu w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego podejmowana na jego podstawie przez organy administracji publicznej zależy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc ją otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie musi, tym bardziej, przyznać go we wnioskowanej wysokości.

Sądowa kontrola decyzji uznaniowych jest przeprowadzana pod względem ich zgodności z prawem. Zbadania wymaga to, czy uznanie było w ogóle dopuszczalne, czy nie przekroczono granic uznania przy wydawaniu decyzji i czy prawidłowo uzasadniono wybór rozstrzygnięcia sprawy. Wybór rozstrzygnięcia powinien zaś być oparty o wyraźnie określone kryteria, którymi kierował się organ. W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej - kryteria ustawowe sformułowane w art. 2-4 u.p.s. W ramach takiej kontroli nie mieści się badanie samego uznania administracyjnego. Byłoby to bowiem przyjęcie przez sąd administracyjny roli kolejnego organu rozstrzygającego sprawę (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 grudnia 2016 r. o sygn. akt I OSK 3205/15 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W realiach niniejszej sprawy organ ustalił, że skarżący nie kwalifikował się na przyznanie zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s. bowiem w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku jego dochód przekroczył kryterium dochodowe osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe. Sąd podziela w całości przyjęty przez organy sposób ustalenia dochodu skarżącego za miesiąc marzec 2011 r., uwzględniający kwotę 2000 zł stanowiącą 1/12 z kwoty 24.000 zł, którą skarżący otrzymał w miesiącu lipcu 2010 r. Nie budzi wątpliwości Sądu, że w świetle oświadczenia skarżącego kwota ta mogła zostać rozliczona w okresie kolejnych 12 miesięcy, zatem powinna zostać uwzględniona jako dochód z miesiąca marca 2011 r. W świetle powyższego organy prawidłowo uznały, że w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego skarżącemu nie mógł zostać przyznany zasiłek celowy na wnioskowane potrzeby.

W tych uwarunkowaniach wniosek skarżącego prawidłowo rozpatrzono w oparciu o przepis art. 41 u.p.s. Zauważyć należy, że "szczególnie uzasadniony przypadek" uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego z art. 41 u.p.s. ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 marca 2017 r. o sygn. akt I OSK 2841/15 oraz z 13 października 2017 r. o sygn. akt I OSK 43/17 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto przepis art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 października 2017 r. o sygn. akt I OSK 640/17 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając powyższe uwagi na względzie Sąd nie podziela stanowiska strony skarżącej, jakoby przy rozpatrzeniu wniosku skarżącego miało dojść do niewyczerpującej oceny materiału dowodowego i okoliczności faktycznych sprawy. Organy obu instancji w sposób prawidłowy określiły bowiem sytuację życiową - bytową, materialną i zdrowotną skarżącego.

Jest bezspornym, że M. K. obecnie jest osobą umiarkowanie niepełnosprawną, natomiast w dacie rozpatrywania sprawy przez organ I instancji - ze stwierdzonym lekkim stopniem niepełnosprawności. Poza sporem pozostaje też, iż skarżący z uwagi na swoją sytuację życiową i zdrowotną od 2010 r. otrzymywał niemal stałą pomocy ze strony organów pomocy społecznej. Kolegium wykazało, iż w okresie od stycznia 2011 r. do 2014 r. pomoc ta wynosiła odpowiednio 5233,68 zł, 7.237 zł, 8114,55 zł, 7.252,86 zł.

Jak wskazano powyżej, organ nie jest zobowiązany do przyznania wnioskowanej pomocy za każdym razem, a tym bardziej nie musi przyznać jej w żądanej wysokości i to w sposób ciągły, zwłaszcza w sytuacji, gdy skarżący posiadał w chwili rozpatrywania wniosku przez organ I instancji niewielki, lecz stały dochód w postaci zasiłku stałego, dodatku mieszkaniowego.

Z kolei, jak wynika z treści art. 11 ust. 2 u.p.s., brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Ponieważ ustalenie sytuacji osobistej oraz stanu majątkowego ma zasadnicze znaczenie dla możliwości pozytywnego rozpatrzenia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, ustawodawca rygorystycznie podchodzi do kwestii współpracy osoby ubiegającej się o takie świadczenie z organem pomocy społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 czerwca 2016 r. o sygn. akt I OSK 1055/16 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zauważył, iż art. 11 ust. 2 u.p.s., dotyczący braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przepisy nie precyzują realizacji obowiązku współpracy, zatem kwestia oceny postawy wnioskodawcy pozostawiona jest w tym zakresie ocenie organów pomocowych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia.

Zatem organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Stąd na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania, również w tym aspekcie, postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Osoba występująca o świadczenia z pomocy społecznej nie może zakładać bierności w ustaleniu okoliczności, które mogą świadczyć na jej korzyść. Wręcz przeciwnie, to od klienta pomocy społecznej należy oczekiwać chociażby minimum współpracy z pracownikiem socjalnym.

Ponadto ponownie należy podkreślić, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki jej charakter oznacza, że organ administracji ma pewną swobodę decyzyjną co do ustalenia treści wydawanej decyzji, związaną z realizowaniem określonej (w zakresie przedmiotu decydowania) polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do decyzji uznaniowych ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy i czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności; a zatem - czy organ prowadzący postępowanie nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po takim rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia oraz ustalenie zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 1794/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż rozpatrując wniosek skarżącego organy należycie rozważyły cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i mieszcząc się w granicach uznania administracyjnego dokonały oceny sytuacji życiowej oraz postawy wnioskodawcy, uznając ją za bierną i roszczeniową.

Bez wątpienia organy uzasadniły, dlaczego nie uwzględniły żądania przyznania środków na wnioskowane cele, omawiając każdy z nich odrębnie. Podstawą decyzji o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego na wnioskowane cele była ocena dotychczasowej postawy skarżącego, który z jednej strony otrzymywał stałą pomoc z MOPR, z drugiej zaś nie informował o posiadaniu środków finansowych, które pozwoliły mu zakupić mieszkanie, jak również nie czynił niezbędnych kroków, w celu wyjaśnienia swojej sytuacji zdrowotnej oraz zawodowej. W tym zakresie organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, którego wyników skarżący nie kwestionował. W zakresie jego stanu zdrowia ustalono we własnym zakresie, że skarżący wymaga przyjmowania stale leków, lecz tylko tych, na które dostaje recepty od lekarza prowadzącego. Uznano, że wysokość wydatków określona we wniosku na ten cel, obiektywnie może zostać pokryta z otrzymywanego regularnie zasiłku stałego.

Organy zwróciły także uwagę na ograniczenia finansowe ośrodka pomocy społecznej. W ocenie Sądu po stronie organu nie zachodzi konieczności wskazania, w każdym przypadku, precyzyjnie możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust. 4 tej ustawy, czy też art. 107 § 3 k.p.a. Wykazanie możliwości pomocy społecznej może odwoływać się do okoliczności znanych organowi z urzędu i do okoliczności znanych powszechnie - art. 77 § 4 k.p.a. (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 listopada 2017 r. o sygn. akt I OSK 1215/17 - dostępny na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl)

Sąd podziela stanowisko organów, iż wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności). Stąd też organy mogą odmówić udzielenia pomocy na potrzeby zgłaszane regularnie, zwłaszcza w sytuacji gdy strona nie czyni starań do poprawy swojej sytuacji życiowej.

Nie bez znaczenia jest też, iż skarżący nie wykazał nadzwyczajnych i szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie mu pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup dwóch ton opału, tym bardziej, że sezon grzewczy w dacie zgłoszenia wniosku zakończył się.

Reasumując Sąd uznał, iż zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygniecie organu I instancji wydane zostały bez naruszenia przepisów prawa, w szczególności nie naruszyły granic uznania administracyjnego, a udzielona pomoc, w odniesieniu do sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, zgodna jest z założeniami i celami instytucji pomocy społecznej, o których mowa w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 u.p.s.

Odnosząc się do terminu, w jakim organ odwoławczy rozpoznał odwołanie skarżącego, stwierdzić należy, iż okoliczność ta nie miała wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji, nawet jeżeli uchybienia w tym zakresie są ewidentne. Zarzuty w tym zakresie mogły być skutecznie podnoszone jedynie w postępowaniu ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ odwoławczy.

W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151p.p.s.a.

Tekst orzeczenia pochodzi ze zbiorów sądów administracyjnych.